Kościół Świętego Stanisława w Sieradzu – rzymskokatolicki kościół rektorski znajdujący się w Sieradzu, na terenie parafii Wszystkich Świętych, w województwie łódzkim.
Historia Został wzniesiony w latach 1233–1245 jako jedna z najstarszych świątyń dominikanów w Polsce (obecnie należy do Zgromadzenia Sióstr Urszulanek Serca Jezusa Konającego). W Sieradzu podczas budowy kościoła działał znakomity warsztat ceramiczny, produkujący elementy dekoracyjne niespotykane w innych ośrodkach ówczesnego budownictwa ceglanego Europy Środkowo-Wschodniej. Warsztat budujący kościół dominikanów w Sieradzu mógł też pracować przy budowie kościoła Dominikanów w Poznaniu i SandomierzuMarian Kutzner, Wielkopolska, Kujawy, Ziemie Łęczycka i Sieradzko-Wieluńska, [w:] Architektura gotycka w Polsce, t. 1, red. Teresa Mroczko (Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1995), s. 157–158.. Trójlistne bloki tworzące archiwolty portalowe i rodzaj przesłon okiennych, delikatne reliefy wokół łuków okien zachodnich przypominają elementy wykończenia kościoła Dominikanów pw. św. Jakuba w SandomierzuAndrzej Grzybkowski, Gotycka architektura murowana w Polsce, Warszawa 2015, , s.28-29. Występuje tu też podokapowy fryz skomponowany i zestawiony z płytek ceramicznych, których relief tworzy przecinające się arkadki wsparte stylizowanymi „heraldycznie” liliami. Wczesnośredniowieczny prototyp takiego fryzu znaleziono we Włoszech.
W 1331 kościół został spalony przez wojska zakonu krzyżackiego, pomimo interwencji przeora Mikołaja u znanego mu osobiście komtura Hermana von OettingenaMarian Biskup, Wojny Polski z Zakonem Krzyżackim 1308-1521, Wydawnictwo Marpress Gdańsk 1993, s. 26.. Odbudowany około 1380 roku. Następnie po pożarze w XVII wieku, przebudowany na początku XVIII wieku.
Architektura i wyposażenie Kościół jest wczesnogotycki w zrębie, murowany z cegły o układzie wendyjskim, jednonawowy. Fasady (wschodnie i zachodnie) o szczytach barokowych. W zewnętrznej ścianie nawy południowej znajduje się, w miejscu pierwotnego wejścia, wczesnogotycki portal z XIII wieku. Wystrój wnętrza barokowo-rokokowy. Na uwagę zasługują malowidła wykonane w 1910 roku, przedstawiające sceny z życia królowej Jadwigi.
Organy lewo|mały|Organy W 1628 roku prace przy ówczesnych organach wykonywał organmistrz narodowości węgierskiej, Sebastian Staub. Dziesięć lat później podjęto decyzję o budowie nowego instrumentu. Odpowiedzialny za jego wykonanie był Walenty Gorcius. Budowę ukończono przed 1640 roku, gdyż w tym roku odnotowano informację o złym stanie dachu, przez który woda deszczowa przeciekała do organów. Według ustaleń z 1663 roku instrument był rozstrojony i niegrający, dlatego remontował go organmistrz Albert. W tym czasie, w zastępstwie był używany pozytyw z chóru zakonnego. Oba instrumenty spłonęły podczas pożaru kościoła w 1693 roku.
Świątynia została odbudowana na początku XVIII wieku. Z tego okresu pochodzi prospekt organowy, który obecnie stanowi centralną część fasady organów zbudowanych w 1937 przez firmę Stefana Truszczyńskiego z Włocławka, a ufundowanych przez Stanisławę Horkową z Sieradza. Prospekt ten jest pozostałością nieznanych bliżej organów, zniszczonych po kasacie zakonu dominikanów (pod koniec XIX w.).
W 1960 na strychu zainstalowano nową dmuchawę elektryczną, natomiast w 1974 firma Dymitra Szczerbaniaka z Łodzi zamontowała nowy miech pływakowy oraz dokonała kilku zmian w dyspozycji.
Dyspozycja instrumentu: Manuał IManuał IIPedał1. Bourdon 16'1. Pryncypał włoski 8'1. Subbas 16'2. Pryncypał 8'2. Kryty 8'2. Kontrabas 16'3. Kwinta 2 2/3'3. Salicet 8'3. Oktawbas 8'4. Flet 8'4. Vox coeles. 8' [brak]5. Oktawa 4'5. Blokflet 4'6. Rurflet 4'6. Róg nocny 2'7. Mixtura 3 ch.7. Kwinta 1 1/3'
Galeria
Przypisy
Bibliografia Sieradz: plan miasta, Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. E. Romera, Warszawa-Wrocław 1992. A. Grzybkowski, Wczesnogotycki kościół i klasztor dominikański w Sieradzu, Warszawa 1979
Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo sieradzkie) Stanisława Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Stanisława Biskupa Męczennika Kategoria:Dawne klasztory i konwenty dominikańskie w Polsce Stanisława Kategoria:Architektura gotyku w województwie łódzkim Kategoria:Zabytkowe klasztory katolickie w województwie łódzkim