Bursztynka (Protonotaria citrea) – gatunek małego ptaka z rodziny lasówek (Parulidae). Wędrowny – gniazduje we wschodniej połowie Ameryki Północnej, zimuje w południowo-wschodnim Meksyku, Ameryce Środkowej i w północnej części Ameryki Południowej. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia Gatunek ten w 1779 roku opisał Buffon w Histoire Naturelle des Oiseaux pod zwyczajową francuską nazwą Le figuier protonotaire. Został on też zilustrowany w jednym z zeszytów Planches enluminées d’histoire naturelle – atlasu będącego uzupełnieniem publikacji Buffona, opracowywanego pod nadzorem Daubentona i ukazującego się w latach 1765–1780; przedstawiająca bursztynkę (oraz inny gatunek ptaka) tablica barwna, którą sporządził François-Nicolas Martinet, nosiła numer 704. Jako pierwszy nazwę zgodną z zasadami nazewnictwa binominalnego (Motacilla citrea) nadał temu gatunkowi Pieter Boddaert w 1783 roku. Autor ten w swej publikacji Table des planches enluminéez d’histoire naturelle de M. D’Aubenton przydzielił binominalne nazwy wszystkim gatunkom zilustrowanym na 1008 tablicach barwnych zawartych w Planches enluminées d’histoire naturelle. Miejsce typowe to wskazana przez Buffona Luizjana. Obecnie (2025) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza bursztynkę w monotypowym rodzaju Protonotaria; nie wyróżnia podgatunków. Nowy rodzaj opisał Spencer Fullerton Baird w 1853 roku. Nazwa rodzajowa pochodzi od łacińskiego protonotarius, oznaczającego protonotariusza – w odniesieniu do protonotariuszy apostolskich i noszonych przez nich złotych szat. Epitet gatunkowy wywodzi się od łacińskiego citrea – „cytrynowy”.

Morfologia Długość ciała wynosi około 14 cm, masa ciała 13,6–20,0 g. Głowa, szyja i spód ciała bursztynki mają jaskrawożółtą barwę. Na grzbiecie kolor ten przechodzi w oliwkowozielony, dalej w niższej części grzbietu i na ogonie w szary. Skrzydła są z wierzchu szaroniebieskie z czarnymi końcówkami piór, spód skrzydła natomiast biało-żółty. Brzuch żółty, dalej w tył kolor ten jaśnieje aż po biały. Samice są bardziej matowe od samców, na żółtych obszarach ciała mają oliwkowy nalot. Samce mają czarny dziób, zaś samice jedynie górną szczękę – ich żuchwa jest różowawa lub brązowa. Nogi i stopy ciemnoszare u ptaków płci obojga, tęczówki ciemne.

Zasięg Bursztynki gniazdują w południowo-wschodniej Kanadzie (skrajnie południowo-wschodnia prowincja Ontario) i wschodnich Stanach Zjednoczonych, od Wielkich Jezior na południe (z pominięciem Appalachów) po centralny Teksas oraz północną i centralną Florydę. Zimowiska rozciągają się od południowo-wschodniego Meksyku na południe przez Amerykę Centralną, rzadko Karaiby (Portoryko, Bermudy, Wyspy Dziewicze, Małe Antyle), zaś w Ameryce Południowej po Ekwador i Gujanę. Według danych z końca lat 90. XX wieku, nieco większe zagęszczenie tych ptaków występuje na obszarach zalewowych Missisipi od Luizjany po Tennessee.

Ekologia i zachowanie Bursztynki zamieszkują okolice wód różnego rodzaju – strumieni, bagien, jezior, podmokłych lasów, a niekiedy i okolic przydomowych basenów czy stawów. Gniazdują w podmokłych lasach z odpowiednimi drzewami zawierającymi dziuple – jako jedyna spośród wszystkich lasówek wschodnich stanów Zjednoczonych gniazduje wyłącznie w dziuplach. Zimują wzdłuż wybrzeża, w lasach namorzynowych z przedstawicielami Avicennia.

Są głównie owadożerne, jedzą głównie gąsienice motyli dziennych i ciem, muchówki, chrząszcze i pajęczaki. Okazjonalnie zjadają nasiona i owoce, szczególnie w okresie zimowania. Ze względu na brak lęku przed człowiekiem i akceptację budek lęgowych bursztynka jest popularnym ptakiem w badaniach, ponadto może być dobrym gatunkiem wskaźnikowym, wskazującym na jakość danego podmokłego lasu.

Lęgi Okres lęgowy trwa od kwietnia do czerwca; w południowej części zasięgu regularnie zdarza się dwukrotne wyprowadzanie lęgu w sezonie. Samce celem przypodobania się samicom umieszczają mech w dziuplach przeznaczonych potencjalnie na gniazdo. Samica po dokonaniu wyboru dobudowuje resztę gniazda – budulec stanowią, prócz mchów, wątrobowce – na warstwę zewnętrzną gniazda; korzonki, puch roślinny i kora – na warstwę wewnętrzną oraz korzonki, trawy, cibory i liście – na wyściółkę. Niekiedy zakładają gniazda w starych dziuplach przedstawicieli dzięciołowatych, często dzięciołów kosmatych (Picoides pubescens). Samica składa 3–7 jaj, przeważnie 5. Inkubacja trwa 12–14 dni, samica wysiaduje je sama. Pisklęta klują się w odstępach około 12-godzinnych. Młode są w pełni opierzone około 10 dni od wyklucia, przez kolejne 5 tygodni pozostają pod opieką rodziców.

Status zagrożenia IUCN uznaje bursztynkę za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku (stan w 2025). Organizacja Partners in Flight szacuje liczebność populacji lęgowej na 2,1 miliona osobników. Trend liczebności populacji oceniany jest jako umiarkowanie spadkowy. Na populację bursztynek negatywnie wpływa niszczenie środowiska ich życia poprzez osuszanie lasów. Na lęgach bursztynek pasożytują starzyki brunatnogłowe (Molothrus ater).

Przypisy Systematyka i nazwy polskie za:

Linki zewnętrzne

Kategoria:Lasówki Kategoria:Ptaki Ameryki Północnej Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Taksony opisane przez Pietera Boddaerta Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1783 roku