thumb|Gmach Giełdy i Banku Polskiego ok. 1920 roku Gmach Giełdy i Banku Polskiego – budynek znajdujący się przy placu Bankowym 1 w Warszawie, wzniesiony z przeznaczeniem na siedzibę Banku Polskiego i Giełdy.
Opis Klasycystyczny gmach został wzniesiony w latach 1825–1828 według projektu Antonia Corazziego przy współpracy Jana Jakuba Gaya.
Dwukondygnacyjny budynek został dopasowany do kształtu narożnej parceli. Jego charakterystycznym elementem była osadzona na wysokim tamburze niska kopuła, wieńcząca zaokrąglony narożnik; pod nią umieszczono wielką salę operacyjną Banku Polskiego (według innego źródła – salę Giełdy). Trójkondygnacyjną salę o średnicy 21 metrów dekorowały m.in. galerie obiegające wnętrze i kasetony w sklepieniu kopuły. Salę oświetlało półkoliste okno wycięte w tamburze kopuły, ujęte z zewnątrz w płaskorzeźby przedstawiające geniusze Sławy, zaprojektowane przez Ludwika Kauffmanna. Trzymają one w rękach róg obfitości i kaduceusz – symbole pokoju i handlu.
W latach 1828–1830 wzdłuż ulicy Elektoralnej dobudowano niewielkie skrzydło biurowe, które zaprojektował Jan Jakub Gay. Zostało one rozbudowane w latach 1856–1866. Zespół budynków biurowych Banku Polskiego został przypisany do numeracji ulicy Elektoralnej (nr 2).
W 1830 roku, po wybuchu powstania listopadowego, do gmachu przeniosła się z Pałacu Namiestnikowskiego Rada Administracyjna.
W 1863 roku, w czasie powstania styczniowego, powstańcy pod dowództwem Aleksandera Waszkowskiego przejęli znajdującą się w skarbcu Banku Polskiego Kasę Główną Królestwa Polskiego. W 1877 roku Giełda została przeniesiona do budynku dawnej Ujeżdżalni przy ul. Królewskiej 14. W 1886 roku Bank Polski został zlikwidowany.
W XIX wieku budynek był kilkakrotnie przekształcany, m.in. w celu zwiększenia powierzchni biurowej częściowo zamurowano zewnętrzne arkady.
W latach 1919−1921 gmach był restaurowany pod kierunkiem Mariana Lalewicza.
Podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939 budynek został uszkodzony w wyniku niemieckich bombardowań. Został zniszczony w 1944 roku.
W latach 1950–1954 gmach został odbudowany według projektu Piotra Biegańskiego, z uproszczeniami i zmianą jego funkcji. W latach 1957–1989 był siedzibą utworzonego w 1957 roku Muzeum Historii Polskiego Ruchu Rewolucyjnego.
W 1965 budynek został wpisany do rejestru zabytków.
W 1988 roku na fasadzie odsłonięto tablicę upamiętniającą Bank Polski. Od 1990 roku w budynku miało siedzibę Muzeum Kolekcji im. Jana Pawła II Fundacji Carroll-Porczyńskich. W 1992 roku przy wejściu do muzeum, we wnęce ściany, odsłonięto pomnik Jana Pawła II zaprojektowany przez Gustawa Zemłę, dar Fundacji Caroll-Porczyńskich dla miasta.
Zobacz też Budynek Banku Polskiego (ul. Bielańska)
Przypisy
Kategoria:Bank Polski (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Plac Bankowy w Warszawie Kategoria:Ogólnodostępne obiekty kulturalne w Warszawie