Stanisław Broszkowski, herbu Brochwicz (ur. 19 kwietnia 1777Biogram Stanisława Broszkowskiego na portalu napoleon.org.pl jest podany za książką Stanisława Kirkora Legia Nadwiślańska 1808–1814, wyd. Oficyna Poetów i Malarzy, 1981., zm. 13 lutego 1827 w Kaliszu) – żołnierz Legionów Polskich we Włoszech, oficer Legii Nadwiślańskiej, uczestnik kampanii hiszpańskiej w latach 1808–1810 i wojny z Rosją w 1812 roku, odznaczony orderem Virtuti Militari.
Pochodzenie Urodzony w Warszawie albo w KrakowieJan Pachoński w swoim fundamentalnym dziele o Legionach Polskich (w indeksach osobowych) określa Stanisława Broszkowskiego i jego brata Andrzeja jako pochodzących z Krakowa.. Z wykształcenia był matematykiem, znał język francuski i niemiecki.
Służba wojskowa Legiony Polskie Od 1794 w Korpusie Artylerii Koronnej, w stopniu podoficera. Po upadku Rzeczypospolitej (1795) służył w Legionach Polskich utworzonych w 1798 przez generała Jana Henryka Dąbrowskiego i walczących we Włoszech u boku wojsk rewolucyjnej Francji. W listopadzie 1798 Broszkowski rozpoczął służbę w stopniu furiera, w lutym 1801 otrzymał awans na swój pierwszy stopień oficerski, podporucznika artylerii in spe 3. półbrygady Legii Włoskiej. Walczył pod Weroną i Mantuą. Po rozformowaniu Legionów, w 1803 przeszedł do 1 regimentu piechoty zależnej od Francji Republiki włoskiej (od 1805 Królestwo Włoch), walcząc pod Castelfranco (1805) i w Kalabrii (1806).
W Legii Polsko-Włoskiej i w Legii Nadwiślańskiej Gdy w wyniku zwycięstwa Napoleona nad Królestwem Prus (1806–1807) polscy mieszkańcy zaboru pruskiego mieli odzyskać własną państwowość, cesarz postanowił sprowadzić z Włoch dawnych legionistów Dąbrowskiego. Większość z nich, w tej liczbie również Broszkowski, znalazła się w szeregach Legii Polsko-Włoskiej (Legion Polacco-Italianne), jednostki wojskowej nie wchodzącej jednakże w skład armii nowo powstałego Księstwa Warszawskiego (1807), lecz przyjętej na żołd francuski. W lipcu 1807 Broszkowski, oficer Legii Polsko-Włoskiej, otrzymał awans na kapitana.
W Hiszpanii Wkrótce żołnierze Legii wstąpili w szeregi Legii Nadwiślańskiej (Legion de la Vistule), utworzonej w marcu 1808. Broszkowski został dowódcą 3 kompanii fizylierów 2 batalionu 1. Pułku (Regimentu) Legii Nadwiślańskiej. Jednostka Broszkowskiego (oraz 2. i 3. Pułki Piechoty LN) została skierowana w 1808 do Hiszpanii, uczestnicząc w oblężeniu Saragossy. W latach 1809–1812 wszystkie wymienione trzy pułki Legii zajmowały się pacyfikowaniem ludności hiszpańskiej, która podburzona przez katolicki kler i zachowawczo nastawioną szlachtę powstała zbrojnie przeciwko władzy nowego króla, Józefa Bonaparte, brata Napoleona. W 1811 oddziały 1. Pułku walczyły w zwycięskiej bitwie pod Sagunto, a zimą 1811/1812 wraz z pozostałymi pułkami Legii zdobywały Walencję. W uznaniu swych wojennych zasług, w listopadzie 1810 roku Broszkowski otrzymał Krzyż Kawalerski orderu Virtuti Militari.
Wojna z Rosją Na początku 1812 Legia Nadwiślańska została wycofana z Hiszpanii, by poczynić przygotowania przed spodziewaną wojną z Rosją. Broszkowski wraz ze swym oddziałem wchodzącym, podobnie jak cała Legia, w skład Gwardii Cesarskiej, przeszedł cały szlak kampanii rosyjskiej. W lipcu 1812 został szefem 2 batalionu 1 pułku. Walczył m.in. pod Smoleńskiem, Borodino, Krasnem, a w szczególności podczas przeprawy przez Berezynę, kiedy to 1 i 2. pułki Legii odznaczyły się w walce, a sam Broszkowski został ranny. Po powrocie z Rosji, w 1813 znalazł się w Sedanie, w tamtejszym wojskowym zakładzie leczniczym.
Po upadku Napoleona Po ostatecznej klęsce Napoleona (1815) wrócił do kraju, do znajdującego się pod rosyjską kontrolą Królestwa Polskiego i w stopniu majora został oficerem 6. Kompanii Korpusu Weteranów (w województwie lubelskim).
Stanisław Broszkowski zmarł 13 lutego 1827Data podana na nagrobnej inskrypcji. w Kaliszu, w stolicy ówczesnego województwa, choć dokładna data jego przybycia do miasta nie jest znana. Murowany nagrobek znajduje się na tamtejszym cmentarzu miejskim i jest jednym z najstarszych na tej nekropolii. Na jego cokole stoi wysoki obelisk w kształcie piramidy (remontowany w 1877) i ma ponoć symbolikę masońską. Zachowana do dziś oryginalna kamienna tablica nagrobna jest najstarsza na tym cmentarzu.
Rodzina Syn Andrzeja. Bratem Stanisława był Andrzej Broszkowski (ur. ok. 1774), który karierę wojskową również rozpoczął w Legionach gen. Dąbrowskiego; na początku 1799 pełnił obowiązki adiutanta podoficera batalionu artylerii, tam też otrzymał stopień podporucznika, w 1801 lub 1803 został porucznikiem artylerii, w okresie Księstwa Warszawskiego był kapitanem korpusu inżynierów (saperów) Legii Kaliskiej, zwolniony z czynnej służby w 1809, w 1812 został szefem Biura InżynierówPrawdopodobnie chodzi o Biuro Rzeczy Inżynierów w IV Wydziale Ministerium Wojny Księstwa Warszawskiego., w czasie wojny z Rosją w 1812 był szefem szwadronu i adiutantem księcia Józefa Poniatowskiego, gdzie dostał się do niewoli rosyjskiejUruski mylnie przypisuje Andrzejowi Broszkowskiemu stopień pułkownika.. Za udział w kampanii rosyjskiej otrzymał order Legii Honorowej. Według Uruskiego Andrzej Broszkowski zmarł w niewoli w 1813. Według Pachońskiego zaginął podczas odwrotu z Rosji i prawdopodobnie zmarł w tymże 1813, a w 1816 został on formalnie skreślony z ewidencji wojskowej.
Uruski w swoim Herbarzu podaje, że synem Stanisława Broszkowkiego był Bazyli, który ze swoim synem Mikołajem w 1845 został wylegitymowany i wpisany do ksiąg szlachty guberni wołyńskiej Cesarstwa Rosyjskiego. Jednakże daty urodzin dzieci Bazylego (Mikołaj ur. 1792, Wojciech ur. 1795 oraz Jakub ur. 1796) wykluczają taką filiację.
Awanse furier (1798), podporucznik (1801), kapitan (1807), major (przed 1817).
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne Grobowiec Stanisława Broszkowskiego, portal wkaliszu.pl
Stanisław Broszkowski Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Virtuti Militari (Księstwo Warszawskie) Kategoria:Oficerowie Korpusu Inwalidów i Weteranów Królestwa Kongresowego Kategoria:Oficerowie Legii Nadwiślańskich Kategoria:Pochowani w Kaliszu Kategoria:Polscy uczestnicy wojen napoleońskich Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Smoleńskiem 1812 (strona francuska) Kategoria:Urodzeni w 1777 Kategoria:Wojskowi artylerii I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1827 Kategoria:Oficerowie Legionów Polskich 1797–1807