Karol Ernest Zaleski h. Jelita (ur. 1 września 1856 w Mikuliczynie, zm. 20 lutego 1941 w Sanoku) – polski higienista i internista, doktor wszech nauk lekarskich, lekarz miejski w Sanoku, działacz społeczny i narodowy.
Życiorys thumb|240px|Rodzina Zaleskich (ok. 1906–1912) thumb|240px|Rodzina Zaleskich (ok. 1912–1918) mały|240px|Willa Zaleskich w Sanoku w 1. poł. XX wieku. Widok od strony placu św. Jana. Widoczny nieistniejący pomnik Tadeusza Kościuszki mały|240px|Willa Zaleskich (2012) Karol Ernest Zaleski wywodził się z zubożałej szlacheckiej rodziny Zaleskich. Urodził się 1 września 1856 w Mikuliczynie nad Prutem jako syn Ludwika (powstaniec listopadowy, właściciel folwarku, naczelnik gminy jednostkowej) i Elżbiety z Kucharskich (dwoje jej rodzeństwa zmarło w dzieciństwie).
Uczył się w C.K. Gimnazjum w Stanisławowie, gdzie w 1877 ukończył z wynikiem celującym VIII klasę i zdał chlubnie egzamin dojrzałości (w jego klasie byli m.in. Jan Hanusz, Franciszek Majchrowicz, Józef Wiczkowski). Studiował na Wydziale Wszechnauk Lekarskich Uniwersytetu Jagiellońskiego, który ukończył 3 kwietnia 1884 otrzymując dyplom lekarza i stopień doktora wszech nauk lekarskich. Podczas studiów działał w Bratniej Pomocy, współtworzył Kółko Filodemów UJ. Współtworzył Krakowskie Towarzystwo Oświaty Ludowej. Szerzył działalność oświatową we wsiach zimie krakowskiej i na Podhalu. Po ukończeniu studiów odbywał specjalizację w klinikach w Wiedniu, gdzie otrzymał stopień sekundariusza I klasy w szpitalu Krankenanstalt Rudolfstiftung. Został specjalistą higieny i chorób wewnętrznych. W stolicy monarchii był członkiem zarządu Polskiego Stowarzyszenia „Przytulisko”, udzielając pomocy lekarskiej Polakom.
Jeszcze podczas studiów odwiedził Sanok i przebywając na placu św. Jana rozważał, że mógłby tam osiąść i żyć. Później, wybierając miejsce swojej pracy zdecydował się na Sanok. Przed przyjazdem tam ożenił się pod koniec 1886 we Lwowie z Wilhelminą Leixner (1859–1912), pochodzącą ze Stanisławowa nauczycielką szkół wydziałowych żeńskich, ok. 1887 pracującą we Lwowie, działaczką ruchu abstynenckiego i przeciwalkoholowego i Towarzystwa św. Wincentego à Paulo.
Do Sanoka przybył 12 czerwca 1886. Początkowo zamieszkał przy ul. Rymanowskiej u swojego szkolnego przyjaciela Franciszka Majchrowicza, miejscowego nauczyciela gimnazjalnego (w lipcu 1886 przeniesionego do Stanisławowa). Następnie zamieszkiwał w wynajmowanym mieszkaniu przy ul. Jagiellońskiej (Hotel „Pod Trzema Różami”). Później został wzniesiony dom, zwany Willą Zaleskich, wybudowany w latach 1896–1910 (projekt wykonał w 1894 architekt miejski, inż. Władysław Beksiński, a drugim projektantem był Wilhelm Szomek). W zamyśle doktora Zaleskiego rodowa siedziba miała nawiązywać architektonicznie do pałaców weneckich. Była nazywana także „Sokolim Gniazdem” z uwagi na umiejscowienie tuż nad 40-metrową skarpą. Na początku stycznia 1895 dr Zaleski ofiarował 1050 m² ziemi pod budynek domu kolonii wakacyjnej dla dziewcząt w rodzinnym Mikuliczynie.
W Sanoku doktor Zaleski prowadził praktykę lekarską. Od 1887 był lekarzem w służbie zdrowia w utworzonym w tym roku C.K. Sądzie Obwodowym w Sanoku. Na przełomie XIX/XX wieku pełnił funkcje lekarza w więzieniu w Sanoku i rzeczoznawcy w służbie zdrowia przy Sądzie Obwodowym w Sanoku. W 1888 zachorował na tyfus plamisty, którego epidemia trwała w więzieniu, jednak wyzdrowiał z uwagi na łagodny przebieg choroby. Sprawował stanowisko lekarza kontraktowego w c.k. jednostce wojskowej w Olchowcach. Podczas walnego zgromadzenia Towarzystwa Samopomocy Lekarzy 28 lutego 1903 zgłosił się na członka tej organizacji. Był lekarzem oddziału w Sanoku Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń w Krakowie (do ok. 1906). W 1902 był przewodniczącym sekcji sanockiej Towarzystwa Lekarzy Galicyjskich, a w 1912 pozostawał członkiem tego oddziału. W sierpniu 1905 został wybrany zastępcą członka Izby Lekarskiej Zachodnio-Galicyjskiej z okręgu Sanok-Brzozów-Lisko-Dobromil, Ludwika Ćwiklicera, wybranego na kolejne trzechlecie, ponownie z powyższej z Grupy IV wybrany dnia 16 września 1908, a w 1912 zasiadł w ILZG. Był członkiem komisji zdrowotnej Rady Powiatu Sanockiego.
W Sanoku prowadził kursy samarytańskiej i sanitarne dla różnych służb i stowarzyszeń. Został kierownikiem służby sanitarnej (samarytanin) w Sanockiej Chorągwi Drużyn Bartoszowych, założonej 3 sierpnia 1911. W trakcie I wojny światowej i trwającej okupacji miasta przez Rosjan zastępując lekarza miejskiego przeciwdziałał szerzeniu się cholery (jako lekarz choleryczny do 23 sierpnia 1915) i przejściowo pracował jako jedyny lekarz dla ludności. W 1918 wraz z innymi osobistościami miejskimi (jako przewodniczący Wojciech Ślączka oraz m.in. Adam Pytel, Feliks Giela, Jan Rajchel, Paweł Biedka oraz wojskowi kpt. Antoni Kurka i kpt. Franciszek Stok) funkcjonował w ramach powołanego 20 października 1918 Komitetu Samoobrony Narodowej, który 31 października/1 listopada 1918 dokonał bez walk przejęcia władzy w Sanoku. Od marca 1919 do 1939 przez cały okres II Rzeczypospolitej sprawował stanowisko lekarza miejskiego w Sanoku (formalnie był kierownikiem Wydziału Sanitarnego magistratu w Sanoku). Pracował w sanockim Szpitalu Powiatowym. Ponadto uczył higieny i biologii w sanockich szkołach: od 1913 w 9-klasowej szkole żeńskiej, a po 1918 we wszystkich sanockich szkołach powszechnych, zawodowych (Handlowej i Przemysłowej), Miejskim Prywatnym Seminarium Nauczycielskim Żeńskim. W 1922 został mianowany członkiem Komisji Egzaminacyjnej dla Nauczycieli Szkół Powszechnych.
Był radnym miejskim wybranym w: 1907, 1910, 1914, 1912 w nowej radzie po przyłączeniu do Sanoka gminy Posada Sanocka, radnym pierwszej powojennej kadencji od 1919, w 1929. W Radzie działał w Komisji Sanitarno-Wodociągowej.
Był działaczem społecznym na wielu polach. Prowadził wycieczki piesze po ziemi sanockiej. Propagował zdrowy tryb życia i trzeźwość, od 1904 będąc działaczem antyalkoholowym i antynikotynowym. W tym zakresie około tego roku założył i jako przewodniczący zarządu kierował Towarzystwem „Eleutria”, które propagowało zabawę i rekreację bez spożywania alkoholu oraz turystyczny i sportowy tryb życia; w ramach tej idei ewidencjonował m.in. punkty sprzedaży alkoholu. W 1905 był sygnatariuszem odezwy lekarzy polskich o charakterze antyalkoholowym. Prowadził wykłady na temat niekorzystnego wpływu alkoholu na zdrowie. W duchu idei antyalkoholowej występował też na Zjeździe Lekarzy i Przyrodników Polskich we Lwowie w 1907 oraz na Zjeździe Higienistów Polskich w 1914. Apelował również o wprowadzenie ustawodawstwa o charakterze przeciwalkoholowym. Popierał także przyrodolecznictwo, żywienie jarskie, ruch rekreacyjny i gimnastykę. Na łamach „Przeglądu Lekarskiego” w 1918 apelował o utworzenie w polskich akademiach medycznych katedr wodolecznictwa, etyki, historii medycyny. Był członkiem Towarzystwa Lekarzy Polskich we Lwowie, do 1939 był członkiem Lwowskiej Izby Lekarskiej.
W 1913 miasto przyznało mu 4 morgi lasu (wnioskował o 20 morgów) na Białej Górze, gdzie zamierzał stworzyć sanatorium balneologiczne (jego eksperyment nie powiódł się). Udzielał się w Towarzystwie Polskiej Ochronki Dzieci Chrześcijańskich, a jego wychowankom udzielał nieodpłatnie porad lekarskich. Pełnił funkcję delegata Towarzystwa Oświaty Ludowej. W tym charakterze przed 1889 był współzałożycielem czytelni przy sanockim więzieniu oraz był inicjatorem założenia przez Krakowskie TOL czytelni w Posadzie Sanockiej, otwartej 21 grudnia 1890 i kierowanej przez Władysława Sygnarskiego. W 1888 był inicjatorem założenia sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. W pierwszej połowie 1889 wydał broszurę pt. Do przyszłych Sokołów, traktującą o ważnej roli higieny, zdrowia i gimnastyki. Prowadził czynną akcję odczytową. Był aktywnym działaczem sanockiego gniazda sokolego (był we władzach wydziału oraz komisjach towarzyskiej i finansowej), w latach 1890–1897 prezesem (ponownie wybrany w 1892). Wraz z przedstawicielami macierzystego oddziału uczestniczył w jubileuszowym I Zlocie Sokolim od 5 do 6 czerwca 1892 we Lwowie z okazji 25-lecia Towarzystwa. Jego nazwisko zostało umieszczone w drzewcu sztandaru TG Sokół w Sanoku, na jednym z 125 gwoździ upamiętniających członków. W 1914 otrzymał także tytuł członka honorowego sanockiego gniazda „Sokoła”. Był członkiem zwyczajnym Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego. Był członkiem sanockiego biura powiatowego Stowarzyszenia Czerwonego Krzyża mężczyzn i dam w Galicji. W 1893 był inicjatorem założenia w Sanoku koła Towarzystwa Szkół Ludowych i został członkiem zarządu, był członkiem założycielem koła Towarzystwa Szkoły Ludowej w Sanoku i działaczem tego oddziału TSL w latach 1925–1936. W 1931 otrzymał tytuł członka zasłużonego TSL w Krakowie. Był inicjatorem uczczenia 100-lecia uchwalenia Konstytucji 3 Maja w 1891. Objął przewodnictwo w Komitecie Budowy Pomnika Tadeusza Kościuszki w Sanoku, a 28 września 1902 przewodził uroczystościom odsłonięcia tego monumentu na placu św. Jana, tuż obok swojej willi, wygłaszając okolicznościowe przemówienie. W związku ze swoją przemową w trakcie uroczystości rocznicy 500-lecia bitwy pod Grunwaldem został uznany przez władze austriackie za politycznie podejrzanego („politisch verdächtig”). W maju 1904 był inicjatorem założenia Towarzystwa Upiększania Miasta Sanoka (1904–1914) i działaczem TUMS, od 1905 do 1919 był sekretarzem, wybierany wydziałowym TUMS 30 kwietnia 1910, 19 czerwca 1912, później zastępcą sekretarza, łącznie sekretarzem TUMS był 14 lat). W tym czasie był inicjatorem powstania pomnika Grzegorza z Sanoka, który w zamierzeniu stanąć na placu Marii przy obecnej ulicy Grzegorza z Sanoka w Sanoku (w tym celu zbierano fundusze, jednak ostatecznie pomnik nie powstał). W sierpniu 1900 wszedł w skład komitetu mieszczańskiego w Sanoku, zajmującego się wyborami do Sejmu Krajowego Galicji. Był członkiem komitetu organizacyjnego Krajowy Zjazd Strażacki w Sanoku zorganizowany w lipcu 1904. Od 1905 przez wiele lat pełnił funkcję przewodniczącego sekcji Towarzystwa Powszechnych Wykładów Uniwersyteckich w Sanoku. Na początku 1905 został wybrany członkiem sądu polubownego Towarzystwa Młodzieży Polskiej „Znicz”. Był członkiem zwyczajnym Towarzystwa dla Popierania Nauki Polskiej. Był członkiem komisji rewizyjnej Towarzystwa Pszczelniczo-Ogrodniczego w Sanoku. Współtworzył powołany 7 sierpnia 1921 sanocki oddział Związku Strzeleckiego „Strzelec” i został jego przewodniczącym. W 1931 został wyróżniony dyplomem honorowym przez Walny Zjazd Delegatów Koła TSL w Krakowie (ponadto doceniona została Teodozja Drewińska). Od 1923 był członkiem wspierającym i zasiadł w Radzie Opiekuńczej Katolickiego Związku Młodzieży Rękodzielniczej i Przemysłowej w Sanoku. Został członkiem wydziału (zarządu) zawiązanego 22 maja 1919 Koła Przyjaciół Harcerstwa w Sanoku. W 1923 został członkiem honorowym Czytelni Mieszczańskiej w Sanoku. Był członkiem wydziału Kasy Oszczędności miasta Sanoka (1927). W 1929 był jednym z założycieli sanockiego koła Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. W 1933 został wybrany członkiem komisji rewizyjnej sanockiego oddziału Polskiego Czerwonego Krzyża. Wśród mieszkańców miasta był określany mianem „Dziadzio”. Uchwałą z 1929 został uznany przynależnym do gminy Sanok.
mały|240px|Grobowiec Zaleskich w Sanoku Po wybuchu II wojny światowej dr Karol Zaleski uzyskał od niemieckich władz okupacyjnych obietnicę pozostawienia w mieście pomnika Tadeusza Kościuszki. Zmarł 20 lutego 1941 w Sanoku. Został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej w Sanoku nieopodal nieczynnej kaplicy. Dwa miesiące po jego śmierci okupanci rozpoczęli akcję likwidacji pomnika Tadeusza Kościuszki.