Ilko (Ilj) Struk, ros. Илько (Илья) Струк (ur. w grudniu 1896 r. w powiecie czarnobylskim, zm. ?) – rosyjski, a następnie ukraiński wojskowy, antybolszewicki watażka partyzancki.

Ukończył szkołę ziemską w Czarnobylu, po czym pracował półtora roku jako wiejski nauczyciel. Po wybuchu I wojny światowej został zmobilizowany do armii rosyjskiej. Służył jako marynarz na okręcie wojennym „Sztandart” Floty Bałtyckiej. W 1916 r. ukończył szkołę junkierską, uzyskując stopień praporszczika. Po rewolucji lutowej 1917 r. sformował w rejonie Czarnobyla ochotniczy oddział „wolnego kozactwa”. Na pocz. 1918 r. przyłączył się do wojsk atamana Symona Petlury, walcząc przeciwko oddziałom bolszewickim w rejonie Czarnobyla i Kijowa. Po ustanowieniu Hetmanatu pod koniec kwietnia tego roku, poparł hetmana Pawło Skoropadskiego. W listopadzie zorganizował na północy Kijowszczyzny 2-tysięczny oddział powstańczy, ponownie stając po stronie atamana S. Petlury. W grudniu został aresztowany przez „petlurowców” pod zarzutem uprawiania rabunku i rozboje na miejscowej ludności. Wkrótce zbiegł z więzienia, po czym w lutym 1919 r. przyłączył się ze swoim oddziałem do wojsk bolszewickich jako 20 Pułk Sowiecki. Skierowano go w rejon Borodzianki. Jednakże już w marcu tego roku zdezerterował, działając odtąd jako niezależny watażka. Wiosną 1919 r. utworzył w rejonie zajętego Czarnobyla własne „państewko”. Przemianował swoje oddziały na 1 Armię Powstańczą, która „zasłynęła” pogromami ludności żydowskiej. Pod koniec maja został zmuszony przez przeważające wojska bolszewickie do odwrotu na Polesie. Kilkakrotnie przeprowadzał rajdy wojskowe w okolice Czarnobyla, zajmując nawet przejściowo miasto. We wrześniu jego oddział dotarł pod zajęty przez wojska Białych gen. Antona I. Denikina Kijów, dokonując pacyfikacji dzielnicy Podole i pogromu ludności żydowskiej. Następnie zawarł „sojusz” z Siłami Zbrojnymi Południa Rosji, przemianowując swój oddział na 1 Powstańczą Armię Ukraińską. Osiągnął on liczebność ok. 2 tys. ludzi. Działał na odcinku frontu od Desny po Dniepr. W październiku wziął udział w odparciu ataku wojsk bolszewickich na Kijów. Ataman I. Struk został odznaczony Krzyżem Św. Jerzego 2 stopnia i mianowany pułkownikiem. W dalszym ciągu jego podkomendni prowadzili jednak grabieże wśród mieszkańców miasta za milczącym pozwoleniem dowództwa Białych. W grudniu Kijów został ostatecznie zdobyty przez wojska bolszewickie. Oddział atamana I. Struka wycofał się do Jelizawetgradu, odrzucając propozycję miejscowych dowódców „petlurowskich” przyłączenia się do powstańczego ruchu ukraińskiego. W poł. stycznia 1920 r. przybył do Odessy w liczbie ok. 3 tys. ludzi. Komendant miasta zdecydowanie zabronił mu jednak grabieży i pogromów. Po przekazaniu władzy w Odessie wojskom galicyjskim gen. Sokiry-Jachontowa na pocz. lutego tego roku, ataman I. Struk otrzymał zadanie obsadzenia zachodniego sektora obrony miasta. Wobec ewakuacji morskiej wojsk Białych i zawarciu porozumienia przez wojska galicyjskie z bolszewikami wyprowadził swój oddział do okolicznej wsi Bujałyk, przygotowując się do przerwania frontu i marszu na Wozniesiensk. Udało mu się przedostać nad Dniestr, gdzie był atakowany zarówno przez wojska bolszewickie, jak też rumuńskich pograniczników. W tej sytuacji przerwał się do Besarabii, a następnie powrócił na terytorium Rosji. W walkach udało mu się przedostać w rejon Wapniarki i Koziatyna. W maju 1920 r. ataman I. Struk zawarł porozumienie z Polakami, którzy od końca kwietnia nacierali w kierunku Kijowa. Po zajęciu miasta przez Wojsko Polskie otrzymał zadanie obsadzenia linii frontu w rejonie Czarnobyla. Z kolei dowództwo Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej poleciło mu przeprowadzenie mobilizacji miejscowej ludności. Jednocześnie oddział atamana I. Struka miał nie wchodzić do Kijowa. Żołnierze mieli zostać podporządkowani dowództwu 6 Ukraińskiej Brygady Strzeleckiej. Ataman I. Struk odmówił jednak wykonania rozkazu, zaś po zdobyciu Kijowa przez Armię Czerwoną w poł. czerwca wycofał się w kierunku Kowla. Po przejściu granicy z Polską powrócił na sowiecką Ukrainę na czele 180-osobowego oddziału partyzanckiego. Próbował on ponownie zając Czarnobyl, ale został odrzucony. Prowadził więc w okolicach działania partyzanckie przeciwko bolszewikom. Wiosną 1921 r. jego oddział po okresie zimy znowu się zaktywizował. Oprócz napadów na miasteczka i wsie Kijowszczyzny jego celem stały się też parowce i barki rzeczne pływające po Dnieprze. Jesienią 1921 r. próbował wesprzeć na Wołyniu wyprawę płk. Jurko Tiutunnyka. Na przełomie 1921/1922 r. nie przyjął zwierzchnictwa „petlurowskiego” atamana Mordalewycza, który dowodził Północnym Frontem Powstańczym. Próbował z kolei nawiązać kontakty z Ludowym Związkiem Obrony Ojczyzny i Wolności i braćmi Bułak-Bałachowiczami. Ostatni raz wzmianki o działaniach atamana I. Struka pojawiają się w październiku 1922 r. w związku z pogromem w wołości martynowskiej. W tym czasie jego oddział liczył zaledwie ok. 30–50 ludzi. Dalsze jego losy są nieznane. Prawdopodobnie osiedlił się w Polsce i zmienił nazwisko. Miał dożyć do 73 lat.

Linki zewnętrzne Działania atamana I. Struka (jęz. rosyjski) Kolejny artykuł dotyczący działań atamana I. Struka (jęz. rosyjski)

Bibliografia Jacek Legieć, Armia Ukraińskiej Republiki Ludowej w wojnie polsko-ukraińsko-bolszewickiej w 1920 r., 2002

Kategoria:Ukraińscy wojskowi Kategoria:Ukraińscy zbrodniarze wojenni Kategoria:Żołnierze Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Antykomunistyczny ruch oporu w ZSRR Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Nieznana data śmierci