Lockheed Ventura – amerykański samolot bombowy i patrolowy, używany także jako myśliwiec nocny, zaprojektowany i budowany w firmie Lockheed Corporation. Ventura był zmilitaryzowaną wersją samolotu pasażerskiego Lockheed Model 18 Lodestar i powstał jako następca Lockheeda Hudson.
W okresie II wojny światowej używany był w wielu wersjach i rolach przez siły lotnicze Armii i Marynarki Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Kanady, Australii, Nowej Zelandii i RPA, po wojnie używany był także przez siły powietrzne Francji, Włoch, Japonii, Holandii, Peru i Portugalii.
Z wyjątkiem nieudanego debiutu bojowego w barwach brytyjskiego RAF-u, samolot oceniany był bardzo wysoko przez jego użytkowników. Ventury były bardzo lubiane za ich solidną budowę, wytrzymałość oraz uzbrojenie
Historia W 1939, po wybuchu II wojny światowej, nowo utworzona brytyjska komisja British Purchasing Commision (BPC) zaczęła zamawiać duże ilości nowych samolotów, szczególnie ze Stanów Zjednoczonych, które miał uzupełnić i zastąpić samoloty będące już w służbie Royal Air Force (RAF). Komisja zwróciła się do Lockheeda z prośbą o zaprojektowanie samolotu patrolowego do zwalczania okrętów podwodnych (ZOP) o dużym zasięgu który miał zastąpić używany wówczas samolot patrolowy Lockheed Hudson. W odpowiedzi Lockheed zaproponował zmilitaryzowaną wersję samolotu pasażerskiego Lockheed Model 18 Lodestar. Nowy samolot który otrzymał oznaczenie fabryczne Model 37-21-01 przypominał nieco jego poprzednika, Hudsona, ale była to zupełnie nowa konstrukcja bazująca bezpośrednio na cywilnym Loadstarze.
W porównaniu z jego cywilnym odpowiednikiem, Model 37 otrzymał silniki o większej mocy, 2000-konne Pratt & Whitney R-1850 S1A4-G Double Wasp, zmieniono także nieco kształt dolnej, tylnej części kadłuba gdzie w charakterystycznym uskoku zainstalowano dwa ruchome karabiny maszynowe kalibru 7,7 mm. W dwa takie same karabiny maszynowe zostało uzbrojone przednie, przeszklone stanowisko bombardiera oraz górna wieżyczka Boulton Paul Type C, dwa nieruchome karabiny zostały także umieszczone w górnej, przedniej części kadłuba bezpośrednio przed kabiną pilota.
Użycie silników o większej mocy niż w oryginalnym samolocie cywilnym wprowadziło problem konstrukcyjny, którego rozwiązanie stanowiło jedną z najbardziej charakterystycznych cech Ventury. Brytyjczycy chcieli aby nowy samolot wszedł do produkcji jak najszybciej, bez żadnych poważnych zmian do jego konstrukcji, ale użycie silników o większej mocy wymagało zainstalowania śmigieł o większej średnicy i przeniesienia gondoli silnikowych dalej od kadłuba. Aby tego uniknąć, zdecydowano użyć śmigieł o bardzo szerokich płatach (tzw. paddle-bladed) co wraz z bliskością końcówek śmigieł do kadłuba dawało im bardzo unikalny dźwięk, brzmiący zupełnie inaczej niż wszystkie inne ówczesne samoloty.
Szacowana osiągi samolotu, prędkość maksymalna 312 mil na godzinę, zasięg 900 mil i ładunek bombowy do 2500 funtów (odpowiednio 502 km/h, 1550 km i 1134 kg), były na tyle obiecujące, że British Purchasing Commission zamówił w lutym 1940 dwadzieścia pięć egzemplarzy tego samolotu.
Produkcję pierwszych egzemplarzy zlecono zakładom Vega, fili Lockheeda. Zgodnie z brytyjskimi zwyczajami nazewnictwa samolotów (aliteracja), samolot otrzymał nazwę zaczynającą się na literę „V” - Ventura (w wolnym tłumaczeniu „szczęśliwa gwiazda”).
Pierwszy lot nowego samolotu, Ventura Mk. I (brytyjski numer seryjny AE658), odbył się 31 lipca 1941 i po jego oblataniu, BCP zamówił następnych 650 egzemplarzy. Ostatecznie jednak z tej liczby RAF i inne siły powietrzne Wspólnoty Brytyjskiej otrzymały tylko 394 samoloty, reszta z nich została przejęta przez United States Army Air Forces (AAF) po japońskim ataku na Pearl Harbor.
W późniejszym czasie powstało jeszcze kilka wersji różniących się jedynie szczegółami konstrukcyjnymi i uzbrojeniem, łącznie pomiędzy grudniem 1941 a majem 1944 w zakładach Lockheed-Vega wyprodukowano 2493 samoloty tego typu.
Samoloty używane przez siły powietrzne Wspólnoty Brytyjskiej znane były jako Vega Ventura, a samoloty AAF nosiły oznaczenia B/RB-34, O-56 i B-47. Pierwszym modelem samolotu przeznaczonym dla United States Navy (USN) był PV-1 Ventura z 1942 różniący się jedynie wyposażeniem od samolotów AAF. W 1943 oblatano całkowicie morską wersję samolotu o zwiększonej rozpiętości skrzydeł i większym zasięgu, ale mniejszej prędkości maksymalnej o nazwie PV-2 Harpoon.
Użytkownicy Aeronautica Militare W latach 50. włoskie dywizjony ZOP, 86º i 86º Gruppo Antisommergibili, zostały wyposażone w samoloty PV-2 które zostały wycofane w 1957 po wprowadzeniu nowocześniejszych Grumman S2F Tracker.
Força Aérea Brasileira W czasie wojny Brazylijskie Siły Powietrzne miały na wyposażeniu PV-1 i PV-2. FAB otrzymał czternaście samolotów w wersji PV-1, w służbie brazylijskiej nosiły oznaczenie B-34, oraz sześć PV-2 które otrzymały oznaczenie B-34A. W samoloty były wyposażone najpierw 1° Grupo de Bombardeio Mėdio, a później także 2° Grupo de Bombardeio Mėdio. Niektóre z samolotów pozostały na służbie do lat 50., niektóre z nich zostały przebudowane na samoloty transportowe.
Força Aérea Portuguesa W 1954 Portugalskie Siły Powietrzne otrzymały osiemnaście byłych holenderskich Harpunów, a w późniejszym czasie 24 dodatkowe maszyny, niektóre z nich z Francji, nosiły portugalskie numery seryjne 4601/4642. Samoloty używane były przez dywizjon zwiadu morskiego, Esquadrão de Reconhecimento Maritimo. W późniejszych latach, niektóre z samolotów służyły w Esquadrão 9 w operacjach przeciwpartyzanckich w Angoli.
Francja Forces Aériennes Françaises Libres/Armée de l'Air W czasie wojny niewielka ilość PV-1 została przekazana Siłom Powietrznym Wolnej Francji. Używane były przez Flotille 6F jeszcze we wczesnym okresie powojennym, kiedy już w Armée de l'Air zostały zastąpione przez samoloty Bloch MB 175.
Aéronavale W okresie powojennym francuskie lotnictwo morskie, Aéronavale, otrzymało niewielką ilość PV-2 które były używane przede wszystkim przez Escadrille de Servitude 125. W późniejszym czasie zostały przekazane do Portugalii.
Fuerza Aérea del Perú Peruwiańskie lotnictwo używało niewielkiej ilości PV-2 w latach 50. i 60., wyposażony w nie był jeden dywizjon zwiadu morskiego.
Kaijō Jieitai Na początku lat 50. Japońskie Morskie Siły Samoobrony otrzymały siedemnaście PV-2 (japońskie numery seryjne 4104/4117). Jeden z tych samolotów został rozbity w 1955, pozostałe otrzymały nowe numery seryjne 4571/4586.
Marine-Luchtvaartdienst Pomiędzy wrześniem 1951 a grudniem 1953 siły powietrzne holenderskiej Koninklijke Marine miały na stanie osiemnaście PV-2 (holenderskie numery seryjne 19-1/18), w samoloty wyposażony był 320 Dywizjon. Po wycofaniu ze służby, samoloty zostały przekazane do Portugalii.
Royal Air Force Pierwsze samoloty zamówione przez brytyjski Royal Air Force zostały dostarczone do Wielkiej Brytanii drogą morską w kwietniu 1942. W tym czasie postanowiono zmienić rolę samolotu, z patrolowego na dzienny samolot bombowy, w tej roli nowe Ventury miały zastąpić nieadekwatne Blenheimy.
Pierwszym dywizjonem wyposażonym w samoloty w wersji Ventura I był No. 21 Squadron, który osiągnął status operacyjny w maju 1942 i odbył pierwszy lot bojowy 3 listopada. Oprócz 21 Dywizjonu, tylko dwa inne dywizjony, obydwa należące do No. 2 Group, zostały wyposażone w Ventury I i II – australijski No. 464 i nowozelandzki No. 487. Ventury od początku nie były lubiane przez ich załogi, samolot był wolniejszy i mniej zwrotny od wchodzącego właśnie do służby de Havilland Mosquito i uważano, że nie był wyraźnie lepszy od Hudsona którego miał zastąpić. Według popularnego wówczas dowcipu załóg RAF jedyną rzeczą w której Ventura prześcigała Hudsona było większe spożycie paliwa.
Pierwsze loty bojowe Ventur odbyły się 3 listopada 1942, w tym i w następnych nalotach, stacjonujące w Mildenhall dywizjony atakowały cele w Holandii.
6 grudnia 1942 47 Ventur z tych dywizjonów, wraz z innymi dywizjonami, wzięły udział w nalocie na fabrykę Phillipsa w Eindhoven produkującą lampy elektronowe. Nalot został uznany za bardzo udany, ale z biorących w nim udziału Ventur, dziewięć zostało zestrzelonych, a dalszych 37 uszkodzonych. Po nalocie częściowo zmieniono styl operacji Ventur z ataków na małych wysokościach na naloty na średnim pułapie. W tej roli Ventury często atakowały lotniska, węzły transportowe i obiekty przemysłowe w okupowanej Francji i Holandii.
3 maja 1943, 11 samolotów z Dywizjonu 487 wzięło udział w nalocie na elektrownię w Amsterdamie (Operacja Ramrod 16). Wszystkie samoloty zostały zestrzelone przez niemieckie myśliwce, dowódca lotu squadron leader L. H. Trent, który dostał się do niewoli, został po wojnie odznaczony najwyższym brytyjskim odznaczeniem wojskowym Victoria Cross za odwagę i przywództwo pokazane w nalocie.
W połowie 1943 Ventury zaczęto zastępować szybszymi de Havilland Mosquito, ostatni lot bojowy Ventur z No. 2 Group odbył się 9 września 1943. Pomiędzy listopadem 1942 a wrześniem 1943 Ventury z Dywizjonów 20, 464 i 487 wykonały 1251 lotów bojowych tracąc przy tym 30-35 samolotów.
Część samolotów zostało przebudowane do wersji G.R.I i wraz z samolotami w wersji G.R.V służyły w dywizjonach 519 i 521 należących do Coastal Command i stacjonujących przy Morzu Śródziemnym dywizjonach No. 13 i No. 500. Ventury używane były także do zadań specjalnych i wyszukiwania min przez śródziemnomorski No. 624 Squadron. 19 maja 1944 Ventura z Dywizjonu 500 brała udział w zatopieniu U-Boota „U-960”. Jesienią 1944 wszystkie Ventury w dywizjonach bojowych zostały zastąpione przez samoloty Martin Baltimore IV/V.
Ventury w wersji G.R. V był używane przez RAF do końca wojny, głównie jako samoloty transportowe i meteorologiczne, przez Dywizjony: 251, 299, 519, 521 i 624. Jesienią 1943 Ventury Mk. II weszły na krótko na wyposażenie Dywizjonu 624 i używane były do zrzutów agentów i zaopatrzenia dla grup partyzanckich w Europie.
Royal Australian Air Force W 1943 australijski RAAF otrzymał dwie serie samolotów. Pierwsza seria składała się z dwudziestu maszyn w wersjach Mk I i Mk II (australijskiej numery seryjne A59-1/9 i A59-11/18 - Mk. I i A59-10 i A59-19/20 - Mk. II). Druga seria została dostarczona pomiędzy 23 czerwca 1943 a 2 lipca 1944 (numery seryjne A59-50/104 - PV-1). Większość samolotów używana była przez No 13 Squadron, kilka służyło także w No. 1 i 11 Communication Unit.
W 13 Dywizjonie Ventury zastąpiły używane wcześniej Hudsony i po intensywnym okresie szkoleniowym trwającym do grudnia 1943, australijskie Ventury rozpoczęły patrole ZOP po przeniesieniu dywizjonu do Cooktown w północnym Queensland. We wrześniu Dywizjon został przeniesiony na Półwysep Gove skąd pomiędzy wrześniem a grudniem 1944 wykonał ponad 300 l lotów bojowych. Jednym z lotników służących w 13 Dywizjonie był Gough Whitlam, późniejszy premier Australii.
Począwszy od 1945 tempo operacyjne 13 Dywizjonu zmniejszyło się z powodu coraz mniejszej obecności i aktywności przeciwnika w rejonie Timoru i bezpośredniej bliskości Australii. W kwietniu rozpoczęto przenoszenie Dywizjonu na Labuan, a w lipcu dotarł on na Filipiny. W końcowym okresie wojny Dywizjon wykonywał głównie loty patrolowe z minimalnym kontaktem z przeciwnikiem.
Ventury RAAF-u zostały wycofane ze służby w roku finansowym 1946/47, część z nich została sprzedana użytkownikom prywatnym, ostatnie dwie maszyny (A59-6 i -17) zostały sprzedane w lutym 1953.
Royal Canadian Air Force