Skrzeczek mniejszy, skrzeczek (Ramphocinclus brachyurus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny przedrzeźniaczy (Mimidae). Występuje endemicznie na Martynice w archipelagu Małych Antyli. Zagrożony wyginięciem.
Taksonomia Gatunek opisał po raz pierwszy Louis Jean Pierre Vieillot w roku 1818 pod nazwą Turdus brachyurus. Dawniej niektórzy autorzy przypisywali gatunek do Cinclocerthia, jednak rodzaj ten może nawet nie być blisko spokrewniony z Ramphocinclus.
Jest to gatunek monotypowy. Przez wiele lat za podgatunek Ramphocinclus brachyurus uznawano skrzeczka większego (Ramphocinclus sanctaeluciae) z pobliskiej wyspy Saint Lucia. Badania DaCosta et al. (2019) wykazały jednak odmienność genetyczną tych taksonów, co świadczy o długotrwałej izolacji między nimi i braku przepływu genów. Autorzy zaproponowali uznanie tych populacji za osobne gatunki, za czym przemawiają także różnice w morfologii (R. sanctaeluciae jest większy i ciemniejszy) i wokalizacji. Podział gatunku został w 2024 roku zaakceptowany przez North American Classification Committee (NACC) i inne ornitologiczne autorytety.
Etymologia Nazwa rodzajowa: greckie rhamphos – dziób; nowołacińskie cinclus – drozd < greckie kinklos – niezidentyfikowany machający ogonem przybrzeżny ptak. Epitet gatunkowy: greckie brakhus – krótki; -ouros – -ogonowy.
Zasięg występowania Skrzeczek mniejszy występuje na Martynice; tylko na półwyspie Caravelle na powierzchni około 5 km², w pozostałej części wyspy wymarł.
Biotop Zasiedla suche i półsuche zadrzewienia i zakrzewienia, gdzie ziemię przykrywają opadłe liście, czasem w gęstych zaroślach. Występuje na suchych zboczach pagórków z dala od strumieni. Znosi pewne zmiany w środowisku, może zasiedlać lasy i zakrzewienia wtórne. Mimo że widuje się go w miejscach po wyciętych drzewach lub na polach uprawnych, nigdy tam nie gniazduje. Odnotowywany do wysokości 200 m n.p.m.
Morfologia Skrzeczek mierzy 20–23 cm długości. Osobniki ważą średnio 42,8 g. Samice wyglądem nie różnią się od samców, choć są nieznacznie mniejsze. U dorosłego ptaka wierzch i boki ciała oraz pokrywy podogonowe ciemnobrązowe do czarnych. Pióra barkówek i pokryw skrzydłowych drugiego rzędu mają jaśniejsze krawędzie. Kantarek, pokrywy uszne i okolice oczu ciemnobrązowe. Gardło, pierś i brzuch całkowicie białe, na bokach ciała i pokrywach podogonowych przechodzące w brązowe i szare. Nogi czarne, tęczówka szkarłatna u ptaków starszych niż 2 lata, u młodszych – brązowa.
Zachowanie Skrzeczek żywi się naziemnymi stawonogami, także małymi owocami, jagodami, małymi bezkręgowcami, jak jaszczurki Gymnopthalmus pleei i Anolis luciae, oraz płazami. Pożywienia szuka na ziemi, w ściółce. Odgarnia liście zarówno dziobem, jak i nogami. Zrywając owoce, wykonuje niezdarny, trzepoczący lot. Może również wspinać się na roślinność.
Kiedy ptak jest rozdrażniony lub zaaferowany, opuszcza skrzydła, tak jak czyni to wiele przedrzeźniaczy, w przeciwieństwie do nich skrzydłami nie potrząsa. Prócz tego rozciąga szyję i z otwartym dziobem ptak wydaje ostrzegawczy trajkot. Wykazuje terytorializm przez cały rok.
Lęgi Okres lęgowy trwa od kwietnia do sierpnia. Na obu wyspach stwierdzono u skrzeczków gniazdowanie kooperatywne. Gniazdo stanowi niestarannie wykonany otwarty kubeczek z patyków i liści. Umieszczone jest na krzewie lub w rozwidleniu gałęzi młodego drzewa. Gniazda stwierdzano 2–8 metrów nad ziemią.
W zniesieniu 2–3 jaja o jednolicie niebieskozielonej barwie. Inkubacja trwa 14 dni, a młode pozostają w gnieździe 12 dni od wyklucia. Pozostają w okolicy gniazda karmione przez rodziców. W ciągu roku R. brachyurus wyprowadza do dwóch lęgów. Jaja lub pisklęta bywają zjadane przez mangusty, oposy, szczury, węże i innego przedrzeźniacza – łuskopióra żółtodziobego (Margarops fuscatus).
Status i zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN gatunek klasyfikowany jest jako zagrożony (EN, Endangered) i posiada taki status od jego wprowadzenia (1994), jednak IUCN nie uwzględniła jeszcze podziału taksonu na dwa odrębne gatunki. Obecnie (2014) skrzeczek mniejszy występuje na powierzchni około 5 km². Głównym zagrożeniem jest niszczenie środowiska, co w większości miało miejsce w okresie kolonialnym. Nadal prowadzona jest wycinka drzew celem produkcji węgla drzewnego, uzyskania miejsca na pola uprawne oraz miejsca i materiałów na budowę domostw.
W opublikowanym w 1864 w czasopiśmie „Ibis” artykule znajduje się wzmianka o gatunku, jakoby w gęstych lasach Martyniki miał być dość pospolity. W pierwszej dekadzie XXI wieku populacja na Martynice szacowana była na 200–400 osobników (wliczając młode). Część populacji na przylądku Caravelle jest dobrze chroniona ze względu na Rezerwat przyrody Caravelle.
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Przedrzeźniacze Kategoria:Ptaki Ameryki Północnej Kategoria:Fauna endemiczna Martyniki Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1818 roku Kategoria:Taksony opisane przez Louisa Pierre’a Vieillota