Węgierskie Towarzystwo Turańskie (węg. Turáni Társaság), znane również jako Węgierskie Centrum Kultury Wschodu – stowarzyszenie założone w 1910 roku przez węgierskiego muzealnika Alajosa Paikerta, działające do lipca 1946 roku.
Organizacja zajmowała się badaniem historycznych, etnograficznych i antropologicznych związków Węgrów z ludami Azji (zgodnie z ideą turanizmu), a także nawiązywaniem relacji kulturalnych i ekonomicznych z państwami Wschodu. Towarzystwo promowało ideę wspólnoty ludów turańskich jako alternatywę dla panslawizmu i pangermanizmu.
Historia Twórca organizacji wzorował się na podobnych instytucjach istniejących wówczas w Niemczech i Wielkiej Brytanii. Choć działalność została spowolniona przez wybuch I wojny światowej, w 1916 roku nastąpiła jej intensyfikacja. Na czele stowarzyszenia stanął wówczas profesor geografii i późniejszy premier Węgier, Pál Teleki. Towarzystwo przyjęło wtedy nową nazwę – Węgierskie Centrum Kultury Wschodu i rozwinęło strukturę o departamenty zajmujące się m.in. archeologią, językoznawstwem oraz badaniami medycznymi (grup krwi)Polityka Narodowa nr 13, jesień 2013 r., Maurycy Mietelski – „Węgierski Turanizm”, s. 142..
W okresie międzywojennym siedziba towarzystwa mieściła się w gmachu parlamentu węgierskiego w Budapeszcie. Stowarzyszenie prowadziło szeroką działalność: Wydawniczą: w latach 1913–1943 wydawało własne czasopismo naukowe pt. „Turán” oraz serię książkową Turáni könyvtár. Edukacyjną: organizowano kursy językowe oraz wyprawy badawcze do Azji Środkowej i Mniejszej. Finansową: działalność była wspierana przez państwo niezależnie od ustroju – finansowanie utrzymano nawet w czasie krótkotrwałej Węgierskiej Republiki Rad (1919). W 1922 roku towarzystwo otrzymało dochody z kina „Corvin” jako stałe wsparcie rządowe. Węgierskie Towarzystwo Turańskie zostało rozwiązane w lipcu 1946 roku na mocy dekretu nr 530/1945, w ramach powojennych działań wymierzonych w organizacje prawicowe. Jego zbiory i publikacje zostały w dużej mierze zniszczone lub rozproszone.
Wpływ i członkowie W 1931 roku organizacja liczyła 369 członków. Do kluczowych postaci związanych z działalnością towarzystwa należeli jego prezes Pál Teleki, założyciel Alajos Paikert oraz geograf Jenő Cholnoky, będący autorem licznych publikacji programowych organizacji.
Towarzystwo posiadało liczne oddziały terenowe (m.in. w Debreczynie, Szegedzie i Peczu) oraz organizacje powiązane, takie jak Węgierski Związek Turański (Magyarországi Turán Szövetség) czy Turańscy Myśliwi (Turáni Vadászok).
Przypisy
Kategoria:Organizacje naukowe Kategoria:Węgierskie towarzystwa naukowe