Jan Kajetan Trojański (ur. w lutym 1797 lub w 1796 w Lublinie, zm. 24 lipca 1850 w Mariańskich Łaźniach) – polski filolog klasyczny, leksykograf. Profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prezes Towarzystwa Naukowego Krakowskiego.

Życiorys Syn Stanisława, magistra chirurgii. W Lublinie ukończył gimnazjum. Na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie studiował filologię klasyczną, a następnie we Wrocławiu prawo. Po dwóch latach porzucił studia prawnicze, powracając do filologii klasycznej. Za prace naukowe otrzymał w 1817 roku 50 talarów nagrody od Uniwersytetu Wrocławskiego. Po ukończeniu studiów został na Uniwersytecie Wrocławskim lektorem języka i literatury polskiej. Zdał egzamin nauczycielski i w Poznaniu w 1819 roku rozpoczął pracę w gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu. W grudniu 1821 na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego uzyskał stopień doktora.

Pracował w Poznaniu, gdzie wraz z Józefem Muczkowskim zajmował się porządkowaniem akt miejskich i sporządzaniem inwentarza na polecenie pruskiego magistratu Poznania. Prace zakończyli w 1826 roku, kończąc dzieło zaczęte pięć lat wcześniej przez Jana Wilhelma Cassiusa.

W 1828 roku przeniósł się do Krakowa, gdzie przez dwadzieścia lat oddawał się głównie zajęciom dydaktycznym oraz studiom języka niemieckiego w Katedrze Literatury Łacińskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od 1828 wykładał literaturę polską i łacińską oraz pełnił funkcję członka Wielkiej Rady Uniwersyteckiej. W latach 1835–1837 pełnił funkcję dziekana Wydziału Filozoficznego UJ. W latach 1841–1843 był rektorem Uniwersytetu i jednocześnie prezesem Towarzystwa Naukowego Krakowskiego.

W latach 1845–1848 ponownie był dziekanem Wydziału Filozoficznego, a w 1849 został powołany do komisji opracowującej dla Uniwersytetu „kompletny plan naukowy”.

Zmarł latem 1850 w Mariańskich Łaźniach (Marienbad). Miejsce pochówku pozostaje nieznane.

Życie prywatne Od 1827 roku był żonaty z Józefą Zgorzalewiczówną z KościanaAkt ślubu zapisany jest w księdze ślubów parafii kościańskiej pod dniem 1 października 1827. Znajduje się w oryginale w Archiwum Archidiecezjalnym w Poznaniu (nie może być publikowany)..

Publikacje Był autorem popularnych i cenionych w swoim czasie podręczników szkolnych i słowników. W 1819 roku opracował we Wrocławiu Gramatykę łacińską do potrzeby szkól polskich zastosowaną, która miała kilka wydań i używana była w szkołach wielkopolskich. Wydał również Słownik polsko-łaciński do szkolnego użycia... (1819) i Zadania do tłumaczenia z polskiego na łacińskie (1828). W Poznaniu opracował artykuł z dziedziny dydaktyki języków klasycznych, wydany przez gimnazjum poznańskie (1824). Jego najbardziej znane prace powstały jednak w Krakowie – w 1833 opublikował Gramatykę niemiecką do szkolnego i prywatnego użycia, a także słowniki polsko-niemieckie i niemiecko-polskie, m.in.: Dokładny niemiecko-polski słownik do podręcznego użycia dla Polaków i Niemcówniem.: Ausführliches deutsch - polnisches Handwörterbuch zum Gebrauche für Polen und Deutsche (wydany w 1844). Trojański jest autorem znaczących prac leksykograficznych. Słownik polsko-niemiecki (rok 1835) liczy 1148 stron i ok. 30 000 haseł, słownik niemiecko-polski (1844) – 1500 stron i ok. 60 000 hasełAgnieszka Frączek/Ryszard Lipczuk: Słowniki polsko–niemieckie i niemiecko–polskie. Historia i teraźniejszość. Wołczkowo 2004, s. 55 nn.. Obydwa słowniki pełnią w pierwszym rzędzie funkcję pasywną. Służą więc do tłumaczenia tekstów  z języka polskiego na niemiecki dla użytkownika niemieckiego (część polsko-niemiecka) i do tłumaczenia z języka niemieckiego na język polski dla użytkownika polskiegoErika Worbs: Das „Ausführliche polnisch-deutsche Handwörterbuch von Jan Kajetan Trojański – ein Beitrag zur polnischen Lexikographie des 19. Jh., [w:] Prace Filologiczne, t. XI. Warszawa 1995, s. 403 n.Erika Worbs: Die polnisch-deutsche Lexikographie im ersten Drittel des 19. Jahrhunderts. Die polnisch-deutschen Wörterbücher von Bandtkie, Mrongovius und Trojański, [w:] (red.) Jakub Zdzisław Lichański et al., Między oświeceniem i romantyzmem. Kultura polska około 1800 roku. Warszawa: DiG, !997, s 385..

W porównaniu za słownikami Mrongowiusza i Bandtkiego słowniki Trojańskiego wykazują bogatszą mikrostrukturę,  w tym obszerne informacje morfologiczne (jak formy dopełniacza przy rzeczownikach, formy fleksyjne  czasowników) przy wyrazach hasłowychAgnieszka Frączek/Ryszard Lipczuk: Słowniki polsko–niemieckie i niemiecko–polskie. Historia i teraźniejszość. Wołczkowo 2004, s. 60 n..

Przypisy

Bibliografia

Agnieszka Frączek: Zur Geschichte der deutsch-polnischen und polnisch-deutschen Lexikographie (1772 – 1868). Tübingen: Niemeyer, 1999, s. 210- 273. Agnieszka Frączek/Ryszard Lipczuk: Słowniki polsko–niemieckie i niemiecko–polskie. Historia i teraźniejszość. Wołczkowo: Oficyna In Plus, 2004, s. 55-66. Erika Worbs: Das „Ausführliche polnisch-deutsche Handwörterbuch von Jan Kajetan Trojański – ein Beitrag zur polnischen Lexikographie des 19. Jh., [w:] Prace Filologiczne, t. XI. Warszawa 1995, s. 397-413. Erika Worbs: Die polnisch-deutsche Lexikographie im ersten Drittel des 19. Jahrhunderts. Die polnisch-deutschen Wörterbücher von Bandtkie, Mrongovius und Trojański, [w:] (red.) Jakub Zdzisław Lichański et al., Między oświeceniem i romantyzmem. Kultura polska około 1800 roku. Warszawa: DiG, !997, s. 377-394. Mieczysław Barcik, Trojański Jan Kajetan (1797-1850), w: Polski Słownik Biograficzny, t. LV, Warszawa-Kraków 2023-2024, s. 201-203.

Linki zewnętrzne

Publikacje Jana Kajetana Trojańskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Ludzie urodzeni w Lublinie Kategoria:Ludzie związani z Poznaniem Kategoria:Polscy leksykografowie Kategoria:Prezesi Towarzystwa Naukowego Krakowskiego Kategoria:Rektorzy Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Urodzeni w 1797 Kategoria:Zmarli w 1850