Józef Opacki ps. „Prus”, „Opat”, „Mohort”, „Zawisza”, „Znicz” (ur. 30 stycznia 1902 w Czortkowie, zm. 6 sierpnia 1982 w Sosnowcu) – polski nauczyciel gimnazjalny w Czortkowie (przedwojenne województwo tarnopolskie), działacz ZHP, prezes czortkowskiego oddziału podolskiego towarzystwa turystyczno-krajoznawczego, delegat rządu RP na kraj w czasie wojny na powiat czortkowskiZa: https://gliwickie-harcerstwo.wikispaces.com/J%C3%B3zef+Opacki (dostęp online: 20.01.2018)..
Życiorys Przed II wojną światową Urodził się 30 stycznia 1902 roku w Czortkowie na terenie Monarchii Austro-Węgierskiej. W czasie I wojny światowej walczył o niepodległość Polski. Po wojnie uzyskał świadectwo dojrzałości i kontynuował naukę na wydziale filozoficznym i matematyczno-przyrodniczym Uniwersytetu we Lwowie w latach 1922–1926. Po studiach pracował jako nauczyciel ćwiczeń cielesnych w Państwowym Gimnazjum im. Juliusza Słowackiego w Czortkowie. Był redaktorem założonego przez siebie pisma „Znicz Podola”Znicz Podola, Nr 1 Rok I Styczeń 1936, Ilustrowany Organ Sekcji Kół Krajoznawczych, Podolskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze.. Józef Opacki był żonaty z Heleną Jurasek (ps. Oleńka), którą poślubił w 1929 roku. Jego synem był Ireneusz Opacki (ur. 1933) profesor nauk humanistycznychNawarecki Aleksander, Ireneusz Opacki (5 sierpnia 1933 – 9 lipca 2005), Pamiętnik Literacki: czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 97/1, 2006, 269-275..
Działalność harcerska Józef Opacki po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w 1920 roku dołączył do I Drużyny Skautów im. Zygmunta Sierakowskiego w Czortkowie. Aktywnie uczestniczył w działalności harcerzy, gdzie już w 1923 został kierownikiem Wydziału Organizacyjnego Komendy Męskiej Chorągwi Lwowskiej. Na początku lat 30. nastąpiła przerwa w jego działalności na rzecz harcerstwa. Powrócił do czynnego udziału w styczniu 1936 roku obejmując funkcję hufcowego. Do wybuchu wojny pełnił funkcję członka Komendy Lwowskiej Chorągwi Harcerzy.
Działalność w czasie wojny Po wkroczeniu wojsk radzieckich na teren wschodniej Rzeczypospolitej, Józef Opacki natychmiast zaczął formować podziemne struktury harcerskie tworząc z nich podziemną organizację partyzancką o nazwie Polska Organizacja Walki z Wrogiem, rok później połączoną z Szarymi Szeregami. Na rocznicę powstania styczniowego została zaplanowana akcja przeciwko okupantowi. Przygotowania odbywały się poza wiedzą Józefa Opackiego. W nocy 21/22 stycznia 1940 roku doszło do wybuchu zrywu wyzwoleńczego przeciwko Sowietom, tzw. powstania czortkowskiego. Akcja zakończyła się niepowodzeniemSzymański Krzysztof, Powstanie czortkowskie, Kurier Galicyjski 5(153), 16–29 marca 2012..
Pod koniec listopada 1940 roku, pod redakcją Opackiego ukazał się pierwszy numer konspiracyjnego czasopisma „Ogniwo”.
W latach 1939–1945 tworzył kartotekę zbrodni przeprowadzonych przez organizacje ukraińskie w Małopolsce Wschodniej, ze szczególnym uwzględnieniem powiatu czortkowskiego. Notatki wykonywane były ręcznie na różnego rodzaju papierze, który był w danym momencie dostępny. Każda zawierała datę, opis zdarzenia, narodowość ofiar, miejsce, z wyszczególnieniem na powiat i miejscowość oraz w niektórych przypadkach województwo. Notowane były także organizacje, ich członkowie, a sama kartoteka dzielona była na okresy działalności danej organizacji (np. okres „Siczy”, jednej z organizacji ukraińskich, która została rozwiązana w 1942 roku przez Niemców)Zakład Narodowy im. Ossolińskich, dział rękopistów, sygn. 16629/I; 16630/I, II..
Józef Opacki był mocno zaangażowany w działalność społeczną i edukacyjną. Już w lecie 1941 roku zlecił Franciszkowi Wiśmierskiemu, zorganizowanie w powiecie czortkowskim tajnego nauczania. W Czortkowie prowadził także swoją własną prywatną bibliotekę. W 1942 roku uniknął aresztowania przez Niemców uciekając z domu i ukrywając się aż do wkroczenia wojsk radzieckich. Gestapo bez powodzenia szukało go w komitecie opiekuńczym Rady Głównej Opiekuńczej oraz szkole handlowej, w której wcześniej pracowałZakład Narodowy im. Ossolińskich, dział rękopistów, sygn. 16634/II.. Po ucieczce organizował tajne nauczanie i był żołnierzem AK. Od 1944 roku redagował artykuły w „Informatorze Podolskim”, rok później także w „Ekspressie Podolskim”Zakład Narodowy im. Ossolińskich, dział rękopistów, sygn. 16625/II. oraz „Strażnicy Kresowej”.
Działalność po wojnie Po zakończeniu wojny Józef Opacki podzielił los polskiej ludności na kresach wschodnich i został jeszcze w 1945 roku przesiedlony do Gliwic, gdzie objął funkcję kierownika Archiwum Urzędu MiejskiegoOczko-Kędra Karolina, Przesiedlenie ludności polskiej z województwa tranopolskiego w latach 1944–1945 w świetle raportów Obwodowej Delegatury Rządu RP na Kraj w Czortkowie, dostęp online (20.01.2018): http://www.polska1918-89.pl/pdf/przesiedlenie-ludnosci-polskiej-z-wojewodztwa-tarnopolskiego-w-latach-,4558.pdf.. Działał w zrzeszeniu Wolność i Niezawisłość, gdzie był kierownikiem wydziału propagandy, pod pseudonimami „Zawisza” i „Mohort”Zakład Narodowy im. Ossolińskich, dział rękopistów, sygn. 16632/II..
Wybrane publikacje „Polska a Niemcy i Rosja”, materiały prasowe z lat 1944–1945, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, sygn. 16624/II. „Wytyczne postępowania na terenie Ziemi Czerwieńskiej celem uratowania ludności polskiej i tej Ziemi dla Polski”, materiały prasowe z lat 1944–1945, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, sygn. 16624/II.
Odznaczenia
Srebrny Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1938)M.P. z 1938 r. nr 258, poz. 607 „za szerzenie zamiłowania do literatury polskiej”..
Przypisy
Bibliografia Znicz Podola, Nr 1 Rok I Styczeń 1936, Ilustrowany Organ Sekcji Kół Krajoznawczych, Podolskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Nawarecki Aleksander, Ireneusz Opacki (5 sierpnia 1933 – 9 lipca 2005), Pamiętnik Literacki: czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 97/1, 2006, 269-275. Oczko-Kędra Karolina, Przesiedlenie ludności polskiej z województwa tranopolskiego w latach 1944–1945 w świetle raportów Obwodowej Delegatury Rządu RP na Kraj w Czortkowie, dostęp online (20.01.2018): http://www.polska1918-89.pl/pdf/przesiedlenie-ludnosci-polskiej-z-wojewodztwa-tarnopolskiego-w-latach-,4558.pdf https://gliwickie-harcerstwo.wikispaces.com/J%C3%B3zef+Opacki (dostęp online: 20.01.2018) Zakład Narodowy im. Ossolińskich, dział rękopistów, sygn. 16611/II-16634/II. Inwentarz rękopisów Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu T. 13: Rękopisy 16501-16800, oprac. Ł. Częścik, E. Galos, M. Matwijów i in. pod red. W. Sonnak, 1993. Szymański Krzysztof, Powstanie czortkowskie, Kurier Galicyjski 5(153), 16–29 marca 2012.
Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Kategoria:Działacze polskiego podziemia 1939–1945 Kategoria:Harcmistrzowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Czortkowie Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Polscy nauczyciele wychowania fizycznego Kategoria:Urodzeni w 1902 Kategoria:Zmarli w 1982