Oscar za najlepsze efekty specjalne – amerykańska nagroda filmowa, przyznawana od 1929 w ramach Nagród Akademii Filmowej (Oscarów) w kategorii najlepsze efekty specjalne (Best Visual Effects). Honoruje twórców wizualnych (w przeszłości również dźwiękowych) efektów specjalnych za pracę nad filmem kinowym. Oscary są przyznawane corocznie od 1929 przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej (AMPAS) w uznaniu za filmy kinowe minionego roku. Uchodzą za najważniejsze i najbardziej prestiżowe wyróżnienie przemysłu filmowego.
Prekursorem była jednorazowa kategoria za efekty inżynieryjne w 1. edycji Oscarów (w 1929). Kategoria konkursowa za efekty specjalne, w tym wizualne i dźwiękowe, została utworzona w 12. edycji (w 1940). Od 36. edycji (w 1964) honoruje tylko efekty wizualne. Sporadycznie, ze względu na niedostateczną liczbę kwalifikujących się filmów, była zastępowana przez pozakonkursową nagrodę specjalną. Najwięcej nominacji (15) i nagród (8) otrzymał Dennis Muren.
Zasady przyznawania Zgodnie z regulaminem 99. edycji, filmy są w kategorii oceniane pod kątem dwóch czynników: wkładu wizualnych efektów specjalnych w całość produkcji oraz „ludzkiego kunsztu i umiejętności, wierności odwzorowania i osiągnięć technicznych, dzięki którym uzyskano wizualne iluzje”. Wyłanianie laureata odbywa się sześcioetapowo. W pierwszym etapie kandydaci zgłaszają swoje propozycje do nominacji, a zarząd sekcji efektów specjalnych Akademii wyłania wstępną listę maksymalnie dwudziestu filmów spełniających warunki regulaminu i kwalifikujących się do potencjalnej nominacji. Każdy członek zarządu ma zakaz popierania wyboru filmu, którego nominacja stanowiłaby konflikt interesów (pracował przy nim lub czerpałby potencjalne korzyści). W drugim etapie producenci wybranych filmów dostarczają nazwiska co najwyżej czterech czołowych twórców efektów specjalnych, którzy otrzymają potencjalną nominację, a także maksymalnie trzyminutowe materiały wideo, wyjaśniające które elementy zostały wygenerowane z użyciem efektów specjalnych. W trzecim etapie zarząd sekcji selekcjonuje dziesięć filmów, które trafiają na publikowaną przez AMPAS skróconą listę kandydatów do nominacji.
W czwartym etapie producenci filmów ze skróconej listy mogą dostarczyć materiały pisemne lub wizualne prezentujące pracę nad efektami specjalnymi, w tym porównanie wyglądu przed i po ich zastosowaniu. Wszyscy członkowie sekcji efektów specjalnych mogą wziąć udział w organizowanych przez AMPAS pokazach tych filmów. W piątym etapie odbywa się głosowanie w systemie ordynacji ocenowej, w którym mogą wziąć udział wszyscy członkowie sekcji. Każdy głosujący ma możliwość wybrania tylko tych filmów, które obejrzał i z którego materiałami przed i po się zapoznał. Pięć filmów, które uzyskały najwięcej punktów, otrzymuje nominację. W szóstym etapie, w którym mogą wziąć udział wszyscy członkowie Akademii, odbywa się głosowanie w systemie większości względnej – głosujący wskazują jedną z pięciu nominacji. Nagrodę otrzymuje film, który uzyskał najwięcej głosów.
Historia Tylko w 1. edycji Oscarów (w 1929) została jednorazowo utworzona kategoria najlepsze efekty inżynieryjne (Best Engineering Effects). Następnie w 11. edycji (w 1939) Akademia przyznała pozakonkursową nagrodę specjalną za efekty specjalne. W kolejnej, 12. edycji (w 1940) została utworzona kategoria konkursowa najlepsze efekty specjalne (Best Special Effects), honorująca wizualne efekty specjalne i efekty dźwiękowe. Od 36. edycji (w 1964) zaczęła honorować tylko efekty wizualne. Równocześnie została wyodrębniona nowa kategoria najlepsze efekty dźwiękowe (współcześnie są one honorowane w ramach kategorii najlepszy dźwięk).
W 37. edycji (w 1965) kategoria zmieniła nazwę na Best Special Visual Effects (dosłownie: najlepsze wizualne efekty specjalne). Sporadycznie była ze względu na niedostateczną liczbę kwalifikujących się filmów zastępowana przez pozakonkursową nagrodę za osiągnięcie specjalne. Od 50. edycji (w 1978) zmieniła nazwę na Best Visual Effects (dosłownie: najlepsze efekty wizualne). Równocześnie w regulaminie została dopisana zasada, że w każdej edycji może być nominowane maksymalnie pięć pozycji, w zależności od liczby kwalifikujących się filmów. W edycjach od 53. (w 1981) do 53. (w 1996) regulaminowa liczba nominacji wynosiła dwie lub trzy, od 54. (w 1997) do 82. (w 2009) – dokładnie trzy, a od 83. edycji (w 2010) – dokładnie pięć.
Laureaci i nominowani Opracowano na podstawie spisu na stronie internetowej Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej.