mały|Urocystis occulta a – źdźbło żyta, b- otoczona sterylnymi komórkami ustilospora i kiełkująca z niej przedgrzybnia ze sporydiami Urocystis Rabenh. ex Fuckel – rodzaj podstawczaków należący do rodziny Urocystidaceae{. Grzyby mikroskopijne, pasożyty roślin.
Charakterystyka Pomiędzy komórkami porażonych roślin wytwarzają kuliste skupiska galaretowato nabrzmiałych strzępek, na których powstają kłębki zarodników zwanych ustilosporami. Powodują one różnego rodzaju pęcherze i zniekształcenia. Po dojrzeniu zarodników następuje rozerwanie skórki rośliny i ustilospory, zazwyczaj czarne i bardzo liczne wydostają się na zewnątrz. Są one całkowicie lub częściowo otoczone sterylnymi komórkami wypełnionymi powietrzem. Już w ustilosporach następuje kariogamia i mejoza diploidalnego jądra. Z kiełkujących ustilospor wyrasta jednokomórkowa przedgrzybnia, do której przechodzą haploidalne jądra. Na szczycie przedgrzybni tworzą się 4, czasami 3 zróżnicowane płciowo sporydia. Pomiędzy podstawami sporydiów tworzą się strzępki kopulacyjne, przez które między zróżnicowanymi płciowo sporydiami przechodzą jądra, następuje plazmogamia i powstaje dwujądrowa komórka dokonująca infekcji rośliny. W przypadku, gdy powstają 3 sporydia, wówczas kopulacja zachodzi między dwoma z nich, a trzecie jądro łączy się z komórką dwujądrowej strzępki. Haplofaza jest silnie zredukowana, stąd też rodzaj Urocystis jest opisywany jako diplobiont.
Przedstawiciele rodzaju Urocystis wytwarzają także bezpłciowe zarodniki konidialne. Powstają one na konidioforach z grzybni rozwijającej się wewnątrz tkanek rośliny. Konidiofory te wydostają się na zewnątrz poprzez aparaty szparkowe, tworząc na dolnej powierzchni liścia biały nalot.
W Polsce największe znaczenie mają 2 gatunki: Urocystis cepulae powodujący głownię cebuli i Urocystis occulta powodujący głownię źdźbłową żyta.
Systematyka Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Urocystidaceae, Urocystidales, Incertae sedis, Ustilaginomycetes, Ustilaginomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy zdiagnozował go w 1797 r. Christiaan Hendrik Persoon nadając mu nazwę Uredo anemones. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu H.G. Winter w 1880 r.
Synonimy: Ginanniella Cif., Granularia Sowerby, Polycystis Lév., Polysaccopsis Henn., Tuburcinia Fr., Tuburcinia Woronin, Tuburciniella Zambett.
Gatunki występujące w Polsce Urocystis agropyri (Preuss) A.A. Fisch. Waldh. 1867 Urocystis alopecuri A.B. Frank 1880 Urocystis anemones (Pers.) G. Winter 1880 Urocystis avenae-elatioris (Kochman) Zundel 1953 Urocystis bolivarii Bubák & Gonz. Frag. 1922 Urocystis bromi (Lavrov) Zundel 1953 Urocystis cepulae Frost 1877 Urocystis colchici (Schltdl.) Rabenh. ex A.A. Fisch. Waldh. 1867Takson niepewny. Urocystis dactylidina (Lavrov) Zundel 1953 Urocystis ficariae (Liro) Moesz 1950 Urocystis filipendulae (Tul. & C. Tul.) J. Schröt. 1870 Urocystis fischeri Körn. 1879 Urocystis floccosa (Wallr.) D.M. Hend. 1955 Urocystis johansonii (Lagerh.) Magnus 1896 Urocystis junci Lagerh. 1888 Urocystis kmetiana Magnus 1889 Urocystis leimbachii Oertel 1883 Urocystis luzulae (J. Schröt.) J. Schröt. 1887 Urocystis muscaridis (Niessl) Moesz 1950 Urocystis occulta (Wallr.) A.A. Fisch. Waldh. 1867 Urocystis ornithogali Körn. ex A.A. Fisch. Waldh. 1877 Urocystis poae (Liro) Padwick & A. Khan 1944 Urocystis primulae (Rostr.) Vánky 1985 Urocystis primulicola Magnus 1878 Urocystis pulsatillae (Bubák) Moesz 1950 Urocystis ranunculi (Lib.) Moesz 1950 Urocystis ranunculi-auricomi (Liro) Zundel 1953 Urocystis syncocca (L.A. Kirchn.) B. Lindeb. 1959 Urocystis trientalis (Berk. & Broome) B. Lindeb. 1959 Urocystis trollii Nannf. 1959 Urocystis ulei Magnus 1878 Urocystis violae (Sowerby) A.A. Fisch. Waldh. 1867 Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Wykaz gatunków według Mułenki i in..
Przypisy
Kategoria:Urocystidaceae