Johann Arndt lub Arnd (ur. 27 grudnia 1555 w Edderitz albo BallenstedtFriedrich Wilhelm Bautz: Arndt (Arnd), Johann. W: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). T. 1, Bautz, Hamm 1975, s. 226–227. ., zm. 11 maja 1621 w Celle) – niemiecki teolog luterański okresu ortodoksji, autor literatury pobożnościowej. W swych dziełach podkreślał znaczenie naśladowania Chrystusa i mistycznej więzi z nim. Swoją twórczością wywarł wpływ na myśl pietyzmu.
Życiorys Był synem wiejskiego proboszcza Jakoba Arndta. Pierwsze doświadczenia zdobywał u boku swojego ojca; następnie uczęszczał do szkół w Aschersleben, Halberstadt i Magdeburgu. W roku 1575 podjął studia na Uniwersytecie w Helmstedt w zakresie sztuk wyzwolonych i medycyny. Od roku 1581 studiował na uniwersytecie w Wittenberdze, gdzie jego nauczycielem teologii był Polykarp Leyser starszy. Następnie uczęszczał na Uniwersytet w Strasburgu i Uniwersytet Bazylejski, gdzie pobierał naukę odpowiednio od Johannesa Pappusa i Simona Sulcera. W 1582 roku powrócił do Anhaltu. W roku 1583 został ordynowany w Bernburgu i w 1584 roku pod rządami księcia Joachima Ernsta rozpoczął sprawowanie posługi duchownej w Badeborn.
Książę Joachim Ernst nie przyjął Formuły zgody z roku 1577, zamiast tego w roku 1585 ogłosił inne wyznanie wiary. W 1589 roku jego następca, książę Johann Georg I, zażądał zaprzestania sprawowania egzorcyzmu podczas chrztu. Arndt odmówił i wzbraniał się przed uznaniem nowego wyznania. 10 września 1590 Arndt wydał w tej sprawie stosowne oświadczenie. Niedługo później został z tego powodu pozbawiony urzędu i wygnany z kraju. Arndt właściwie przypuszczał, że poczynania księcia są wstępem do przyjęcia kalwinizmu przez księstwo Anhaltu, co dokonało się w roku 1596. W 1590 roku Arndt podjął posługę w Quedlinburgu, gdzie pozostał do roku 1599. Następnie sprawował posługę w Brunszwiku (do 1609 roku), w Eisleben, a w latach 1611–1621 sprawował urząd superintendenta generalnego w Celle.
W swym nauczaniu inspirował się mistyczną i budującą literaturą średniowiecza taką jak Teologia niemiecka albo pisma Bernarda z Clairvaux, Tomasza à Kempis czy Jana Taulera. Na tej podstawie napisał on Cztery księgi o prawdziwym chrześcijaństwie, które wraz z jego Rajskim ogródkiem należały do najbardziej rozpowszechnionych dzieł chrześcijańskiej literatury pobożnościowej. W swej nauce Arndt podkreślał znaczenie naśladowania Chrystusa, mistycznej więzi z nim oraz praktycznego rozwijania cnót chrześcijańskich.
Nauka Arndta spotkała się ze sprzeciwem Lucasa Osiandra, została natomiast pozytywnie przyjęta przez przedstawicieli pietyzmu. Cztery księgi o prawdziwym chrześcijaństwie ukazały się do roku 1740 w 123 wydaniach. Dzieła Arndta zostały przetłumaczone na większość języków europejskich i wiele pozaeuropejskich. Były one czytane nie tylko przez ewangelików, ale i katolików oraz prawosławnych. Z inicjatywy biskupa Szymona (Todorskiego) w 1735 roku w Halle ukazało się pierwsze tłumaczenie Czterech ksiąg o prawdziwym chrześcijaństwie na język rosyjski. Po szybkim i niekontrolowanym rozprzestrzenianiu się dzieła Arndta na terenie Rosji, w roku 1743 zostało ono zakazane przez cenzurę. Potwierdzone jest korzystanie z dzieła przez co najmniej dwóch biskupów prawosławnych – Tichona Zadońskiego i Arseniusza (Maciejewicza) oraz przez archimandrytę i tłumacza Biblii Makarego (Głuchariowa).
Dzieła Von wahrem Christenthum, księga 1., Frankfurt am Main 1605. Vier Bücher vom wahren Christentum, Magdeburg 1610. tom 1, dostępny online w Deutsches Textarchiv. tom 2, dostępny online w Deutsches Textarchiv. tom 3, dostępny online w Deutsches Textarchiv. tom 4, dostępny online w Deutsches Textarchiv. Paradiesgärtlein voller christlicher Tugenden, wie solche zur Übung des wahren Christentums durch andächtige, lehrhafte und trostreiche Gebete in die Seele zu pflanzen, Magdeburg 1612. Auslegung des ganzen Psalters in 451 Predigten, Jena 1617. Postilla: Das ist: Außlegung und Erklärung der Evangelischen Texte/ so durchs gantze Jahr an den Sontagen und vornehmen Festen/ auch der ApostelTage gepredigt werden, Jena 1616–1620 (w czterech częściach).
W 1695 roku Vier Bücher, Paradiesgärtlein i dalsze pisma ukazały się pod tytułem Sechs Bücher vom wahren Christentum. Johann Arnd's sechs Bücher vom wahren Christentum nebst dessen Paradies-Gärtlein. (dostępne online wydanie z 1860 roku w Digitalen Bibliothek Mecklenburg-Vorpommern)
Tłumaczenia polskie Jana Arnta Sześć ksiąg o prawdziwym chrześciaństwie [...] oraz informatorium jego biblicum i dziewięć listów tu należących, Królewiec 1845 (dostępny online w Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej)
Przypisy
Bibliografia Julius August Wagenmann: Arndt, Johann. W: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). T. 1, Duncker & Humblot, Leipzig 1875, s. 548–552. Gustav Hammann: Arndt, Johann. W: Neue Deutsche Biographie (NDB). T. 1, Duncker & Humblot, Berlin 1953, s. 360n. . Friedrich Wilhelm Bautz: Arndt (Arnd), Johann. W: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). T. 1, Bautz, Hamm 1975, s. 226–227. .
Johann Friedrich Arndt: Johann Arndt, weiland General-Superintendent des Fürstenthums Lüneburg. Ein biographischer Versuch. Oemigke, Berlin 1838. (dostępny online w Digitalen Bibliothek Mecklenburg-Vorpommern) Fritz Roth: Restlose Auswertungen von Leichenpredigten für genealogische und kulturhistorische Zwecke. Selbstverlag, Boppard/Rhein, 1976, tom 9, s. 351. (R 8630) Martin Schmidt: Arndt, Johann. W: Theologische Realenzyklopädie 4 (1979), s. 121–129.
Hans Otte, Hans Schneider (red.): Frömmigkeit oder Theologie. Johann Arndt und die »Vier Bücher vom wahren Christentum« (Studien zur Kirchengeschichte Niedersachsens, T. 40). Göttingen: V & R / Unipress, 2007, lub
Stefan Reichelt: Johann Arndts »Vier Bücher von wahrem Christentum« in Russland. Vorboten eines neuzeitlichen interkulturellen Dialogs. Evangelische Verlagsanstalt, Leipzig 2011. . Dietmar Peil: Zur Illustrationsgeschichte von Johann Arndts »Vom wahren Christentum« mit einer Bibliographie. W: Archiv für Geschichte des Buchwesens 18, 1977, s. 963–1066 (dostępny online). August Wildenhahn: Johannes Arndt: Ein Zeitbild aus Braunschweig's Kirchen- und Stadtgeschichte, Leipzig 1847. (dostępny online w archive.org)
Linki zewnętrzne Artykuł Johann Arndt w Ökumenischen Heiligenlexikon Johann Arndt – dzieła w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Bazylei Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Helmstedt Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Wittenberdze Kategoria:Biskupi i superintendenci protestanccy Kategoria:Niemieccy duchowni luterańscy Kategoria:Niemieccy teolodzy luterańscy Kategoria:Urodzeni w 1555 Kategoria:Zmarli w 1621