Historia Kostaryki – terytorium tego państwa było zamieszkane już przed naszą erą. W 1502 roku do jego wybrzeża dotarł Krzysztof Kolumb, co rozpoczęło etap obecności hiszpańskiej na tych ziemiach. Pod panowaniem Hiszpanii obszar ten wchodził w skład Audiencji Gwatemali. Rdzenna ludność padła ofiarą licznych chorób, przywiezionych z Europy, poddawana była też wyzyskowi przez konkwistadorów. W kostarykańskiej prowincji głównym produktem eksportowym stało się kakao. Kostaryka ogłosiła niepodległość od Hiszpanii 29 października 1821 roku, a następnie weszła w skład Republiki Federalnej Ameryki Środkowej. Po rozpadzie tej federacji Kostaryka pozostała niepodległym państwem, aczkolwiek niepodległości tej musiała bronić – w latach 1856–1857 awanturnik William Walker próbował zbrojnie włączyć to państwo do USA. Podczas rządów Tomása Guardii Gutiérreza Kostaryka przeszła wiele postępowych reform i otrzymała konstytucje. W XIX wieku demokracja kostarykańska została zagrożona jedynie dwa razy – 1917 roku władzę na krótko przejął Federico Tinoco Granados, a w 1948 roku odmowa uznania wyników wyborów doprowadziła do wojny domowej. Przywódca rebeliantów José Figueres Ferrer przez długi czas odgrywał kluczową rolę w kostarykańskiej polityce. Państwu udało się w znacznej mierze uniknąć problemów z dyktaturami i zbrojnym oporem charakterystycznych dla regionu, stało się nawet inicjatorem planów pokojowych. Również kostarykańska gospodarka – mimo częstych kryzysów – notowała zadowalający na tle pozostałych republik Ameryki Centralnej rozwój.
Okres przedkolumbijski thumb|Przykład przedkolumbijskiej sztuki Kostaryki Ludzie pojawili się na terytorium Kostaryki najprawdopodobniej ok. 12–8 tys. lat p.n.e. Archeolodzy wydzielają liczne kultury, które funkcjonowały na terytorium państwa. W części południowej jest to kultura Gran Chiriquí, co do której wyróżniono fazy: Wczesne Chiriquí (-200–200), Gran Chiriquí (200–700), Sierpe (700–1000) i znów Chiriquí (1000–1530). Na wschodzie terenu Kostaryki występowały kolejno kultury Dorzecza Atlantyckiego (100–500), La Selva-Curidabad (500–800) i Cartago-La Cabaña (800–1530), na północy były to zaś Gran Nicoya (100–500) i kultura ceramiki polichromowanej (500–1530).
Do uznanych zabytków kultury przedkolumbijskiej z Kostaryki należą osady wodzowskie oraz kamienne kule wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
W ramach Audiencji Gwatemali Kolonizacja hiszpańska thumb|left|IV wyprawa Krzysztofa Kolumba W 1502 roku do wybrzeża Kostaryki dotarł Krzysztof Kolumb. Spotkał się z życzliwym przyjęciem tubylców, a także zauważył dużą obfitość posiadanego przez nich złota. Z tego powodu Gil Gonzales de Avilla nazwał to wybrzeże Costa Rica, czyli „bogate wybrzeże”. Wyprawę w celu założenia kolonii na wschodnim wybrzeżu Kostaryki podjął w 1506 roku mianowany gubernatorem Diego de Nicuesa. Spotkał się jednak z nieprzychylnym przyjęciem ludności miejscowej, która odmawiała wszelkich kontaktów i niszczyła zbiory mogące wpaść w hiszpańskie ręce. Stało się to główną przyczyną niepowodzenia ekspedycji. Następna próba została podjęta z południa. Idąca zachodnim wybrzeżem kontynentu wyprawa została przetrzebiona przez choroby, udało się jej jednak zdobyć znaczne ilości złota i pereł oraz nawrócić na katolicyzm część Indian zamieszkujących te tereny. Pierwsze próby kolonizacji Kostaryki przez Hiszpanów zakończyły się fiaskiem, natomiast skutkiem kontaktu rdzennej ludności z Europejczykami były epidemie ospy prawdziwej, które zdziesiątkowały miejscową populację. Wnętrze Kostaryki spenetrowane zostało w 1522 przez wyprawę, której przewodził Gil Gonzáles Dávila i Francisco Hernández de Córdoba.
Ziemie Kostaryki włączono do królestwa Nowej Hiszpanii w 1535, jednak władztwo Hiszpanów było tutaj pozorne. Faktycznie obszar ten podbił w imieniu Hiszpanii w latach 1561–1565. Założył on pierwszą stolicę Kostaryki Cartago. Już w czasie podboju de Coronado miejscowi Indianie występowali zbrojnie przeciwko Hiszpanom. Kolejne bunty w latach 1673 i 1709 spotkały się z ostrą reakcją kolonizatorów i doprowadziły do ich nieomal całkowitego wyniszczenia Indian.
Okres kolonialny thumb|Położenie prowincji na tle innych posiadłości hiszpańskich W 1574 po wyznaczeniu granic Kostaryka została włączona do Audiencji Gwatemali (kapitanii generalnej Gwatemali). Ponieważ znajdowała się na jej peryferiach miała bliższe relacje z sąsiadującą z nią Panamą. Od momentu pojawienia się stałych osiedli hiszpańskich na tym terenie eksportowano na teren przesmyku surowce spożywcze, takie jak mąka, kukurydza, drób i żywa trzoda chlewna. Transport odbywał się głównie przy pomocy floty handlowej. Załadunek towarów miał najczęściej miejsce w portach karaibskich takich jak Puenta Blanca, Suerre i Moín oraz La Caldera na wybrzeżu Oceanu Spokojnego. Drogą lądową transportowane były muły potrzebne przy przewożeniu towarów między brzegami Panamy. W tym przypadku Kostaryka stanowiła najczęściej teren przejściowy pomiędzy leżącymi na zachód prowincjami audiencji a przesmykiem, ludność zaopatrywała handlarzy w pożywienie i czasami pobierała od mułów dodatkowe podatki. Handel żywnością podupadł znacząco w latach osiemdziesiątych XVII wieku, kiedy to w znacznym stopniu funkcję spichlerza Panamy przejęło Peru. Z produktów eksportowych występujących na pacyficznym wybrzeżu Kostaryki na mniejszą skalę pozyskiwano perły oraz węże morskie, z których produkowano niebieski barwnik. Na wybrzeżu karaibskim Indianie byli zobowiązani w ramach trybutu do zbierania dla przybyszy dziko rosnącą roślinę , uważaną w tym okresie za wspaniały środek medyczny. Narzucany trybut bywał niekiedy bardzo wysoki – na przykład w latach 1599–1602 Indianie z wiosek Yurusti i Barva skarżyli się, że przez zbieranie aralii nie mają czasu na doglądanie własnych zasiewów, a niektórzy z nich uciekali do terenów nieobjętych wpływem hiszpańskich osadników. Poza tym ucieczkę Indian z wybrzeży powodowały powtarzające się ataki angielskich piratów.
Populacja Ponieważ Kostaryka została podbita przez konkwistadorów później niż większa część Ameryki Centralnej, ominął ją okres polowania na Indian w celu pozyskania niewolników, który szczególnie dotkliwie dotknął terytorium Nikaragui. Chociaż pierwsze epidemie, które wybuchały w rejonie w latach 1520, 1531 i 1545–1548 dosięgły swym zasięgiem również tereny Kostaryki, to wkraczający do niej Hiszpanie ocenili jej gęstość zaludnienia na wysoką. Juan Vasquez de Coronado w słanych do metropolii raportach zachęcał nowych osadników do przyjazdu, jako że liczba Indian może zapewnić każdemu z nich enconomiendę. Według jego danych z 1563 roku w prowincji miało znajdować się 20 000 Indian objętych trybutem, zaś najniższe dane prezentowane przez przeciwników napływu nowych imigrantów mówiły o 7 000. Dane te pozwalają oszacować liczbę wszystkich Indian na kolejno 80 000 i 28 000, przy założeniu, że na jednego mężczyznę przypadało trzech członków rodziny. Druzgocąca w skutkach dla tej populacji była pandemia dżumy płucnej, ospy prawdziwej oraz odmiany (odmian?) tyfusu zwanej matlazáhuatl lub gucumatz z lat 1576–1581. W 1581 roku według danych kościelnych było już tylko około 7000 Indian, a dwa lata później ich liczba została obliczona na 4504 osoby. Lokalne, znacznie łagodniejsze w skutkach epidemie nawiedzały Kostarykę w latach: 1573, 1614, 1645, 1690 i 1737.
Jednocześnie ze spadkiem liczby autochtonicznej ludności wzrastała populacja mieszkańców pochodzenia hiszpańskiego i mieszanego. Według danych z 1573 roku było to 55 rodzin, w 1645 naliczono już 200 rodzin, a w 1675 liczbę rodzin szacowano na 500–700. Dane o rdzennej ludności w XVII wieku podają szacunki 3200 w 1645 roku, 1600 w 1665, 2000 w 1675 i ponownie 1600 w 1681 roku. Dokładny spis ludności indiańskiej przeprowadzony w 1714 roku ustalił jej liczebność na 999 osób. W odróżnieniu od terytoriów przyległych wojownicze usposobienie rdzennej ludności i konserwatyzm kolonizatorów, pochodzących głównie z Galicji i Kraju Basków, powodował, że niewielki udział w społeczeństwie mieli metysi.
W XVIII wieku nastąpił gwałtowny wzrost populacji w całej Ameryce Centralnej. Według danych z 1778 roku na terenie Kostaryki zamieszkiwało już 30 000 ludzi, a mimo to pozostawała najsłabiej zaludnioną prowincją Audiencji.
Istotną cechą populacji pod koniec epoki kolonialnej był niewielki odsetek ludności pochodzenia innego niż europejskie. Znacznie mniejsze niż w innych koloniach było rozwarstwienie ekonomiczne społeczeństwa.
Izolacja W związku z ciągle słabnącym dostępem do sił roboczej w Audiencji Gwatemali narastał kryzys ekonomiczny. Wpłynął on na znaczne ograniczenie kontaktów pomiędzy stolicą kolonii a najdalej od niej wysuniętą Kostaryką. Władze faworyzowały mieszkańców Gwatemali i nowo przybyłych Hiszpanów, do tego stopnia, że nowe enconomiendy znajdujące się w prowincji Kostaryce nie był przydzielane jej mieszkańcom. W drugiej połowie XVII wieku sam system enconomiendy przestał już mieć ekonomiczną rację bytu z powodu niedoboru rąk do pracy.
Kakao Kakao było głównym towarem eksportowym wytwarzanym w całej Ameryce Centralnej. O ile jednak w pozostałych prowincjach audiencji boom przypadał na wiek XVI, to w Kostaryce w tym czasie kakao było jedynie lokalnym towarem wymiennym Indian. Masowa uprawa została zainicjowana przez Kreolów około 1660 roku, na karaibskim wybrzeżu, w okolicach Suerre, Matiny i Moín (lokalizacja późniejszego Limón). Umiejscowienie to było korzystne w porównaniu z położonymi nad Pacyfikiem plantacjami w sąsiednich prowincjach, pozwalało bowiem zaoszczędzić na transporcie lądowym. Plantatorzy natrafili jednak na identyczny jak tam problem braku siły roboczej. Wykorzystywanie Indian z okolicy oddalonej wioski San Bartolomé de Urinama. Po 1690 roku gubernator zakazał przemieszczania tych Indian, co mocno uderzyło we właścicieli. Nieliczni czarni niewolnicy i wyzwoleńcy nie byli wystarczającą siłą roboczą, zaczęto więc brać w niewolę Indian z niepodbitych jeszcze terenów. W procederze tym brali udział również angielscy piraci i Zambo zamieszkujący Wybrzeże Moskitów.
Osobnym problemem było znalezienie rynku zbytu dla uprawianego kakao. Statki handlowe bardzo rzadko odwiedzały wybrzeże Audiencji Gwatemali, nie były więc odpowiednim partnerem. Plantatorzy uciekali się więc do nielegalnego handlu z Brytyjczykami z Jamajki. Przeszkodą w szmuglu był brak zaufania między partnerami, mieszkańcy Jamajki zajmowali się bowiem głównie piractwem, a dopiero w dalszej kolejności handlem. Trend ten zaczął się zmieniać w ostatnim piętnastoleciu XVII wieku, ciągle jednak piraci stanowili poważny problem. Kostaryka nie była przygotowana do obrony swojego terytorium, nie mogła liczyć na jakąkolwiek pomoc w tym zakresie ze strony audiencji, sporadycznie otrzymywała ją od Panamy. W związku z tym na producentów kakao nakładano dodatkowe podatki w celu poprawienia obronności.
Bardzo sporadyczna wymiana handlowa wywołała brak środków płatniczych w prowincji. Był on na tyle poważny, że władze były zmuszone wykorzystać kakao jako oficjalny środek płatniczy na terenie Kostaryki. Tak na przykład w 1703 roku ustalono oficjalny przelicznik, podług którego sto ziaren kakao odpowiadało jednemu srebrnemu realowi.
Gwatemalskie oświecenie W odizolowanej od reszty świata Audiencji, w drugiej połowie XVIII wieku miał miejsce nagły rozwój nauki i kultury nazywany gwatemalskim oświeceniem. Jego centrum był uniwersytet w Gwatemali, ale wśród wybitnych postaci znajdowały się również osoby pochodzące z odległych prowincji kolonii. Najwybitniejszym przedstawicielem Kostaryki był José Antonio Goicoechea. Doprowadził on do reformy uniwersytetu w 1782 roku, sprowadzał liczne książki oraz był współzałożycielem Królewskiego Towarzystwa Ekonomicznego Przyjaciół Kraju. Sam był kaznodzieją i wykładowcą, nauczał fizyki eksperymentalnej, geometrii, optyki, geografii i astronomii.
Republika Federalna Ameryki Środkowej thumb|Mapa Republiki Federalnej Ameryki Środkowej