Marksizm kulturowy – termin polityczny opisujący ideologiczną adaptację klasycznego marksizmu, która przesuwa punkt ciężkości z ekonomicznego konfliktu klasowego na podważanie norm kulturowych i instytucji w społeczeństwach zachodnich. Zakłada on, że tradycyjne wartości, takie jak rodzina, religia i tożsamość narodowa, służą jako mechanizmy opresji analogiczne do wyzysku kapitalistycznego. Wywodząc się z okresu międzywojennego, nurt ten czerpie z teorii krytycznej szkoły frankfurckiej, rozwijanej przez myślicieli takich jak Max Horkheimer, Theodor Adorno i Herbert Marcuse. Połączyli oni psychoanalizę freudowską z marksistowską krytyką, aby uderzyć w kulturę masową, media i psychologię jako miejsca zmian rewolucyjnych, gdy determinizm ekonomiczny nie zdołał wywołać powstania proletariatu w rozwiniętych krajach kapitalistycznych.
Struktura ta opiera się na wcześniejszej koncepcji hegemonii kulturowej Antonia Gramsciego, według której klasy dominujące utrzymują władzę raczej poprzez ideologiczną zgodę niż sam przymus. Postuluje ona stopniowy „długi marsz przez instytucje” – strategię spopularyzowaną przez niemieckiego aktywistę Rudiego Dutschke w latach 60. XX wieku – mającą na celu infiltrację edukacji, sztuki i biurokracji w celu przekształcenia norm społecznych.
Termin ten wszedł do szerszego leksykonu politycznego pod koniec XX wieku dzięki konserwatywnym analitykom, takim jak i , którzy upatrywali jego wpływu w rozwoju polityki tożsamości, dekonstrukcjonizmu oraz ruchów kładących nacisk na systemową opresję ze względu na rasę, płeć i seksualność ponad materialnymi interesami klasowymi. Zwolennicy tego pojęcia twierdzą, że przejawia się ono we współczesnych zjawiskach, takich jak krytyczna teoria rasy czy inicjatywy na rzecz różnorodności, które przedstawiają dziedzictwo Zachodu jako z natury dominujące i wymagające naprawczej inżynierii kulturowej, czego dowodem ma być rozpowszechnienie tych ram teoretycznych na uniwersytetach i w korporacjach od czasów nowej lewicy lat 60.
Krytycy z kręgów akademickich i medialnych często spychają dyskusje o marksizmie kulturowym do sfery teorii spiskowych – często wskazując na twierdzenia o zorganizowanej dywersji dokonywanej przez żydowskich uczonych związanych ze szkołą frankfurcką (ze względu na ich pochodzenie). Jednak to utożsamianie [z teorią spiskową] pomija użycie tego terminu jako deskryptora rzeczywistych trendów w zachodniej myśli marksistowskiej, dążącej do demontażu kultury burżuazyjnej w oparciu o teksty źródłowe, podczas gdy zachęty instytucjonalne izolują progresywne ideologie od krytyki. Jego cechą definicyjną jest uznanie transformacji kulturowej za przyczynę i warunek wstępny przewrotu socjoekonomicznego (co kontrastuje z materialistyczną bazą ortodoksyjnego marksizmu) i pozostaje on punktem zapalnym w debatach nad erozją oświeceniowego racjonalizmu oraz etyki judeochrześcijańskiej w życiu publicznym.
Przypisy
Kategoria:Marksizm Kategoria:Alt-right