Stare Miasto Akka jest jednym ze starożytnych miast portowych, którego historia sięga epoki brązu. Ze względu na swoje strategiczne położenie umożliwiające szeroki dostęp do Palestyny, przez setki lat było ważnym portem. Miasto miało swoje okresy rozwoju i upadku, wielokrotnie zmieniając właścicieli. Swój szczyt rozwoju osiągnęło na przełomie XII i XIII wieku jako stolica Królestwa Jerozolimskiego. Od XIX wieku jego rola malała na korzyść sąsiedniego miasta portowego Hajfa. Stare Miasto wraz z portem morskim jest otoczone zabytkowym murem obronnym. Obecne miasto posiada cechy charakterystyczne osad z okresu osmańskiego z XVIII i XIX wieku, z takimi typowymi obiektami jak cytadela, pozostałości fosy, meczety, łaźnie i karawanseraj. Pozostałości miasta krzyżowców leżą prawie nienaruszone zarówno powyżej, jak i poniżej dzisiejszego poziomu ulic, zapewniając wyjątkowy średniowieczny układ ulic. Zespół zabytków Akki jest od 2001 roku umieszczony na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Informacje ogólne

Akka była stałą osadą miejską wywodzącą się z czasów Fenicjan, która nabrała największego znaczenia w okresie bytności krzyżowców w Ziemi Świętej. Stare Miasto Akki jest położone na niewielkim półwyspie o długości i szerokości około 400 metrów, otoczonym od południa, zachodu i północy przez wody Zatoki Hajfy i Morza Śródziemnego. Półwysep posiadał od strony południowej naturalną zatokę, która idealnie nadawała się na port morski. Miasto miało swoje okresy rozwoju i upadku, wielokrotnie zmieniając właścicieli. Swój szczyt rozwoju osiągnęło na przełomie XII i XIII wieku jako stolica i główny port Królestwa Jerozolimskiego. Był to ważny ośrodek międzynarodowego handlu, a jego gęsta średniowieczna zabudowa miejska była otoczona murami obronnymi z fosą. Po długim okresie upadku, w którym funkcjonował jeszcze port morski otwarty dla chrześcijańskich pielgrzymów, Akka rozkwitła ponownie w XVIII wieku jako miasto osmańskie. Wyjątkowością Akki jest to, że Stare Miasto jest położone na dwóch oddzielnych poziomach: podziemnego miasta krzyżowców i nadziemnego miasta osmańskiego. Te dwa poziomy były oddzielone setkami lat, podczas których miasto leżało zapomniane i zaniedbane w gruzach. Tylko niektóre zabytki z okresu krzyżowców znajdują się na powierzchni i są zachowane w bardzo dobrym stanie. Większość miasta krzyżowców znajduje się pod ziemią – są to mury obronne, fundamenty domów, dzielnice handlowe, ulice i podziemne korytarze. Miasto osmańskie wybudowano na ruinach miasta krzyżowców, i bardzo często nowe budowle powstawały na fundamentach starych struktur. Posiada ono charakterystyczne dla arabskiej urbanistyki małe domy i obiekty użyteczności publicznej, między którymi wiją się wąskie uliczki. Widoczne są: cytadela, łaźnie i karawanseraj. Tutejsze zabytki pochodzą z różnych okresów historii miasta i należą do różnych religii – są to kościoły, meczety i synagogi. W przeciwieństwie do innych starówek w Izraelu, Stare Miasto Akki jest obszarem miejskim, w którym tętni normalne życie. Wśród zabytków są położone stragany, restauracje i czynny port rybacki. Powoduje to, że Akka posiada niepowtarzalną atmosferę i wyjątkowy charakter.

Zabytki Od 1990 roku w Akce prowadzone są prace archeologiczne i konserwacyjne. Są one nadzorowane i koordynowane przez założone w 1967 roku Stowarzyszenie Rozwoju Starej Akki (ang. The Old Acre Development Company Ltd., OADC). Działalność ta jest podporządkowana pod Ministerstwo Turystyki Izraela. Stowarzyszenie ściśle współpracuje z władzami miejskimi, i jako agenda rządowa nadzoruje publiczne i prywatne prace budowlane realizowane na terenie Starego Miasta. Doradza mieszkańcom i władzom miejskim we wszystkich sprawach rozwoju. Dzięki publikacji wyników badań, Stara Akka zyskała rozgłos i stała się bardzo popularnym miejscem turystycznym. Zespół starej zabudowy położony między murami obronnymi jest obszarem miejskim o wielkiej wartości historycznej, kulturowej i turystycznej. W 2001 roku zespół zabytków Starego Miasta Akki został umieszczony na liście światowego dziedzictwa UNESCO. W tym samym roku rozpoczęto realizację szeregu projektów rewitalizacji obszaru miejskiego, dążąc do poprawy warunków społecznych i gospodarczych mieszkańców, przy jednoczesnym zachowaniu bogatego dziedzictwa kultury materialnej miasta.

upright=3.5|Mapa Starego Miasta Akki|center|thumb

Mury obronne

System fortyfikacji Akki powstawał etapami na przestrzeni kilkuset lat. W okresie wypraw krzyżowych obszar starego miasta był większy, dlatego mury miejskie przebiegały inaczej niż obecnie. Współczesne mury pochodzą z okresu osmańskiego i zostały wybudowane w latach 1750-1814. Pierwszy mur wybudował Zahir al-Umar w latach 1750–1751. Wznoszono go w wielkim pośpiechu, w wielu przypadkach wykorzystując pozostałości dawnych murów z czasów krzyżowców. Gdy prace ukończono, mur otaczał całe miasto zarówno od strony lądowej, jak i od strony morskiej. Wysokość murów wynosiła 10–13 metrów, a grubość dochodziła do 1 metra. Po stronie wschodniej znajdowała się „brama lądowa”, a po stronie południowej „brama morska” prowadząca do portu. Mury wzmocnił Dżazzar Pasza w latach 1775-1779, a jego następcy kontynuowali te prace do 1814 roku. W ostatnim okresie kładziono szczególny nacisk, aby fortyfikacje były odporne na ostrzał artylerii. Mury obronne Akki były fortyfikacją stałą o kształcie nieregularnego pięciokąta. Były zbudowane z trzech linii zasadniczych murów obronnych, wzmocnionych dodatkowymi umocnieniami: fosa, przedmurze, wieże i bastiony. Współcześnie zachowane fortyfikacje Akki otaczają Stare Miasto ze wszystkich stron, przy czym część odcinków położonych wzdłuż linii brzegowej jest w rzeczywistości wzmocnionym falochronem. Fortyfikacje lądowe składają się z grubego muru miejskiego, suchej fosy, bastionu obronnego oraz z czterech obronnych wież ze stanowiskami artylerii. Pierwotnie do miasta można było dostać się jedynie dwoma bramami: Bramą Lądową od strony wschodniej lub Bramą Morską od strony portu. Obecnie, z powodów praktycznych, utworzono w murach dwa dodatkowe wyjazdy prowadzące w kierunku północnym.

Mury miejskie rozpoczynają się w północno-zachodnim krańcu Starego Miasta przy Wieży Winnic (arab. Burdż al-Kurajjim, która jest także nazywana Fortecą Brytyjską). Na wschód od niej przebito przez mury nowe przejście dla ulicy Hagany. Mury miejskie od Wieży Winnic kierują się na wschód, mijają od północy duży zespół fortyfikacji cytadeli i docierają do drugiego nowego przejścia utworzonego w murach, którym obecnie przechodzi ulica Haima Weizmanna. Tuż za nią, mury mijają od północy arsenał i docierają do Wieży Komendanta (arab. Burdż al-Kumandar). Wieża ta jest przysadzistym bastionem obronnym z licznymi stanowiskami artylerii, strzegącym północno-wschodniego krańca Starego Miasta Akki. Ze szczytu wieży rozciąga się widok na całą Zatokę Hajfy i Górę Karmel położoną nad miastem Hajfą. Tuż obok znajduje się Muzeum „Skarby w Murach”, które prezentuje fascynujące dziedzictwo historyczne miasta. Setki eksponatów muzealnych pozwala turystom zapoznać się z pracą rzemieślników wyrabiających meble, tkaniny oraz naczynia artystyczne i sakralne. Następnie mury kierują się w kierunku południowym. Można tutaj wejść schodami na promenadę na murach, gdzie wystawiono liczne działa z okresu Napoleona. Trzecią wieżą obronną Akki jest Wieża Bramy (arab. Kapu Burdż), która strzegła Bramy Lądowej miasta. Przez bramę przechodzi dzisiejsza ulica Jehonatana HaHashmonai. Następnie mury obronne skręcają na zachód i biegną wzdłuż miejskiej plaży. W miejscu, gdzie mury dochodzą do samego brzegu morza i skręcają w kierunku południowym, znajduje się mniejsza od wcześniejszych Wieża Sułtana (arab. Burdż as-Sultan). Wewnątrz Starego Miasta, przy Wieży Sułtana znajduje się pochodząca z XVIII wieku Gospoda Kupców (arab. Chan asz-Szawarda). Dalsza część murów biegnie wzdłuż brzegu morskiego na południe do portu rybackiego i mariny. Za portem mury obronne biegną wzdłuż brzegu morskiego w kierunku zachodnim. Znajduje się tutaj dawna Brama Morska, w której obecnie jest restauracja Abu Christo. Można tutaj wejść schodami na nadmorską promenadę, którą dochodzi się do Wieży Flag (arab. Burdż as-Sandżak). Wieża ta jest bastionem strzegącym południowo-zachodniego krańca miasta. Znajduje się tutaj latarnia morska Akka. Następnie mury skręcają na północ, mijają dwie wieże obronne Burdż al-Kiszla oraz Al-Chadid Burdż i docierają z powrotem do Wieży Winnic.

upright=3.5|Panorama murów obronnych Akki|center|thumb

Cytadela W północnej części Starego Miasta znajduje się cytadela. Została ona wybudowana w latach 1775–1805 przez Dżazzara Paszę, na fundamentach starszej twierdzy krzyżowców. Od strony północnej cytadela była włączona w linię murów obronnych z Wieża Finansów (arab. Burdż al-Hazana), z której rozciąga się rozległy widok na całe Stare Miasto Akki i Zatokę Hajfy. Na wschód od wieży odtworzono ogród z czasów krzyżowców, który obecnie znajduje się przed wejściem do Centrum Obsługi Ruchu Turystycznego. Cytadela posiada dwa wewnętrzne dziedzińce o długości 170 metrów (ze wschodu na zachód) i szerokości około 100 metrów. W latach 20. XX wieku Brytyjczycy przebudowali cytadelę na więzienie.

Obecnie najważniejszym miejscem cytadeli jest Muzeum Więźniów Podziemia, poświęcone żydowskiemu ruchowi oporu z czasów Brytyjskiego Mandatu Palestyny. Wśród eksponatów znajdują się pamiątki po dziewięciu straconych tutaj bojownikach żydowskich oraz pomieszczenie z więzienną szubienicą. Ważnym eksponatem jest makieta ilustrująca udaną ucieczkę więźniów w 1947 roku. Tuż obok mieści się Muzeum Sztuki Okaszi gromadzące prace izraelskiego malarza Absaloma Okasziego.

upright=3.5|Panorama cytadeli Akki|center|thumb

Podziemne miasto krzyżowców