Drzeworyżak (Oecomys) – rodzaj ssaków z podrodziny bawełniaków (Sigmodontinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae).

Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Środkowej i Południowej.

Morfologia Długość ciała (bez ogona) 71–170 mm, długość ogona 80–184 mm, długość ucha 10–24 mm, długość tylnej stopy 19–31 mm; masa ciała 12–104 g.

Systematyka Rodzaj (w randze podrodzaju w obrębie Oryzomys) zdefiniował w 1906 roku angielski zoolog Oldfield Thomas w artykule poświęconym południowoamerykańskim gryzoniom opublikowanym na łamach The Annals and magazine of natural history. Na gatunek typowy Thomas wyznaczył (oryginalne oznaczenie) drzeworyżaka dwubarwnego (O. bicolor).

Etymologia Oecomys: oikos ‘dom’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’.

Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxOecomys bicolor(Tomes, 1860)drzeworyżak dwubarwnygatunek monotypowywschodnia Panama, zachodnia Kolumbia i zachodni Ekwador, Wenezuela i region Gujana przez Nizinę Amazonki do Boliwii i środkowej Brazylii; zakres wysokości: 0–1535 m n.p.m.DC: 8,2–11,7 cmDO: 9–12,2 cmMC: 19–42 gOecomys trabeatusG.M. Allen & T. Barbour, 1923 gatunek monotypowyśrodkowa Panama oraz zachodni Ekwador; być może Kolumbia; zakres wysokości: około 800 m n.p.m.DC: 9,5–11,8 cmDO: 11,6–14,2 cmMC: 35–40 gOecomys nanus Voss, Fleck & Giarla, 2024gatunek monotypowyPeru i BrazyliaDC: 7,5–10 cmDO: 9,2–11,4 cmMC: 18–30 gOecomys jamariSaldanha, Semedo, de Mendonça, Lima-Silva, Messias, Sampaio, Brandão & Rossi, 2023gatunek monotypowyendemit Brazylii: Pará i RondôniaDC: 8,6–10,3 cmDO: 9,2–14,3 cmMC: 26–43 gOecomys flavicans(O. Thomas, 1894)drzeworyżak żółtygatunek monotypowypółnocna i wschodnia Kolumbia i północna Wenezuela (być może na wschód od Delta Amacuro); zakres wysokości: 0–2000 m n.p.m.DC: 10,6–14 cmDO: 13,2–15 cmMC: 50–70 gOecomys speciosus(J.A. Allen & F.M. Chapman, 1893)drzeworyżak okazały gatunek monotypowyskrajnie północno-wschodnia Kolumbia, północna Wenezuela oraz Trynidad i Tobago (Trynidad); zakres wysokości: poniżej 400 m n.p.m.DC: 10,7–12,7 cmDO: 12,6–15 cmMC: 30–50 gOecomys trinitatis(J.A. Allen & F.M. Chapman, 1893)drzeworyżak długowłosygatunek monotypowypołudniowo-zachodnia Kostaryka i Panama, na wschód do Trynidadu i Tobago, na południe do północno-wschodniej Boliwii i środkowej Brazylii; dokładne granice zasięgu nieustalone; zakres wysokości: 0–2150 m n.p.m.DC: 11,7–13,7 cmDO: 13,5–16,5 cmMC: 48–74 gOecomys roberti(O. Thomas, 1904)drzeworyżak amazońskigatunek monotypowypołudniowo-wschodnia Kolumbia, wschodnia i południowa Wenezuela, Gujana, Surinam, północna i zachodnio-środkowa Brazylia, wschodnie Peru oraz skrajnie północna i wschodnia Boliwia; zakres wysokości: 0–800 m n.p.m.DC: 8,2–13,9 cmDO: 10,1–17,1 cmMC: 46–66 gOecomys galvezVoss, Fleck, & Giarla, 2024gatunek monotypowyBrazylia, Ekwador i PeruDC: 11,6–15,4 cmDO: 14,6–18,3 cmMC: 41–75 gOecomys concolor(J.A. Wagner, 1845)drzeworyżak jednobarwnygatunek monotypowywschodnia Kolumbia, południowa Wenezuela (południowa część rzeki Orinoko) i północno-zachodnia Brazylia (na północ od rzeki Amazonka); zakres wysokości: powyżej 400 m n.p.m.DC: 11,5–14,1 cmDO: 13,7–16 cmMC: 41–80 gOecomys auyantepuiTate, 1939drzeworyżak gujańskigatunek monotypowywschodnia Wenezuela, region Gujana i północno-środkowa Brazylia (na północ od rzeki Amazonka); zakres wysokości: 0–1100 m n.p.m.DC: 10,1–11,2 cmDO: 10,8–12,8 cmMC: 30–48 gOecomys rexO. Thomas, 1910drzeworyżak królewskigatunek monotypowywschodnia Wenezuela (Bolívar), region Gujana i północno-środkowa Brazylia (na północ od rzeki Amazonka)DC: 12,1–13,5 cmDO: 14,2–16,8 cmMC: 47–71 gOecomys matogrossensisSaldanha & R.V. Rossi, 2021gatunek monotypowyendemit Brazylii: skrajnie południowo-zachodnia Pará, na południe do południowo-zachodniego Mato Grosso (na wschód od rzeki Xingu), na zachód do Vilheny (Randônia)DC: 8,5–13,5 cmDO: 10,6–16 cmMC: 22–63 gOecomys rutilusAnthony, 1921drzeworyżak rudygatunek monotypowywschodnia Wenezuela (Bolívar), region Gujana i północno-środkowa Brazylia (na północ od rzeki Amazonka)DC: 7,1–11,8 cmDO: 8–12,5 cmMC: 12–34 gOecomys paricola (O. Thomas, 1904)drzeworyżak brazylijskigatunek monotypowypółnocno-wschodnie Peru (Loreto) i amazońska Brazylia (na południe od rzeki Amazonka); granice zasięgu nieustaloneDC: 10,1–11,7 cmDO: 11,7–13,9 cmMC: około 37 gOecomys hiceaeVoss, Giarla, B.K. Lim, & Engstrom, 2025 gatunek monotypowyna północ od rzeki Amazonka w Peru (Loreto ) i Ekwadorze (Orellana)DC: 10,1–11,9 cmDO: 12–13,8 cmMC: 30–45 gOecomys superansO. Thomas, 1911drzeworyżak większygatunek monotypowypołudniowo-środkowa Kolumbia, wschodni Ekwador wschodnie Peru i skrajnie zachodnia Brazylia; zakres wysokości: do 1800 m n.p.m.DC: 13,5–16,5 cmDO: 15–18,4 cmMC: 66–104 gOecomys makampiVoss, Fleck & Giarla, 2024gatunek monotypowyendemit PeruDC: 11,2 cmDO: brak danych cmMC: 39,5 gOecomys phaeotis(O. Thomas, 1901)drzeworyżak ciemnygatunek monotypowywschodnie zbocza Andów w północno-wschodnim Peru do środkowej Boliwii; granice zasięgu nieustaloneDC: 10,2–11,8 cmDO: 10,7–12,3 cmMC: 43–54 gOecomys mamorae(O. Thomas, 1906)drzeworyżak dziuplowygatunek monotypowywiększość Boliwii, północny Paragwaj i zachodnie-środkowa Brazylia; zakres wysokości: 200–500 m n.p.m.DC: 12–17 cmDO: 14,4–18 cmMC: 48–120 gOecomys sydandersoniCarleton, L.H. Emmons & Musser, 2009drzeworyżak szarogłowygatunek monotypowyendemit Boliwii: drzewiaste wyspy na otwartej sawannie (Beni i Santa Cruz)DC: 10,9–16,6 cmDO: 11,5–14,5 cmMC: 30–57 gOecomys franciscorumPardiñas, Teta, Salazar-Bravo, Myers & Galliari, 2016gatunek monotypowypołudniowo-środkowa Brazylia (Mato Grosso do Sul) i północno-wschodnia Argentyna (Formosa i Chaco); prawdopodobnie wschodni ParagwajDC: 13,9–15,1 cmDO: 16,6–17,6 cmMC: 60–80 gOecomys catherinaeO. Thomas, 1909drzeworyżak nadrzecznygatunek monotypowyendemit Brazyli: Mata Atlântica i formacja roślinna cerrado od Rio Grande do Norte, na południe do Santa Catarina; zakres wysokości: 0–770 m n.p.m.DC: 12,1–13,9 cmDO: 14,3–16,5 cmMC: 47–71 gOecomys cleberiLocks, 1981drzeworyżak samotnygatunek monotypowyendemit Brazylii: lasy łęgowe w południowej części cerradoDC: 8,3–11,7 cmDO: 8–12,3 cmMC: brak danych Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

Uwagi

Przypisy Nazwy polskie za:

Bibliografia

Kategoria:Bawełniaki