Ukrzyżowanie lub Ukrzyżowanie ze Schleissheim, Opłakiwanie Chrystusa. Chrystus na krzyżu – obraz niemieckiego malarza Lucasa Cranacha starszego, znajdujący się w zbiorach Starej Pinakoteki w Monachium.

Druga nazwa obrazu pochodzi od znajdującego się niedaleko Monachium pałacu Schleißheim, gdzie był przechowywany przed rokiem 1909, zanim trafił do kolekcji monachijskiego muzeum.

Opis obrazu Jest to jeden z najwcześniejszych obrazów Cranacha. Datowany na 1503 rok, prawdopodobnie powstały podczas lub krótko po pobycie malarza w Wiedniu, zanim został nadwornym malarzem elektora saskiego Fryderyka Mądrego. Jeszcze na początku XX wieku autorstwo obrazu przypisywano Matthiasowi Grünewaldowi lub Wolfowi HuberowiWilhelm Schmidt Wolf Huber und M. Grünewald, wyd. Journal Zeitschrift für bildende Kunst. Kunstchronik, 1892 za: Cranach Digital Archive..

Innowacyjność kompozycji Kompozycja obrazu różni się od tradycyjnego ujęcia tematu; prawdopodobnie jest wynikiem eksperymentów artysty z perspektywą. Inspiracja dla Cranacha mogły być drzeworyty Albrechta Dürera, m.in.: Siedem Boleści Marii, wykonany dla Norymbergi. Krzyże umieszczone są ukośnie, a konający Chrystus przesunięty został na prawą stronę (w dotychczasowej ikonografii stanowił centralną część obrazów), robiąc miejsce cierpiącej Marii, matce Jezusa i św. Janowi. Wzrok Marii skierowany w stronę twarzy Jej syna, nadał narracji scenie, dzięki czemu widz automatycznie przenosi wzrok z cierpiącej twarzy Marii na konającego Chrystusa. Poprzez to przesunięcie Cranach wzbogacił kompozycję o większy stopień realizmu. Jak napisał niemiecki historyk Wolfgang Hütt: W obrazie wyczuwa się uduchowienie, które wymaga spokoju, a ów spokój płynie z krajobrazu. Werner Shade uzupełnia: Dostojna godność głównych postaci wywołuje reminiscencje ludowych pieśni wielkopostnych. Smukłe kształty Jana pozwalają domyślać się pokrewieństwa z malarstwem północnowłoskim.

Ukrzyżowanie ze Schleissheim jest przykładem wczesnego stylu szkoły naddunajskiej i jej panteizmu. Można w nim odnaleźć elementy późnogotyckiego realizmu frankońskiego oraz starobawarskich malarzy. W porównaniu do wersji wcześniejszej Cranach zmniejszył liczbę postaci do pięciu, czym osiągnął większą kondensację przeżyć i tym samym większą wyrazistość stanów psychicznych

Inne wersje Dwa lata wcześniej Cranach namalował swoje pierwsze dzieło, również tematycznie związane z Pasją, znane pod tym samym tytułem: Ukrzyżowanie (Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu). W oeuvre Cranacha znajduje się kilka innych różniących się kompozycyjnie wersji Ukrzyżowania Chrystusa, m.in. dwie inne jeszcze wersje posiada Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu: Ukrzyżowanie z Marią Magdaleną, Ukrzyżowanie z kardynałem Albrechtem von Brandenburgiem. Inne wersje Ukrzyżowania znajdują się w kolekcjach: w Art Institute of Chicago z 1538 roku, w duńskim Państwowym Muzeum Sztuki, w National Gallery of Art (1536) i w Państwowym Muzeum Sztuk Pięknych w Buenos Aires.

Proweniencja W 1804 roku obraz został przeniesiony z klasztoru z południowych Niemczech po jego sekularyzacji, do zbiorów Starej PinakotekiCranach Digital Archive..

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Obrazy w Starej Pinakotece w Monachium Kategoria:Obrazy Lucasa Cranacha starszego Kategoria:Matka Boska na obrazach Kategoria:Ukrzyżowany Chrystus na obrazach Kategoria:Święty Dyzma na obrazach Kategoria:Święty Jan Ewangelista na obrazach