Trybunał inkwizycji w Belluno – sąd inkwizycyjny, działający w latach 1546–1806 i mający swą siedzibę w Belluno w Republice Weneckiej. Był kierowany przez inkwizytorów z zakonu franciszkanów konwentualnych i należał do struktur inkwizycji rzymskiej.
Historia Diecezja Belluno od 1254 znajdowała się w granicach prowincji inkwizytorskiej Marchii Trewizańskiej, w której posługę inkwizytorską sprawowali franciszkańscy inkwizytorzy wyznaczani przez swoje władze zakonne. W XV i na początku XVI wieku diecezja ta podlegała co do zasady inkwizytorom generalnym z siedzibą w WenecjiRibetti, s. 645..
Do właściwego utworzenia trybunału inkwizycyjnego w Belluno doszło w roku 1546, a więc cztery lata po utworzeniu przez papieża Pawła III Kongregacji Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji, której zadaniem było koordynowanie działalności inkwizycyjnej we Włoszech przeciwko wpływom reformacji. Pierwszym inkwizytorem był Domenico Fortunato, mianowany przez prowincjała franciszkańskiej prowincji św. Antoniego. Wkrótce potem (prawdopodobnie w 1566) prawo nominacji inkwizytorów Belluno przejęła Kongregacja Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji.
W drugiej połowie XVI wieku inkwizytorzy Belluno blisko współpracowali z trzema kolejnymi biskupami BellunoGiulio Contarini (1542-1575), Giovanni Battista Valier (1575-1596), Alvise Lollino (1596-1625) w zwalczaniu herezji protestanckich, m.in. towarzyszyli im podczas licznych wizytacji duszpasterskich. Od końca XVI wieku inkwizytorom Belluno podlegała także diecezja Feltre.
Republika Wenecka przestała istnieć w wyniku inwazji rewolucyjnej Francji w 1797. Po pokoju w Campo Formio (17 października 1797) Belluno znalazło się w granicach Austrii. Kilka lat później, w wyniku kolejnej wojny francusko-austriackiej, zostało włączone do utworzonego przez Napoleona Bonaparte Królestwa Włoch, którego władze nie zamierzały tolerować dłużej działalności inkwizycji. Dekretem z dnia 28 lipca 1806 konwent S. Pietro w Belluno został rozwiązany, co oznaczało jednocześnie także likwidację trybunału inkwizycyjnegoDel Col, s. 735-736; Veronese, s. 338.. Rok wcześniej zmarł ostatni inkwizytor Belluno Damiano MiariVeronese, s. 338 przyp. 64..
Trybunał inkwizycji w Feltre (1558–1562) Diecezja Feltre stanowiła początkowo odrębny okręg inkwizytorski. Już od 1530 tamtejszy sąd biskupi wytaczał procesy podejrzanym o herezję, a 10 grudnia 1558 Kongregacja Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji mianowała dla niej inkwizytora w osobie franciszkanina Antonio dal Covolo. Sprawował on swój urząd niespełna cztery lata, ale nie miał następcy. Pod koniec XVI wieku diecezja Feltre stała się częścią okręgu Belluno; Ribetti, s. 647..
Organizacja Siedzibą trybunału był franciszkański konwent S. Pietro w BellunoDel Col, s. 735; Veronese, s. 338.. Na czele trybunału stał zawsze jeden inkwizytor wywodzący się z zakonu franciszkanów konwentualnych. Podlegał mu jeden wikariusz (zastępca)Del Col, s. 704.. Jurysdykcji inkwizytora Belluno podlegały diecezje Belluno i FeltreDel Col, s. 743, 745; .. Trybunał z Belluno jako jeden z nielicznych we Włoszech nie dysponował nigdy własnym więzieniemDel Col, s. 705..
Archiwum Właściwe archiwum trybunału inkwizycyjnego w Belluno prawdopodobnie zaginęło. W archiwach diecezjalnych Belluno i Feltre znajduje się jednak pokaźna ilość dokumentacji z procesów inkwizycyjnych, jakie odbyły się w tych diecezjach w drugiej połowie XVI wieku; .
Inkwizytorzy Belluno (1546–1806) Domenico Fortunato da Belluno OFMConv (1546–1562?).Ribetti, s. 647. Mario Alpago da Belluno OFMConv (1562–1564) Bonaventura Maresio OFMConv (1566–1583) Evangelista Pellei da Force OFMConv (1583–1584) Bonaventura Maresio OFMConv [ponownie] (1584–1609) Vincenzo Filoteo da Mondavio OFMConv (1609–1613) Giovanni Battista Chiodini da Monte Melone OFMConv (1613–1619) Tiberio Sinibaldi da Monte Novo OFMConv (1619–1625) Antonio Vercelli da Lendinara OFMConv (1626–1627) Bonaventura Peronetti da Vicenza OFMConv (1627–1628) Bernardino Senesi da Lucignano OFMConv (1629–1635) Giovanni Tommaso Margotti da Lugo OFMConv (1635–1641) Guglielmo Granaioni da Bologna OFMConv (1641–1642) Giacomo Cima da Sezza OFMConv (1642–1645) Francesco Cincignano da Viterbo OFMConv (1646–1650) Girolamo Baroni da Lugo OFMConv (1650–1653) Bonaventura Ripa da Ferrara OFMConv (1654) Giovanni Pelleri da Radicofani OFMConv (1654–1655) Francesco Colli da Bologna OFMConv (1655–1658) Antonio Giorgi da Bologna OFMConv (1658–1661) Oliviero Tieghi da Ferrara OFMConv (1661–1663) Modesto Paoletti da Vignanello OFMConv (1663–1670) Iacopo Tosini da Castiglione Fiorentino OFMConv (1670–1675) Cornelio Navarra da Ferrara OFMConv (1675–1677) Domenico Mengacci da Bagnocavallo OFMConv (1677) Giovanni Paolo Giulianetti da Firenze OFMConv (1678–1679) Domenico Mengacci da Bagnocavallo OFMConv [ponownie] (1679–1688) Francesco Maria Lucedi da Montalto OFMConv (1689–1692) Ludovico Petronio da Lodi OFMConv (1692–1693), nie objął urzędu Giovanni Antonio Angeli da Bologna OFMConv (1693–1702) Francesco Maria Lucedi da Montalto OFMConv [ponownie] (1702–1704) Giovanni Pellegrino Galassi da Bologna OFMConv (1704–1706) Lorenzo Antonio Bragaldi da Castelbolognese OFMConv (1706–1713) Paolo Antonio Ambrogi OFMConv (1713–1716) Bonaventura Antici da Camerino OFMConv (1716–1723) Antonio Maria Piazzola da Venezia OFMConv (1723–1725) Bernardo Bernardi da Bologna OFMConv (1725-1730) Francesco Tunnini OFMConv (1730–1733)Archivio Sartori, III (1988), s. 1297, 1320. Paolo Antonio Agelli OFMConv (1733–1737) Francesco Antonio Mantoa da Vicenza OFMConv (1737-1738) Giovan Battista Rossi da San Giovanni in Persiceto OFMConv (1738-1739) Giuseppe Antonio Maria Boschi da Bologna OFMConv (1739-1746) Girolamo Antonio Faleri OFMConv (1747–1753) Carlo Giacinto Scarponi da Rimini OFMConv (1753–1764) Francesco Frigimelica da Padova OFMConv (1764–1783) Girolamo Maria Zanettini da Cividale OFMConv (1784) Francesco Antonio Mimiola OFMConv (1784–1788) Damiano Miari OFMConv (1788–1805)
Przypisy
Bibliografia
Fabiana Veronese, «Terra di nessuno». Misto foro e conflitti tra Inquisizione e magistrature secolari nella Repubblica di Venezia (XVIII sec.), Dysertacja doktorska, Università Ca’Foscari Venezia 2010.
Belluno Kategoria:Belluno