Oddziały saperów 1 Dywizji Pancernej – pododdziały saperów Polskich Sił Zbrojnych.

Historia batalionu W 1942 dla 1 Dywizji Pancernej zostały sformowane Oddziały Dywizyjne Saperów. W skład batalionu wchodziły cztery pododdziały: 10 i 11 kompania saperów, 1 kompania parkowa i dywizyjny pluton mostowy. Początkowo dowódcą oddziałów był podpułkownik Władysław Weryho, a od sierpnia 1943 roku major Jan Dorantt.

Oddziały składały się z żołnierzy, którzy brali udział w wojnie w Polsce lub z żołnierzy wcielonych do wojska we Francji, z emigracji, z ochotników z Polski i innych krajów (nawet z Argentyny). Przystąpiono do intensywnego szkolenia, które zostało podzielone na dwa okresy. W pierwszym, ze względu na niepełne stany, kontynuowano rozpoczęte wcześniej szkolenie specjalistów, na kursach organizowanych przez dywizję, przez Centrum Wyszkolenia Saperów i przez Brytyjczyków, a równolegle wewnątrz oddziałów szkolono drużynowych i resztę saperów. W drugim okresie, po uzupełnieniu stanów i wyposażeniu w środki transportowe i sprzęt, przystąpiono do szkolenia całością oddziałów, bardzo często z wyjazdami w teren. Główny nacisk położono na wykrywanie i przekraczanie pól minowych, przekraczanie przeszkód wodnych, budowę mostów. Obie kompanie opanowały w wysokim stopniu budowę mostów typu Baileya, co miało zasadnicze znaczenie w walkach dywizji na kontynencie. Dotychczasowe szkolenie wewnątrz dywizji zostało sprawdzone na poligonie ćwiczebnym w rejonie Newrnarket, dokąd dywizja przybyła w lipcu 1943. Saperzy wykazali tam wysoki stopień wyszkolenia w przekraczaniu pól minowych, organizowaniu przepraw i budowie mostów.

Na jesieni 1943 została ustalona ostateczna organizacja dywizji. W skład saperów dywizyjnych weszły: 10 kompania saperów, 11 kompania saperów, 11 kompania parkowa saperów, dywizyjny pluton mostowy, czołówka naprawcza.

Wszystkie pododdziały wylądowały w Normandii w pierwszych dniach sierpnia 1944 i przebyły następnie cały szlak bojowy od Caen poprzez Falaise, most „Warszawa” na Sekwanie, Ieper, Gandawę, Bredę do Wilhelmshaven.

W latach 1992–2001 dziedzictwo tradycji Oddziałów Saperów 1 Dywizji Pancernej kontynuował 11 Batalionu Saperów w Świętoszowie (do 1993 roku w Żarach)Decyzja Nr 94/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 2 listopada 1992 roku w sprawie przyjęcia dziedzictwa tradycji oraz ustanowienia dorocznego Święta dla 11 Batalionu Saperów 11 Dywizji Kawalerii Pancernej im. Króla Jana III Sobieskiego. Dziennik Rozkazów MON z 1992, poz. 51..

Działania bojowe saperów 1 Dywizji Pancernej Bitwa w Normandii

Saperzy dywizyjni po wylądowaniu w Normandii 31 lipca 1944 roku zgrupowani zostali w rejonie Bazenville na płn.-zach. od Creully w trakcie wyładunku utonęła jedna z 3 t ciężarówek. 4 sierpnia 1944 r. podczas szkolenia się saperów w rozbrajaniu min przeciwczołgowych zginęło dwóch podoficerów z 11 kompanii saperów. 5 sierpnia saperzy 10 kompanii prowadzili szkolenie i pokaz dla plutonów pionierów batalionów strzelców 3 Brygady Strzelców z zakresu rozbrajania min i pułapek niemieckich używanych na froncie we Francji. 6 sierpnia 1944 r. saperzy 10 kompanii prowadzili szkolenie i pokaz dla wyznaczonych instruktorów podoficerów i oficerów z 10 Brygady Kawalerii Pancernej z zakresu rozbrajania min i pułapek niemieckich używanych na froncie we Francji. W dniach od 4 do 6 sierpnia wyznaczeni oficerowie i podoficerowie ze wszystkich jednostek saperskich odbyli szkolenie w brytyjskiej szkole minowej oraz dowódcy kompanii wyjechali na linię frontu zapoznać się z polami minowymi i przeszkodami terenowymi.

7 sierpnia wraz z całą dywizją saperzy wykonali marsz w kierunku frontu. 8 sierpnia 10 kompania saperów (bez plutonu) została przydzielona do 10 BKPanc. i zabezpieczała prowadzone przez jej pułki natarcie, w trakcie którego miała nacierać razem z 10 pułkiem dragonów. Pozostałe pododdziały saperów miały zadanie utrzymywać w przejezdności drogi dojazdowe oraz je oznakować, przy czym 11 kompania (bez plutonu) miała współdziałać z 3 BS. W trakcie natarcia 8 i 9 sierpnia nie stwierdzono pół minowych w pasie natarcia dywizji, jednak saperzy musieli włożyć wiele wysiłku w utrzymanie ostrzeliwanych dróg i usuwanie uszkodzonego sprzętu. 10 sierpnia 1944 roku 10 kompania saperów współdziałała z 3 BS, natomiast 11 kompania saperów odpowiadała za utrzymanie dróg. Dodatkowo 11 sierpnia wybudowała punkt zaopatrzenia w wodę na płd. od Cauvicourt, przekazała go do dalszej eksploatacji 11 kompanii parkowej saperów. 12 sierpnia 10 kompania przeszła ponownie pod rozkazy 10 BKPanc. Tego dnia penetrujący teren bitwy saperzy 10 kompanii saperów wykryli pole minowe w rejonie drogi Saint Silvain oraz inne drogi w rejonie działania brygady usuwając 324 miny talerzowe.

W dniu 14 sierpnia z uwagi na zbombardowanie przygotowującej się do natarcia dywizji przez brytyjskie lotnictwo bombowe, saperzy dywizyjni przystąpili do naprawy dróg i usuwaniu z nich 69 zniszczonych i spalonych pojazdów. 10 kompania saperów nocą 15/16 sierpnia i rano 16 zbudowała przeprawy przez rzekę Dives w rejonie Jort i Vandeuvre. Następnie w dniu 16 sierpnia pluton mostowy wybudował most Bayle'a. Dodatkowo saperzy 10 kompanii dokonali rozminowania okolic brodów. Z uwagi na ostrzał przez artylerię nieprzyjaciela wybudowanego mostu w Jort i jego częste uszkodzenia, saperzy wybudowali drugi most Baile'a przez rzekę Dives w miejscowości Vendeuvre. Od 19 sierpnia do końca bitwy pod Falaise 10 i 11 kompanie saperów osłaniały miejsce postoju sztabów 10 BKPanc i 3 BS na wzgórzu 259 oraz osłaniały wysunięte składy zaopatrzenia i patrolowały teren. 11 parkowa kompania saperów osłaniała tyłowe bazy kwatermistrzowskie w rejonie Estrees-la-Campagne. 22 sierpnia 11 kompania saperów rozpoczęła udrażniać i naprawiać drogę Chambois -Trun i Saint-Lambert - Sur-Dives z ciał poległych ludzi i zwierząt, a także rozbitego niemieckiego sprzętu bojowego. Dodatkowo neutralizowali tzw. gniazda wybuchowe przy drogach i pułapki minowe. Ogólny wysiłek saperów w okresie od 12 do 28 sierpnia to; oczyścili z min 411 km dróg, wyremontowali 9 km, zbudowali 3 km dróg. Ponadto wybudowali dwa mosty Baileya klasy "40" o długości 100 m, most improwizowany klasy "9" oraz przeprawy czołgowej w bród. Wykryto, rozbrojono i usunięto 828 różnych min, a także usunięto 240 kg materiałów wybuchowych z mostu przygotowanego do wysadzenia. Uruchomiono 5 punktów wodnych.

Pościg przez Francję i Belgię

28 sierpnia 1944 roku 11 kompania saperów oraz pluton mostowy podjęli marsz przed głównymi siłami dywizji celem rozpoczęcia budowy przepraw tuż za przesuwającym się frontem. Saperzy zostali podporządkowani pod dowództwo saperów II Korpusu Kanadyjskiego, na ich korzyść przystąpili do budowy 2 mostów: pierwszy na rzece Seine, drugi większy Baileya na pontonach nazwany "Warszawski" na Sekwanie. 11 kompania saperów w dniu 2 września przystąpiła do rozpoznania i przygotowania budowy przeprawy przez rzekę Somma. W nocy 2/3 września przeprawiła na łodziach szturmowych czołowe kompanie 8 batalionu strzelców przez rzekę, a następnie wybudowała kładkę przez nią, a w godzinach przedpołudniowych rozpoczęła budowę mostu Bayle'a przez Sommę o nazwie "Lwowski". 4 września wobec wysadzenia wszystkich mostów przez wroga na rzece Ternoise, saperzy w miejscowości Hesdin na wschód od Abbeville przy pomocy buldożerów zepchnęli do rzeki piętrowy budynek wykonując tym samym przeprawę dla 24 pułku ułanów. Z uwagi na brak przęseł na mosty Bayle'a w składach, saperzy przez liczne strumienie i rzeki oraz kanały budowali przeprawy przy pomocy mostów nożycowych oraz innych podręcznych materiałów. Nocą 5/6 września przez kanał Neuf Fosse saperzy zorganizowali przeprawę kompanii batalionu strzelców podhalańskich przy pomocy gumowych łodzi pontonowych i lin tzw. "karuzelę', a następnie w godzinach nocnych i rano zbudowali most Bayle'a do przeprawy czołgów.

Walki na pograniczu belgijsko-holenderskim

10 kompania saperów od 16 września współdziałała z 3 BS w trakcie natarcia w kierunku Axel, budując przeprawy dla piechoty na rzeczce Halt. Nocą 18/19 września saperzy 10 kompanii rozpoczęli budowę mostu przez kanał Axel-Hulst, który został ukończony przed świtem 19 września. Saperzy oczyszczali z gruzów ulice Axel, naprawiali drogi, groble, wały przeciwpowodziowe oraz organizowali przejazdy przez liczne przeszkody wodne. 10 kompania saperów w dniu 27 października 1944 r. w ugrupowaniu 10 BKPanc., a pluton 11 kompanii saperów z 3 BS prowadziły działania zaczepne. Saperzy w tym dniu wykryli, rozbroili i usunęli 1196 min. 28 i 29 października kompanie w dalszym ciągu współdziałały z nacierającymi brygadami: 10 kompania z 10 BKPanc., 11 kompania z 3 BS.

Bezpośrednio po zdobyciu Bredy saperzy zbudowali w mieście dwa mosty Bayle'a klasy 40 na Boven Mark i rzece Weerijs. 11 kompania saperów i pluton mostowy od 30 października do 2 listopada 1944 roku obsługiwała przeprawę i komunikację w trakcie walk na rzece Mark utracono 3 człony pontonowe i ponad 10 łodzi saperskich od ognia artylerii i moździerzy wroga. W dniu 3 listopada obie kompanie saperów, każda dwoma plutonami obsługiwała uchwycenie przyczółków na kanale Mark przy pomocy łodzi szturmowych członów przeprawowych. Po uchwyceniu przyczółków przez bspodh. i 9 bs saperzy budowali przeprawy mostowe klasy "9", klasy "40" oraz wieczorem most pontonowy C 19 klasy "9". Nocą 3/4 listopada wybudowano kolejny most na odcinku 9 batalionu strzelców klasy "40".

Obrona i dozorowanie odcinka frontu nad Mozą  

Saperzy dywizyjni rozbrajali z min teren, naprawiali drogi i mosty. Szkolili się oraz przyjmowali uzupełnienia w stanie osobowym i sprzęcie. Pomiędzy 27 a 30 grudnia saperzy przygotowali przeprawę przez kanał Oude Maasje przy wyspie Kapelsche Veer dla natarcia 9 bs. W trakcie trwania niemieckiej ofensywy w Ardenach przygotowywali mosty do wysadzenia i zakładali pola minowe na południowym brzegu Mozy. 13-14 stycznia saperzy 10 kompanii wspierali budową przeprawy łodziami i kładką kapokową przeprawę 47 RM Comando podczas walk o Kapelsche Veer.

Walki we wschodniej Holandii i w Niemczech

W dniach 7-9 kwietnia 1945 roku maszerujące z okolic Bredy w kierunku frontu wszystkie pododdziały saperów podążały w kolumnie 3 BS. Od 9 kwietnia 11 kompania saperów, pluton mostowy wspierały 3 BS, 10 kompania saperów 10 BKPanc., 11 kompania parkowa rozwijała składy i przejęła ubezpieczenie przepraw przez rzekę Ems i inne przeszkody wodne na zapleczu rozwijającej się do natarcia 1. DPanc. 10 kompania 12-13 kwietnia zbudowała most klasy 40 na rzece Ems w rejonie Haren. 10 kompania i jeden pluton 11 kompanii wspierały forsowanie Küsten Kanal w dniu 19 kwietnia organizując dla 9 bs przeprawę na łodziach szturmowych oraz budując most Bayle'a dla czołgów 10 BKPanc. tego samego dnia. 24/25 kwietnia 10 kompania saperów pod ciężkim ogniem artyleryjskim zbudowała most przez kanał Hault-Fehn. 25 kwietnia 10 kompania saperów zasypała wysadzone 6 kraterów o szerokości 12–18 m na drodze Potshausen-Stickhausen.