Ukaz czerwcowy, ukaz Jego Cesarsko-Królewskiej Mości dotyczący urządzenia włościan z 26 maja (7 czerwca) 1846 r.Dziennik Praw Królestwa Polskiego Nr 118 , tom 38, s. 4-17). Szczegółowe wyliczenie dopuszczalnych powinności zawierało postanowienie Rady Administracyjnej z 14 (26) listopada 1846 r. znoszące darmochy w dobrach prywatnych mieyskich i wieyskich (Dziennik Praw Królestwa Polskiego Nr 119), tom 38, s. 252-293. – ukaz wydany 7 czerwca 1846 przez cesarza Rosji i króla Polski Mikołaja I, dotyczący poprawy sytuacji ekonomicznej chłopów w Królestwie Polskim.

Ukaz czerwcowy był reakcją na rabację chłopską w Galicji i miał on na celu zapobieżenie rozszerzeniu się buntów chłopskich na teren Królestwa Polskiego. Akt ten wprowadzał korzystne dla chłopów zmiany łagodzące ucisk feudalny. Były to m.in. zakaz rugowania chłopów z posiadanych gospodarstw rolnych o powierzchni większej niż trzy morgi oraz zniesienie darmochy (daremszczyzny), czyli darmowej pracy chłopów na rzecz dworu, niewchodzącej w wymiar pańszczyznyPraca zbiorowa, Słownik historii Polski i świata, Katowice 2005, s. 286.. Prace, których obowiązek zniesiono tym ukazem, obejmowały pasanie koni dworskich, odbywanie stróży dworskiej, pilnowanie w nocy kop zboża w polu, czy wycieranie sadzy w budynkach plebańskichRobert Zwierzyniecki: Zarys historii wsi parafii Szaniec, Kraków 2017, s. 62 i 63..

Ukaz czerwcowy bronił chłopów przed rugami, jednak wbrew intencjom jego twórców nie zapobiegał niekorzystnym dla chłopów zabiegom, jakich dokonywali feudałowie. Jednym z takich działań była zamiana gruntów. Przykładowo, chłopi z gminy Parzno w powiecie piotrkowskim w wyniku zamiany gruntów zostali bardzo skrzywdzeni, o czym napisali w skardze: Grunta przez nas od wieków używane i posiadane do folwarków wcielone, a w miejsce ich piaski i nieużytki nam nadane zostały.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Prawodawstwo Królestwa Polskiego. Ukaz czerwcowy s. 13-21

Kategoria:1846 w Europie Kategoria:Historia chłopów w Polsce Kategoria:Historia gospodarcza Kategoria:Źródła prawa polskiego okresu zaborów