mały|316x316px|Rzutu monetą jest doświadczeniem losowym.
Doświadczenie losowe to eksperyment, który ma więcej niż jeden możliwy wynik. W teorii prawdopodobieństwa przez doświadczenie losowe rozumie się taki eksperyment, który spełnia trzy warunki: a) można go powtarzać w identycznych warunkach b) powtarzając go otrzymuje się różne wyniki, których nie da się przewidzieć c) częstości pojawiania się możliwych wyników przy dużej liczbie powtórzeń doświadczenia wykazują stabilność (a więc możemy przypisać im prawdopodobieństwo ich zajścia).
Wyniki doświadczenia losowego nazywa się zdarzeniami elementarnymi, a zbiór tych zdarzeń – przestrzenią zdarzeń elementarnych. Doświadczenie losowe, które ma dokładnie dwa różne możliwe wyniki nazywa się próbą Bernoulliego.
Doświadczenie, które ma tylko jeden możliwy wynik, nazywa się doświadczeniem deterministycznym.
Przykłady mały|250x250px|To, który plemnik wniknie do wnętrza komórki jajowej powodując poczęcie nowego organizmu jest procesem losowym. Poniżej zestawiono typowe przykłady doświadczeń losowych:
1. Rzut monetą. Doświadczenie to ma dwa możliwe wyniki: orła i reszkę. Nie da się przewidzieć wyniku poszczególnego rzutu, da się jednak zauważyć stabilność częstości obu możliwych wyników. Jeżeli moneta jest symetryczna, to przy dużej liczbie rzutów orzeł i reszka pojawiają się mniej więcej jednakowo często.
2. Poczęcie się dziecka. Trudno z góry przewidzieć płeć poczętego dziecka. Jednak w dużej liczbie noworodków (np. urodzonych w tym samym roku w Polsce) obserwuje się stabilność częstości każdej z płci; np. częstość płci męskiej jest zawsze bliska 0,517.
3. Produkcja serii przedmiotów. Produkowanie przedmiotów przez tę sama fabrykę w identycznych warunkach (ten sam surowiec, ci sami pracownicy) można uznać za przykład powtórzeń tego samego doświadczenia losowego. Nie da się przewidzieć, czy kolejny wyprodukowany przedmiot będzie dobry czy wadliwy, ale procent wyprodukowanych produktów dobrych w każdym dniu roboczym jest prawie taki sam.
4. Rzut kostką sześcienną. Jeżeli kostka jest symetryczna, to wypadnięcie każdej z możliwych liczb oczek przy dużej liczbie rzutów jest bliskie 1/6.5. Emisja cząstek .
Jeżeli substancja promieniotwórcza emituje cząstki , to liczba cząstek wpadających do licznika Geigera w ustalonym przedziale czasu (np. w ciągu 7,5 sekundy) jest losowa i w różnych przedziałach czasu może przybierać różne wartości. Jednak powtarzając pomiary w kolejnych seriach z tymi samymi przedziałami czasu okaże się, że częstości zdarzenia polegającego na wpadnięciu do licznika w jednym przedziale czasu k cząstek są prawie identyczne we wszystkich seriach.
Przypisy
Zobacz też Zdarzenie losowe
Bibliografia
Lesław Gajek, Marek Kałuszka, Wnioskowanie statystyczne Modele i metody, Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, Warszawa 1993, str.11-17. Lech T. Kubik, Andrzej Krupowicz, Wprowadzenie do rachunku prawdopodobieństwa i jego zastosowań, Warszawa 1982, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, str. 13-17.
Kategoria:Rachunek prawdopodobieństwa