Princeton University Art Museum (Muzeum Sztuki Uniwersytetu Princeton) – muzeum sztuki w Princeton, założone w 1882 roku. Znajduje się na terenie kampusu Uniwersytetu w Princeton. Kolekcja muzeum liczy ponad 97 tysięcy eksponatów, obejmujących dzieła sztuki starożytnej, amerykańskiej, europejskiej, azjatyckiej, afrykańskiej i prekolumbijskiej.

W 1975 jeden z budynków muzeum, McCormick Hall (z 1923), wchodzący w skład Princeton Historic District, został wpisany na listę National Register of Historic Places pod nr. #75001143.

Przed Muzeum ustawione są na stałe Duże figury autorstwa Magdaleny Abakanowicz z 2004 roku (20 figur z brązu)

Historia Początek zbiorów Początek zbiorów sztuki w Princeton sięga niemal dnia założenia miejscowego uniwersytetu, co czyni z muzeum sztuki jedną z najstarszych instytucji kolekcjonerskich w Ameryce. Uczelnia, założona w 1746 jako College of New Jersey, przeniosła się dziesięć lat później do Nassau Hall. Przedtem jej patron, gubernator kolonialny New Jersey, Jonathan Belcher, przekazał na rzecz przyszłych zbiorów własny, pełnopostaciowy portret w pozłacanej ramie. Został on zawieszony na ścianie głównej sali modlitewnej. Wkrótce potem obok niego pojawił się portret króla Anglii, Jerzego II. Później w sali znalazły się obiekty przyrodnicze i fragmenty architektury starożytnej. Chociaż oba obrazy zostały zniszczone w 1777 podczas bitwy pod Princeton, a kolejne eksponaty przepadły w katastrofalnym pożarze z 1802, to te początkowe działania na rzecz gromadzenia dzieł sztuki stały się inspiracją dla podobnych inicjatyw w następnym stuleciu. W 1868 do Princeton przyjechał szkocki wykładowca James McCosh, któremu powierzono zadanie modernizacji uczelni. Wprowadził on do programu nauczania wykłady z historii sztuki, zlecając w 1882 Williamowi Cowperowi Prime’owi i generałowi George’owi McClellanowi przygotowanie stosownego programu dydaktycznego. Prime, nowojorski dziennikarz i członek założyciel rady powierniczej Metropolitan Museum of Art, wypracował wspólnie z McClellanem program nauczania w oparciu o muzealne dzieła sztuki.

Początek muzeum mały|left|Pierwszy budynek muzeum (fotografia z 1894) Muzeum formalnie powstało w 1882. Od samego początku miało służyć podwójnemu celowi: wystawianiu oryginalnych dzieł sztuki oraz nauczaniu historii sztuki w oparciu o kolekcję sztuki światowej. Wykładowcą w nowo utworzonym dziale sztuki i archeologii został Allan Marquand, dotychczasowy wykładowca łaciny i logiki. Wybrano go z uwagi na fakt, iż jego ojciec, Henry Gurdon Marquand, był kolekcjonerem sztuki i jednym z założycieli Metropolitan Museum of Art. Zarząd uczelni w Princeton zaczął gromadzić fundusze na budowę ognioodpornego budynku, w którym, według obietnic Prime’a, miała się mieścić kolekcja ceramiki i porcelany. Projekt budynku sporządził architekt A. Page Brown. Trzykondygnacyjny obiekt z ceglanymi ścianami na kamiennym fundamencie ukończono przed 1890. Budynek ten, znany jako Muzeum Sztuki Historycznej, mieścił przez wiele lat samo muzeum, wspomniany wydział, bibliotekę sztuk pięknych i nowo powstałą Szkołę Architektury. W tym samym roku umieszczono w nim kolekcję Trumbulla-Prime’a, kończąc tym samym pierwszy etap rozwoju Muzeum. Działalność muzeum od początku połączona była z procesem dydaktycznym i funkcjonowaniem biblioteki. Marquand w 1883 został mianowany profesorem, a wkrótce także dyrektorem muzeum, pełniąc tę funkcję aż do czasu przejścia na emeryturę w 1922. Wśród pierwszych nabytków muzeum znalazł się w 1890 zbiór cypryjskiej ceramiki z kolekcji Metropolitan Museum of Art, a potem także ceramiki etruskiej, rzymskiej i południowowłoskiej oraz eksponaty z późniejszych okresów. Aby uporządkować chaotyczny rozwój muzealnej kolekcji, Marquand rozpoczął proces organizowania darowizn na rzecz placówki, przeznaczając na jej potrzeby również własne, znaczące środki finansowe. Dzięki darowiznom kolekcja muzealna zaczęła się powiększać.

Pierwsze dekady XX wieku W 1910 grono kadry pedagogicznej zasilił Frank Jewett Mather Jr., który zaczął wykładać sztukę renesansu. W 1922 został on dyrektorem muzeum. W tym samym roku wzbogaciło się ono o budynek McCormick Hall, zbudowany w stylu weneckiego gotyku według planów Ralpha Adamsa Crama. Budynek, będący darem rodziny Cyrusa H. McCormicka, został przeznaczony na cele edukacyjne. Dzięki temu pierwotny budynek mógł pełnić funkcje wyłącznie muzealne. Kolejnym kolekcjonerem, który przyczynił się w znaczący sposób do wzbogacenia muzealnych zbiorów, był Frank Mather. Jego zakupy na rzecz muzeum obejmowały dzieła sztuki starożytnej i prekolumbijskiej, iluminowane manuskrypty oraz dzieła artystów amerykańskich.

Lata 30., 40. i 50. Ważne darowizny pojawiły się w Muzeum w latach 30. Wśród nich był zbiór ponad 40 włoskich obrazów, przekazanych przez Henry’ego White’a Cannona Jr. z jego rodzinnej willi we Fiesole, a także zbiór ponad 500 buteleczek do zażywania tabaki pułkownika Jamesa A. Blaira, uważanej i dziś za jedną z najcenniejszych kolekcji tego typu w Stanach Zjednoczonych. W latach 30. XX wieku w zbiorach muzeum w Princeton pojawiły się znaczące darowizny sztuki chińskiej i japońskiej. Podczas II wojny światowej do programu nauczania doszły wykłady ze sztuki amerykańskiej. Zorganizowano wystawę prac Paula Cézanne’a, wypożyczonych ze zbiorów Duncana Phillipsa (założyciela w 1921 pierwszego w Stanach Zjednoczonych muzeum sztuki nowoczesnej), a także ważnych dzieł ze zbiorów Museum of Modern Art, którego założyciel, Alfred H. Barr Jr., był absolwentem uczelni w Princeton. Za kadencji Mathera w kolekcji znalazło się pierwsze dzieło artysty z Afryki Subsaharyjskiej (1937), a w następnych dziesięcioleciach muzealne zbiory wzbogaciły jego własne dary etiopskiej sztuki chrześcijańskiej, w tym iluminowany, królewski manuskrypt. W okresie II wojny światowej w zbiorach w Princeton pojawiły się rzymskie mozaiki i inne zabytki z wykopalisk w Antiochii, w których znaczący udział miał Princeton. Zbiór starożytnych mozaik z Antiochii należy do czołowych w Stanach Zjednoczonych. Kolejnym ważnym darem była kolekcja Dana Fellowsa i Ethel Bliss Platt, przekazana do muzeum w czasie wojny. Obejmowała ona starożytne włoskie meble, albumy z rysunkami, obrazy i inne przedmioty. W 1946 Frank Mather przeszedł na emeryturę. Na stanowisku dyrektora zastąpił go Ernest DeWald, który odegrał ważną rolę w ratowaniu europejskich dzieł sztuki pod koniec II wojny światowej. Jako dyrektor DeWald mocno zaangażował się w konserwację dzieł sztuki. W latach 1946–1947, z okazji 200-lecia uniwersytetu, nadzorował przebudowę muzealnych galerii, w tym wystawy nowej kolekcji chińskich papirusów. Za jego kadencji znacznie wzbogaciły się kolekcje sztuki azjatyckiej, a później także afrykańskiej. Nabycie w 1949 pierwszej fotografii do zbiorów Muzeum, Tylny pokład Alfreda Stieglitza zapoczątkowało budowę kolekcji tego gatunku sztuk wizualnych. Te i inne działania otworzyły nową erę w historii Muzeum, którą cechowała częsta wymiana wystaw czasowych i ważne działania popularyzatorskie.

Lata 60. W 1960 dyrektorem muzeum został Patrick Joseph Kelleher. Kontynuując starania swego poprzednika zabiegał o wybudowanie nowego obiektu dla muzeum, którego zbiory nie mieściły w pierwotnym budynku. Budynek A. Browna i północna część McCormick Hall zostały w 1963 wyburzone, aby zrobić miejsce dla projektu w stylu międzynarodowym, sporządzonym przez nowojorską firmę Steinmann and Cain. Budowa została ukończona w 1966. Za czasów Kellehera w zbiorach muzealnym pojawiła się kolekcja rzeźby na wolnym powietrzu, która stała się jedną z najważniejszych w Stanach Zjednoczonych. Tworzą ją dzieła Alexandra Caldera, Henry’ego Moore’a, Louise Nevelson, Isamu Noguchiego, Davida Smitha, Tony’ego Smitha.

Lata 70. Lata 70. stały pod znakiem rozwoju kolekcji fotografii. Zapoczątkował ją w 1971 David Hunter McAlpin przekazując w darze swoją kolekcję fotografii oraz tworząc fundusz umożliwiający zakup kolejnych eksponatów. W 1972 jego dzieło wsparł Peter Bunnell, wcześniej kurator Museum of Modern Art, który w tym celu przyjechał do Princeton. W 1973 został on dyrektorem muzeum i piastował to stanowisko do 1978. Jako naukowiec, mentor i dyrektor zapoczątkował proces kształcenia w Princeton naukowców i kuratorów fotografii. Dzięki jego staraniom kolekcja fotografii liczy obecnie ponad 27 tysięcy eksponatów, obejmując prace, między innymi, Clarence’a Hudsona White’a, Minora White’a i Rutha Bernharda. Ważnym wydarzeniem było przekazanie muzeum w połowie lat 70., na zasadzie długoterminowego wypożyczenia, kolekcji Henry’ego i Rose Pearlman. Jest ona wystawiana a poza tym udostępniona studentom i naukowcom w celach badawczych.

Lata 80. W 1980 Allen Rosenbaum, dotychczasowy zastępca Bunnella, został mianowany dyrektorem muzeum. Jako specjalista w dziedzinie dawnego malarstwa, przyczynił się do istotnej rozbudowy zbiorów malarstwa renesansowego i barokowego, a zwłaszcza manierystycznego. Przyczynił się też do zorganizowania obszernych wystaw sztuki Majów oraz do obchodów 250-lecia uniwersytetu w Princeton. Podjął starania mające na celu renowację muzealnych wnętrz oraz budowę nowego obiektu, który oddano od użytku w 1989. Dzięki temu muzeum zyskało nową powierzchnię wystawową, pracownie konserwacji obrazów oraz nowe sale wykładowe i magazynowe.

XXI wiek Pierwsza dekada dwudziestego pierwszego wieku przebiegała pod znakiem dalszego rozwoju muzeum. Nowa dyrektor, Susan M. Taylor, przy wsparciu darczyńców, ustanowiła pierwsze sponsorowane funkcje kustoszy w Muzeum oraz inne stanowiska pogłębiając ten sposób profesjonalizm w jego działalności i powiązania z podstawowym programem nauczania uniwersytetu, zarówno historii sztuki, jak i innych, pokrewnych dyscyplin. Dziś muzeum, pod kierownictwem Jamesa Stewarda, jest jednym z najważniejszych w Stanach Zjednoczonych muzeów sztuki. Razem z uniwersyteckim Wydziałem Sztuki i Archeologii oraz Biblioteką im. Marquanda, stanowi dynamiczne centrum badań artystycznych.

Zbiory Zbiory muzeum liczą ponad 97 tysięcy eksponatów. Ich chronologia obejmuje okres od sztuki starożytnej do współczesnej koncentrując się geograficznie na różnych regionach Morza Śródziemnego, Europie Zachodniej, Azji, Stanach Zjednoczonych, Ameryce Łacińskiej i Afryce. Obszerna kolekcja zabytków greckich i rzymskich obejmuje ceramikę, wyroby z marmuru, brązu oraz rzymskie mozaiki. Sztukę średniowiecznej Europy reprezentują rzeźby, metaloplastyka i witraże. W skład zbioru europejskich obrazów i rzeźb wchodzą ważne dzieła z okresu od wczesnego renesansu do XIX wieku. Kolekcja grafik i rysunków liczy obecnie prawie 10 tysięcy pozycji. W zbiorach sztuki XX-wiecznej i współczesnej szczególny nacisk położono na prace niedocenianych artystów z przełomu XX i XXI wieku. Kolekcja sztuki afrykańskiej obejmuje ponad 2500 lat historii i eksponaty z 22 krajów, w tym wyjątkowe przykłady rzeźby w drewnie i metalu, ze szczególną uwagą poświęconą sztuce Nigerii. Kolekcję uzupełniają ważne dzieła wypożyczone na długi termin, w tym kolekcje obrazów impresjonistycznych i postimpresjonistycznych, rzeźby wypożyczone przez Fundację Henry’ego i Rose Pearlman, dzieła sztuki współczesnej wypożyczone przez kolekcję Sonnabend oraz licząca 91 pozycji (obrazy, fotografie, grafiki i rysunki) kolekcja dzieł sztuki nowoczesnej i współczesnej, przekazana w 2015 przez Herberta i Lenore Schorr. Zostały one udostępnione publiczności w ramach specjalnej ekspozycji, Collecting Contemporary, 1960 to 2015: Selections From the Schorr Collection. W kolekcji znajdują się prace, między innymi, Jeana-Michela Basquiata, Keitha Haringa, Alexa Katza, Roya Lichtensteina, Jaspera Johnsa, Jamesa Rosenquista i Andy’ego Warhola.

Sztuka amerykańska