Puchar Świata w Rugby 2023 – dziesiąta edycja Pucharu Świata, zawodów o randze mistrzostw świata w rugby union. Organizowany przez Francję turniej odbył się w dniach 8 września – 28 października 2023 roku na dziewięciu stadionach w całym kraju.
Tytułu skutecznie broniła reprezentacja Południowej Afryki, która w finale pokonała Nową Zelandię.
Wybór organizatora Zainteresowanie Zgodnie z ogłoszonym przez World Rugby w marcu 2015 roku harmonogramem wstępne zgłoszenia związków rugby chętnych do zorganizowania turnieju były przyjmowane od 14 maja do 15 czerwca 2015 roku, termin na złożenie oficjalnych kandydatur upłynał w czerwcu 2016 roku, zaś sam gospodarz miał zostać wybrany w maju 2017 roku. Mniej lub bardziej oficjalne zainteresowanie wyraziły Rosja, Argentyna, USA ewentualnie z Kanadą, Irlandia wraz z Irlandią Północną, RPA i Włochy.
W czerwcu 2015 roku odbyły się spotkania z pięcioma potencjalnymi gospodarzami, a na początku lipca 2015 roku ogłoszono, że swe zainteresowanie potwierdziły cztery związki: francuski, irlandzki, włoski i południowoafrykański, Amerykanie nie zdecydowali się jednak na ten krok. W upływającym 1 września 2016 roku terminie składania oficjalnych aplikacji złożyły je właśnie te cztery związki, jednocześnie data wyboru gospodarza została ustalona na listopad 2017 roku.
Kandydatura francuska W lutym 2017 roku Bernard Laporte, Serge Simon i Claude Atcher przedstawili wstępne założenia francuskiej kandydatury, na początkowej liście miast gospodarzy znalazło się wówczas dziewiętnaście miast, miesiąc później została ona ograniczona do dwunastu. W połowie maja tegoż roku Deloitte opublikował raport, w którym oszacowano wpływ turnieju na francuską gospodarkę na 2,4 miliarda euro, powstałoby kilkanaście tysięcy miejsc pracy, a kraj odwiedziłoby 450 tysięcy zagranicznych gości.
Podstawą tej aplikacji były 120 milionów GBP dla światowej federacji, nowe stadiony zbudowane na Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2016, specjalnie wyposażone pociągi TGV i ponadosiemdziesięcioprocentowe poparcie Francuzów, a została ona przekazana WR przez Laporte’a, Atchera i ambasadorów turnieju Sébastiena Chabala i Fabrice’a Estebaneza, jej kopie otrzymali także minister wydatków publicznych Gérald Darmanin, minister sportu Laura Flessel oraz prezydent Francji Emmanuel Macron. W tym czasie liczba obiektów została ograniczona do dziewięciu, bowiem katarscy właściciele nie chcieli zgodzić się na udostępnienie Parc des Princes.
We wrześniu 2017 roku przedstawiciele francuskiego komitetu kandydackiego oznajmili, mając rządowe gwarancje, iż są gotowi podwyższyć o jedną czwartą kwotę dla światowego związku – do 150 milionów GBP – by zwiększyć swe szanse na wybór, a w prezentacji przed Radą wzięli także udział Jean-Pierre Jouyet i synowie grającej we Francji nowozelandzkiej legendy rugby, Jonah Lomu.
Kandydatura irlandzka Pierwsze sygnały o irlandzkiej gotowości do goszczenia turnieju wyszły w listopadzie 2013 roku ze strony ówczesnego ministra sportu Irlandii Leo Varadkara. Irish Rugby Football Union oficjalnie ogłosił zamiar kandydowania 5 grudnia 2014 roku na konferencji z udziałem taoiseach Endy Kenny’ego i tánaiste Joan Burton oraz pierwszego ministra Petera Robinsona i zastępcę pierwszego ministra Irlandii Północnej Martina McGuinnessa. Prócz rządów Irlandii oraz Irlandii Północnej swoje wsparcie zapowiedział też, w postaci użyczenia stadionów, tradycyjnie niechętny nieirlandzkim sportom Gaelic Athletic Association. W komitecie nadzorującym przygotowanie kandydatury znaleźli się, prócz jej ambasadora Briana O’Driscolla, także działacze GAA, regionalnych i krajowego związku rugby, m.in. Dick Spring czy Hugo MacNeill.
Blisko tysiącstronicowy dokument aplikacyjny do siedziby WR dostarczyli taoiseach Enda Kenny, przedstawiciel Irlandii Północnej Malcolm McKibbin, Shane Ross, Brian O’Driscoll, trener irlandzkiej kadry Joe Schmidt i Stephen Hilditch. Atutem tej kandydatury prócz wyprzedanych biletów, doskonałej infrastruktury turystycznej, bliskości baz treningowych do obiektów meczowych, miał być także wzrost popularności tego sportu dzięki irlandzkiej diasporze, w szczególności czterdziestomilionowej w USA. Wpisowe na rzecz światowego związku było gwarantowane przez oba rządy, które traktowały tę ideę priorytetowo – w latach bezpośrednio poprzedzających i następujących po turnieju nie były planowane żadne wielkie imprezy sportowe, a wpływ na gospodarkę całej wyspy szacowany był na 1,5 miliarda euro. Kandydatura ta była inspirowana sukcesem organizacji RWC 2011 przez Nową Zelandię – kraj o podobnej populacji. Na wstępnej liście stadionów znalazło się prócz czterech typowo do rugby także osiem obiektów, których właścicielem było GAA.
Prezentację dla Rady prowadzili Leo Varadkar, już w roli premiera rządu irlandzkiego, David Sterling, szef Northern Ireland Civil Service, Brian O’Driscoll oraz działacze IRFU. Kandydaturę aktywnie popierali, pojawiając się w materiałach promocyjnych, m.in. Liam Neeson, Bono i U2, Niamh Briggs oraz Bob Geldof.
Kandydatura południowoafrykańska Wstępne zainteresowanie SARU ogłosił na początku marca 2015 roku, potwierdzając je trzy miesiące później. W kwietniu 2016 roku minister sportu Fikile Mbalula zabronił federacjom netballu, krykieta, rugby i lekkoatletyki ubiegania się o międzynarodowe imprezy z uwagi na zbyt małą liczbę czarnoskórych zawodników, jednak niecały rok później odwołał swoją decyzję deklarując poparcie rządu dla tej kandydatury, co potwierdził w maju 2017 roku kolejny minister sportu, Thulas Nxesi.
Złożona z końcem maja 2017 roku ponadośmiusetstronicowa aplikacja podkreślała brak konieczności inwestycji w infrastrukturę, co – w połączeniu z zakładaną liczbą 2,9 miliona dostępnych biletów – przekładało się na pewność zorganizowania rentowej imprezy. Dodatkowo analizy przygotowane przez Grant Thornton wskazywały, że wpływ turnieju na południowoafrykańską gospodarkę wyniesie 27,3 miliarda randów, powstanie ponad 38 tysięcy miejsc pracy, a wpływy podatkowe dla rządu osiągną 1,4 miliarda ZAR. Do rozegrania zawodów wyznaczono osiem stadionów w siedmiu miastach – wszystkie gościły Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 2010. Na początku sierpnia 2017 roku ogłoszono uzyskanie wszelkich rządowych gwarancji – zarówno finansowych, jak i ze strony czterech ministerstw: handlu, spraw wewnętrznych, policji i sportu.
Dwunastoosobowa delegacja na prezentację przed Radą, oprócz przedstawicieli krajowego związku rugby, obejmowała obu dotychczasowych kapitanów Springboks triumfujących w finałach Pucharu Świata – Francois Pienaara i Johna Smita – oraz przedstawicieli rządu z ministrem sportu i wiceprezydentem RPA Cyrilem Ramaphosą. Akcentowała ona podwyższenie o jedną trzecią kwoty, która trafi dla World Rugby (do 160 milionów GBP), gwarantując jednocześnie osiem stadionów o minimalnej pojemności nie piętnastu, lecz ponad czterdziestu tysięcy widzów, a co za tym idzie zwiększenie liczby biletów o czterysta tysięcy w porównaniu do PŚ 2015.
Wybór organizatora Pod koniec maja 2016 roku proces wyboru gospodarza wkroczył w drugą fazę – fazę aplikacji. Obejmowała ona wymianę informacji w kluczowych aspektach, jak korzyści (sportowe, ekonomiczne czy turystyczne) z organizacji turnieju, kryteria oceny kandydatury, proces wyboru gospodarza czy wymogi światowego związku w celu dostarczenia kandydatom szczegółowych informacji potrzebnych do przygotowania oferty, a z drugiej strony zapewnienia World Rugby, że wszyscy potencjalni gospodarze są gotowi do spełnienia wymagań potrzebnych do organizacji takich zawodów. Częścią tego procesu było dostarczenie WR przeglądu najważniejszych informacji dotyczących finansowania, stadionów czy wsparcia rządowego, tak by spełniały siedem założonych przez niego celów (ekonomicznych, sportowych, wizerunkowych) w terminie do 1 września tego roku. Miały one być następnie zaopiniowane przez grupę techniczną WR oraz niezależnie zweryfikowane, po czym spełniające kryteria aplikacje przeszłyby do trzeciej fazy – fazy kandydackiej – 1 listopada 2016 roku. W zakładanym terminie składania oficjalnych aplikacji złożyły je cztery związki: FFR, IRFU, FIR i SARU. Jeszcze w sierpniu 2016 roku Włosi pracowali nad kandydaturą przedstawiając potencjalne stadiony, jednak pod koniec września 2016 roku kandydatura została cofnięta z uwagi na brak gwarancji rządowych co do sfinansowania przygotowań, propozycja była bowiem ściśle powiązana z wnioskiem o organizację w Rzymie Letnich Igrzysk Olimpijskich 2024, który to również został wycofany. W październiku 2016 roku ogłoszono zatem, że oficjalnymi kandydatami zostały związki francuski, irlandzki i południowoafrykański.
W marcu 2017 roku odbyły się pierwsze wizytacje i konsultacje w krajach kandydackich przed zaplanowanym na 1 czerwca oficjalnym zgłoszeniem aplikacji. W wyznaczonym terminie wszystkie trzy związki dostarczyły szczegółowe dokumenty potwierdzające chęć kandydowania oraz spełnianie warunków wymaganych przez WR. Następnie aplikacje te miały być szczegółowo przeanalizowane przez niezależnych biegłych i skwantyfikowane według zadanych kryteriów. Kolejnym krokiem była prezentacja dla Rady World Rugby 25 września, pod koniec października Zarząd przedstawił swoją rekomendację preferowanego kandydata, sam wybór gospodarza miał zostać podjęty przez Radę 15 listopada tego roku.
Trzydziestominutowe prezentacje, po których następowała dwudziestominutowa sesja pytań, zostały przedstawione Radzie kolejno przez delegację francuską, irlandzką, a następnie południowoafrykańską. Rugby World Cup Limited, zarządzająca organizacją turniejów o Puchar Świata, 31 października jednogłośnie zarekomendowała Radzie WR wybór Południowej Afryki na gospodarza PŚ 2023 bazując na obszernym raporcie oceniającym wszystkie trzy kandydatury.
Kryterium Waga RPA Francja Irlandia Wizja i koncepcja turnieju 10% 6,25 7,06 6,75 Organizacja i harmonogram gier 5% 3,91 3,75 3,44 Stadiony i miasta gospodarze 30% 26,63 22,88 21,75 Infrastruktura 20% 15,50 13,75 13,63 Finansowe, komercyjne i zobowiązania do rozwoju gry 35% 26,69 28,44 26,69 Ogółem 100% 78,97 75,88 72,25
W kolejnych dniach obiekcje co do tego raportu, w szczególności do wysokiej oceny kandydatury południowoafrykańskiej, wyraził zarówno IRFU, jak i irlandzki minister sportu, Shane Ross, a także ze strony francuskiej Bernard Laporte, na które odpowiedział światowy związek.
Wbrew rekomendacji Rugby World Cup Limited, zarządzającej organizacją turniejów o Puchar Świata, Rada World Rugby wyznaczyła w drugiej turze głosowania Francję na gospodarza turnieju. Do zdobycia było trzydzieści dziewięć głosów najważniejszych związków rugby i organizacji kontynentalnych, związki kandydujące zostały wyłączone bowiem z głosowania. Prawdopodobny rozkład głosów przedstawił dziennik L’Équipe. Rozczarowanie tą decyzją wyrazili włodarze SARU, dla których – pomimo najwyższej oceny oraz rekomendacji – był to czwarty z rzędu przegrany konkurs, a także przedstawiciele irlandzkiego rugby, którzy otwarcie kwestionowali, czy mniejsze państwa mają w ogóle szansę na goszczenie turnieju tej rangi.
W maju 2018 roku ukazał się przygotowany przez BDO raport oceniający cały proces wyboru gospodarza jako profesjonalny i przejrzysty, będący znaczącym postępem od poprzedniego. Poziom transparentności, trzyfazowe podejście do kandydowania, a także publikacja szczegółowego raportu z oceny aplikacji powinny być zachowane w przyszłych takich procesach, jednocześnie raport ten sugerował większą rolę Rady w selekcji kryteriów oceny, zachowanie jej praw do wyboru gospodarza, choć przy publikacji poszczególnych szczegółów głosowania, zaś jeśli chodzi o raport z oceny aplikacji skupienie się na ocenie technicznej i ryzyka bez oceny punktowej czy też rekomendacji, przy jednoczesnym wyraźnym wskazaniu, czy wszyscy kandydaci zdolni są zorganizować taki turniej.
Informacje ogólne