Ro Cassiopeiae (ρ Cas) – gwiazda w gwiazdozbiorze Kasjopei, jedna z najjaśniejszych gwiazd według jasności absolutnej w naszej Galaktyce. Jej absolutna wielkość gwiazdowa to ok. −9,5.
Właściwości mały|lewo|Od lewej do prawej: Słońce (niewidoczne na zdjęciu), Gwiazda Pistolet (340 ), Ro Cassiopeiae (450 ), Betelgeza (1000 ) oraz VY Canis Majoris (1420 ). Dla porównania umieszczono orbity Jowisza (5,2 au) oraz Neptuna (30 au). Ro Cassiopeiae jest jedną z najjaśniejszych znanych żółtych gwiazd. Jest blisko granicy Jasności Eddingtona i zazwyczaj traci masę o wartości 10−6 /rok, co jest czynnikiem kilkaset milionów razy większym niż w przypadku wiatru słonecznego. Przez większość czasu temperatura gwiazdy przekracza 7000 K, a jej promień to ok. 400 , ponadto obiekt ten pulsuje nieregularnie powodując niewielkie zmiany w jasności. Średnio raz na 50 lat dochodzi do większego rozbłysku, przez co odparowuje znaczna część jej atmosfery, powodując spadek temperatury o około 1500 K i spadek jasności o ok. 1,5 mag. W latach 2000–2001 wskaźnik utraty masy wzrósł do wartości 5 /rok, wyrzucając w sumie równowartość ok. 3% masy Słońca lub 10 000 mas Ziemi. Podczas rozbłysku jasność ma stałą wartość rzędu , ale promieniowanie osiąga wartości w podczerwieni.
Obecność wielu ciężkich pierwiastków na tej gwieździe jest stosunkowo duża w porównaniu do Słońca, ale węgiel i tlen występują w śladowych ilościach. Jest to oczekiwane zjawisko w przypadku masywnej gwiazdy, gdzie fuzja wodoru odbywa się przeważnie w cyklu CNO. Oprócz spodziewanej konwekcji helu i azotu na powierzchnię, sód jest silnie wzbogacony; oznacza to, iż gwiazda – będąc w stadium czerwonego nadolbrzyma – doświadczyła zjawiska zwanego „Dredge-up”. Z tego powodu przewiduje się, że Ro Cas będzie w miarę rozwoju osiągać wyższe temperatury. Obecnie w jądrze gwiazdy (które składa się z helu) następuje Proces 3-α.
Stosunkowo mała masa i wysoka jasność gwiazdy, która odbyła stadium czerwonego nadolbrzyma, jest źródłem niestabilności, przez co zbliża się ona do granicy Jasności Eddingtona. Jednak żółte hiperolbrzymy „znajdują się” w zakresie temperatur, w których zmienność nieprzezroczystości w strefach częściowej jonizacji wodoru i helu powoduje pulsacje, co jest podobnym zjawiskiem do tego, które przyczynia się do pulsacji Cefeid. W hiperolbrzymach pulsacje te są zazwyczaj nieregularne i małe, ale w połączeniu z całkowitą niestabilnością zewnętrznych warstw gwiazdy mogą powodować większe wybuchy. To wszystko może stanowić część ewolucyjnego trendu w kierunku wyższych temperatur przez stopniową utratę atmosfery gwiazdy.
Zmienność mały|lewo|Zmiany jasności ρ Cas w okresie od 1933 do 2015 Jest to pojedyncza gwiazda, zaklasyfikowana jako gwiazda zmienna półregularna. Jako żółty hiperolbrzym, jest jednym z najrzadszych typów gwiazd. W Drodze Mlecznej wiadomo o istnieniu zaledwie kilkunastu obiektów o tym typie widmowym, lecz w gwiadzozbiorze Kasjopei istnieje również inna gwiazda tego typu: V509 Cassiopeiae. W ciągu ostatniego stulecia trzykrotnie zarejestrowano gwałtowne spadki obserwowanej wielkości gwiazdowej Ro Cassiopeiae: w latach 1945–1947, 1985-86 i 2000-01. Obserwacje przeprowadzone podczas trzeciego zdarzenia wskazują, że wiązało się ono z wybuchowym odrzuceniem znacznej ilości materii gwiazdy w postaci powłoki sferycznej o masie 3% .
Etymologia ρ Cassiopeiae jest gwiazdą wchodzącą w skład chińskiego asteryzmu zwanego „Latającym Wężem” (), należącego do konstelacji Domu. Kolejnymi 22 gwiazdami z tej konstelacji są: α Lacertae 4 Lacertae; π² Cygni; π1 Cygni; gwiazda nr 5 (bez nazwy) gwiazda nr 6 (bez nazwy) HD 206267; 13 Cephei; ε Cephei; β Lacertae; σ Cassiopeiae, ρ Cassiopeiae τ Cassiopeiae, AR Cassiopeiae, 9 Lacertae; 3 Andromedae; 7 Andromedae; 8 Andromedae; λ Andromedae; ψ Andromedae; κ Andromedae; ι Andromedae.
Zgodnie z wykazem, ρ Cassiopeiae jest znana jako 螣蛇十二 (Téng Shé shíèr, czyli „dwunasta gwiazda latającego węża”).
Zobacz też Lista gwiazd w gwiazdozbiorze Kasjopei
Przypisy
Linki zewnętrzne SolStation – Rho Cassiopeiae
Kategoria:Gwiazdozbiór Kasjopei Kategoria:Gwiazdy pojedyncze Kategoria:Gwiazdy typu widmowego G Kategoria:Gwiazdy zmienne półregularne Cas, ρ Kategoria:Żółte hiperolbrzymy