Upaniszady (dewanagari उपनिषद्, trl. Upaniṣad, ) – najpóźniejsze, bo pochodzące z VIII–III w. p.n.e., teksty, należące do wedyjskiego objawienia (śruti) o treści religijno-filozoficznej. Stanowią kontynuację filozofii spekulatywnej brahman, rozwinęły m.in. doktrynę brahmana, atmana, transmigracji (samsara), karmana. Znanych jest ponad 200 upaniszad. Nadal powstają nowe w czasach współczesnych.
W 1657 roku uczeni z Benaresu na polecenie księcia Dara Shikoh przełożyli na język perski zbiór upaniszad, zaś francuski indolog Abraham Hyacinthe Anquetil-Duperron przełożył ten wybór na łacinę w pracy Oupnek'hat, opublikowanej w latach 1801–1802.
Źródłosłów Nazwa pochodzi od sanskryckich słów: upa – „przy”, ni – „nisko”, sad – „siedzieć”,
czyli „przysiądnięcie”.
Klasyfikacja Wedyjskie Najstarsze upaniszady, zwane „wedyjskimi”, spisane są prozą i stanowią przedłużenie tradycji aranjak.
Brihadaranjaka Ćhandogja Aitreja Kauszitaki Kena Taittirij
Wielkie Dwanaście z nich nosi miano „Wielkich” (maha), stanowi część czterech świętych Wed i należy do kanonu wedanta, czyli „końca, zwieńczenia Wed”.
Kanoniczne Według upaniszady Muktika istnieje 108 kanonicznych upaniszad. Lista ta zawiera następujące podgrupy: Wielkie Upaniszady (12) Samanjawedanta Upaniszady (23) Joga Upaniszady (20) Sannjasa Upaniszady (17) Waisznawa Upaniszady (14) Śakta Upaniszady (8)
Znaczenie Upaniszady służyły i nadal są użytkowane jako teksty pomocnicze do praktyk medytacyjnych. Upaniszady są zwieńczeniem Wed i stanowią kluczowe teksty filozoficzno-religijne starożytnych Indii, wprowadzające fundamentalne koncepcje późniejszych teorii w filozofii indyjskiej. Zgodnie z Upaniszadami, celem życia jest moksza, osiągnięcie jedności z Bogiem.
Polskie przekłady
Vātsyāyana – Upanishada. Nauki tajemne. Klucz do Kamasutry. Wydawnictwo „Księgopol”, Warszawa 1933. Upaniszady, tłum., wstęp i komentarz Marta Kudelska, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2004. (wyd. II uzupełnione),
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Polskie tłumaczenie fragmentów (1927) w bibliotece Polona
Kategoria:Święte pisma hinduizmu Kategoria:Indyjskie utwory literackie Kategoria:Gatunki literackie