Pyszczkowiak (Oxymycterus) – rodzaj ssaków z podrodziny bawełniaków (Sigmodontinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae).

Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej.

Morfologia Długość ciała (bez ogona) 97–197 mm, długość ogona 69–156 mm, długość ucha 13–26 mm, długość tylnej stopy 21–42 mm; masa ciała 26–125 g.

Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1837 roku angielski przyrodnik George Robert Waterhouse w artykule poświęconym nieopisanym ssakom, z rysunkami ilustrującymi zmiany w ich uzębieniu, opublikowanym w czasopiśmie Proceedings of the Zoological Society of London. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) pyszczkowiak długonosy (O. nasutus).

Etymologia Oxymycterus (Oxymycteris, Oxymicterus, Oxymyctorus, Oxymcterus, Oxymeterus, Oxymycetrus, Oxymyceterus, Oximycterus): oxus ‘ostry, spiczasty’; μυκτηρ muktēr, μυκτηρος muktēros ‘pysk, nos’, od μυκτεριζω mukterizō ‘kręcić nosem’.

Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNOxymycterus itapebyPeçanha, Quintela, Ribas, S.L. Althoff, Maestri, G.L. Gonçalves & de Freitas, 2019gatunek monotypowyendemit Brazylii (Parana i São Paulo); zakres wysokości: 740–1050 m n.p.m.DC: 13,6–14,7 cmDO: 8–9 cmMC: 58–60 gOxymycterus amazonicusHershkovitz, 1994pyszczkowiak amazońskigatunek monotypowyendemit Brazylii (wzdłuż dorzeczy rzek Madeiry, Tapajós, Xingu i Tocantins)DC: 14–14,8 cmDO: 8,6–9,5 cmMC: brak danychOxymycterus delatorO. Thomas, 1903pyszczkowiak paragwajskigatunek monotypowyod północno-wschodniej Brazylii na południe do wschodniego ParagwajuDC: 11,5–17,4 cmDO: 7–12 cmMC: brak danychOxymycterus dasytrichus(H.R. Schinz, 1821)pyszczkowiak atlantyckigatunek monotypowyendemit Brazylii (na obszarze Mata Atlântica); zakres wysokości: do 1800 m n.p.m.DC: 12,5–19,7 cmDO: 9–15,6 cmMC: 40–105 gOxymycterus quaestorO. Thomas, 1903pyszczkowiak parańskigatunek monotypowywschodni Paragwaj, północno-wschodnia Argentyna (Misiones) oraz południowa i południowo-wschodnia Brazylia (od północnego Rio Grande do Sul do Rio de Janeiro)DC: 13,5–18 cmDO: 9,7–14,3 cmMC: około 100 gOxymycterus incaO. Thomas, 1900pyszczkowiak inkaski2 podgatunkiwschodnie Peru, zachodnia i środkowa Boliwia (na południe do Cochabamby, na wschód do zachodniego Santa Cruz) i przyległa zachodnia Brazylia; zakres wysokości: 400–2500 m n.p.m.DC: 13,5–18,4 cmDO: 8,5–12,2 cmMC: brak danychOxymycterus paramensisO. Thomas, 1902pyszczkowiak leśnygatunek monotypowyendemit Boliwii: głównie w środkowej częściDC: 10,5–12,2 cmDO: 8–12,8 cmMC: 42–66 gOxymycterus akodontiusO. Thomas, 1921pyszczkowiak argentyńskigatunek monotypowypołudniowa Boliwia i północno-zachodnia ArgentynaDC: 11,8–15,1 cmDO: 6,6–11,9 cmMC: 34–96 gOxymycterus willkaurcoZeballos, Medina, Rico-Cernohorska & Salazar-Bravo, 2021gatunek monotypowyendemit Peru (zachodnie Andy w południowej Cordillera de Vilcabamba i Cordillera de Vilcanota (Cuzco)); zakres wysokości: 3200–4100 m n.p.m.DC: 11,8–13,6 cmDO: 7,6–9,8 cmMC: 50–75 gOxymycterus nigrifronsOsgood, 1944gatunek monotypowypołudniowo-wschodnie Peru (południowa Cordillera de Carabaya) i zachodnio-środkowa Boliwia (Kordyliera Środkowa); zakres wysokości: 2000–3350 m n.p.m.DC: 11,7–13,3 cmDO: 7,9–9,6 cmMC: brak danychOxymycterus juliacaeJ.A. Allen, 1900gatunek monotypowypołudniowo-wschodnie Paru (górny bieg rzeki Inambari) i zachodnia-środkowa Boliwia (górny bieg rzeki Chaparé); zakres wysokości: 1000–2700 m n.p.m.DC: 12,5–15,5 cmDO: 9,5–14 cmMC: brak danychOxymycterus hiskaHinojosa, S. Anderson & J.L. Patton, 1987pyszczkowiak małygatunek monotypowygórskie, wilgotne lasy od południowo-wschodniego Peru do środkowej Boliwii; zakres wysokości: 600–3500 m n.p.m.DC: 9,7–12,6 cmDO: 7,7–9,1 cmMC: 30–44 gOxymycterus hucuchaHinojosa, S. Anderson & J.L. Patton, 1987pyszczkowiak keczuańskigatunek monotypowyendemit Boliwii (las mglisty w Cochabamba i Santa Cruz); zakres wysokości: 2600–3000 m n.p.m.DC: 9,9–10,9 cmDO: 7,1–7,5 cmMC: 26–36 gOxymycterus caparoaeHershkovitz, 1998pyszczkowiak stokowygatunek monotypowyPark Narodowy Caparaó (Minas Gerais i Espírito Santo); zakres wysokości: powyżej 2100 m n.p.m.DC: 11–13,9 cmDO: 8–10,4 cmMC: brak danychcentruj|150pxOxymycterus rufus(G. Fischer, 1814)pyszczkowiak rudygatunek monotypowyśrodkowa i wschodnia Argentyna, także południowo-wschodnia Brazylia (Minais Gerais); zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: 12,9–16,1 cmDO: 6,9–11,8 cmMC: 46–125 gcentruj|150pxOxymycterus nasutus(G.R. Waterhouse, 1837)pyszczkowiak długonosygatunek monotypowypołudniowa Brazylia (Parana, Santa Catarina i Rio Grande do Sul) i UrugwajDC: 12,3–13,1 cmDO: 8,7–9,7 cmMC: 50–90 gOxymycterus waykuJayat, D’Elía, Pardiñas, Miotti & P.E. Ortiz, 2008pyszczkowiak ciemnygatunek monotypowyendemit Argentyny (wschodnie zbocza Sierra del Aconquija i Cumbres Calchaquíes (Tucumán); zakres wysokości: 800–2200 m n.p.m.DC: 12,4–14,4 cmDO: 7,7–9,7 cmMC: 44–76 gOxymycterus joseiF.G. Hoffmann, E.P. Lessa & M.F. Smith, 2002pyszczkowiak urugwajskigatunek monotypowyendemit Urugwaju (na południe od rzeki Río Negro w Soriano, Colonii, San José, Canelones i Maldonado)DC: 12,2–17,2 cmDO: 7,5–10,4 cmMC: 36–125 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Opisano również gatunek wymarły znany ze szczątków subfosylnych z Brazylii: Oxymycterus cosmodus

Uwagi

Przypisy Nazwy polskie za:

Bibliografia

Kategoria:Bawełniaki