Ryszard Mieczysław Wagner (ur. 28 czerwca 1938 w Warszawie) – polski geolog, profesor doktor habilitowany nauk o Ziemi. Specjalista w zakresie stratygrafii cechsztynu, geologii regionalnej oraz geologii naftowej.
Młodość Urodzony w rodzinie inteligenckiej. W czasie wojny przeżył okupację niemiecką w Warszawie. Po powstaniu warszawskim przeszedł wraz z matką przez obóz w Pruszkowie i został wysiedlony w rejon Nowego Miasta nad Pilicą. Po zakończeniu okupacji niemieckiej wrócił z rodzicami do Warszawy.
W latach 1947–1949 chodził do prywatnej szkoły podstawowej Zofii Tobolcew na ul. Puławskiej 33, a po jej likwidacji uczęszczał do 1952 do szkoły podstawowej im. Benito Juareza na ul. Narbutta. W latach 1952–1956 uczył się w VI Liceum Ogólnokształcącym im. Tadeusza Reytana w Warszawie, gdzie uzyskał maturę, po czym wstąpił na Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Studia wyższe ukończył w 1962, otrzymując dyplom magistra geologii po obronie pracy Stratygrafia kredy górnej wzdłuż linii profilu Józefów Biłgorajski-Zamość-Krasnystaw, wykonanej pod kierunkiem prof. dra hab. Władysława Pożaryskiego.
Praca zawodowa 15 sierpnia 1962 rozpoczął pracę w Instytucie Geologicznym (po zmianie nazwy – w Państwowym Instytucie Geologicznym) w Warszawie. Pracując nieprzerwanie od 1962, przeszedł przez wszystkie stopnie zarządzania pracami naukowymi i administracyjnymi: od stanowiska kierownika pracowni, po stanowisko zastępcy dyrektora ds. naukowych. Oprócz tego kierował wieloma tematami naukowymi i zespołami pracowników naukowych.
Stanowiska 1962–1963 – geolog stażysta, Zakład Geologii Niżu IG, Warszawa 1963–1965 – asystent naukowo-badawczy, Zakład Geologii Niżu IG, Warszawa 1965–1968 – starszy asystent naukowo-badawczy, Zakład Geologii Złóż Ropy Naftowej i Gazu IG, Warszawa 1968–1995 – adiunkt, Zakład Geologii Złóż Ropy Naftowej i Gazu PIG, Warszawa 1969–1984 – kierownik Pracowni Prognoz Ropo- i Gazonośności w Zakładzie Geologii Złóż Ropy Naftowej i Gazu PIG, Warszawa 1984–1990 – kierownik Zakładu Geologii Złóż Ropy i Gazu PIG, Warszawa 1990–1998 – I zastępca dyrektora PIG ds. naukowych, Warszawa 1998–2004 – docent PIG, Warszawa 2004–2011 – profesor PIG, Warszawa
Tematyka badawcza Ryszard Wagner zajmował się badaniami utworów cechsztynu na Niżu Polskim, formacji zasobnej w złoża soli kamiennych, soli potasowo-magnezowych, jednych z największych na świecie złóż miedzi, a także liczne złoża ropy naftowej i gazu ziemnego. Specjalizował się w badaniach litostratygraficznych, litofacjalnych i paleogeograficznych, a także w problematyce ropo- i gazonośności.
W 1985 obronił pracę doktorską Litostratygrafia cechsztynu w północno–zachodniej Polsce, której promotorem był prof. dr hab. Ryszard Dadlez. Rozprawa otrzymała wyróżnienie Rady Naukowej IG. Autor zaproponował w niej nowy, formalny podział litostratygraficzny litofacji zubrów, występującej w najwyższej części profilu cechsztynu, w centrum basenu ewaporatowego, i jego korelację z profilami standardowymi.
W 1995 otrzymał tytuł naukowy doktora habilitowanego za pracę Stratygrafia osadów i rozwój basenu cechsztyńskiego na Niżu Polskim. Zawarty w niej unowocześniony schemat litostratygraficzny cechsztynu jest do dziś stosowany w Polsce i za granicą.
Następnie R. Wagner wraz ze współpracownikami badał granicę geologiczną perm/trias, przy pomocy metod paleontologicznych, sedymentologicznych i magnetostratygraficznych. Z pewnym przybliżeniem ustalono tę granicę w basenie polskim. W 1997 opracował, wraz z innymi autorami, nową stratygrafię sekwencyjną cechsztynu na obszarze polskiego basenu cechsztyńskiego. Poza tym był współautorem i współredaktorem obszernej monografii fauny i flory permu, która ukazała się w 2001. Był też redaktorem naukowym i współautorem monograficznego dzieła Tablica stratygraficzna Polski – Polska Pozakarpacka i Tablica stratygraficzna Polski – Karpaty, wydanego w 2008 w PIG, które jest syntezą wiedzy stratygraficznej w Polsce. Monografia ta była uhonorowana nagrodą Ministra Środowiska w 2009.
R. Wagner brał też udział w opracowaniu wielu syntez regionalnych i kartograficznych, jako autor i współautor map geologicznych, facjalnych i paleogeograficznych. Do większych prac należą: Atlas litofacjalno–paleogeograficzny permu obszarów platformowych Polski, 1978, pod redakcją Stanisława Depowskiego; Epikontynentalny perm i mezozoik w Polsce, 1995, Atlas geologiczny południowego Bałtyku, 1995, Atlas paleograficzny epikontynentalnego permu i mezozoiku w Polsce, 1998, Analiza basenów sedymentacyjnych Niżu Polskiego, 1998, Mapa paleogeograficzna dolomitu głównego, 1999, Palaeotectonic cross-sections through the Mid-Polish Trough, 2002, Mapa geologiczna odkryta Południowego Bałtyku bez utworów permu i młodszych, 2007 oraz Mapa paleogeograficzna dolomitu głównego (Ca2) w Polsce, 2012. Ponadto opracował wyniki badań osadów cechsztynu w 10 dużych opracowaniach regionalnych.
W specjalnej serii wydawniczej Profile głębokich otworów wiertniczych Instytutu Geologicznego R. Wagner opublikował wyniki badań poszczególnych profilów cechsztynu, uzyskanych z wierceń Instytutu Geologicznego. Seria ta, zapoczątkowana w 1972 profilem wiertniczym otworu Kamień Pomorski IG 1, jest nadal kontynuowana. W zeszytach tej serii opublikował profile cechsztynu z ponad 50 otworów wiertniczych.
W 2004 R. Wagner otrzymał z rąk prezydenta RP tytuł profesora nauk o Ziemi.
W dziedzinie badań ropo- i gazonośności cechsztynu Ryszard Wagner miał udział w odkryciu największych złóż ropy naftowej w Polsce, kierując wieloma projektami prac prognostycznych oraz poszukiwawczych, zlecanych przez Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo, Ministerstwo Środowiska i Ministerstwo Nauki.
W latach 1968–1978 był przedstawicielem Instytutu Geologicznego w Zespole ds. Współpracy Przygranicznej Przemysłów Naftowych Polski i Niemieckiej Republiki Demokratycznej, w latach 1986–1992 był członkiem Komisji Oceny Projektów Badań Geologicznych w Ministerstwie Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, a w latach 1995–1999 członkiem zespołu doradców Prezesa Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa. Brał udział w wypracowywaniu strategii poszukiwań złóż węglowodorów w Polsce, szczególnie w utworach permu na Niżu Polskim i wykonał kilkadziesiąt koreferatów projektów prac geofizycznych i geologiczno-poszukiwawczych. Zajmował się głównie problemami akumulacji ropy i gazu w cechsztyńskim dolomicie głównym, podrzędnie w utworach paleozoiku, oraz perspektywami ich występowania w skali regionalnej. W ramach tych prac zdefiniował i określił występowanie skał macierzystych w cechsztyńskim dolomicie głównym. Przyczyniło się to do odkrycia kilku złóż ropy naftowej. W 1990 otrzymał nagrodę Ministra Środowiska za współudział w odkryciu złoża ropy naftowej Tychowo.
W dziedzinie ochrony środowiska R. Wagner jest współautorem międzynarodowych projektów dotyczących zagrożenia wód Morza Bałtyckiego substancjami geogenicznymi. Wykonał ponadto szereg opracowań z zakresu magazynowania CO2 i węglowodorów w strukturach geologicznych na Niżu Polskim. M.in. w 2007 zakończono wieloletnie studium magazynowania węglowodorów i paliw w strukturach solnych na Niżu Polskim dla strategicznych magazynów ropy naftowej i dla potrzeb NATO, przy współpracy z Idaho National Laboratory (USA) i Tureckiej Służby Geologicznej.
R. Wagner brał udział w kilku światowych kongresach geologicznych i wielu sympozjach międzynarodowych. W 1974 uzyskał stypendium ONZ do Niemieckiej Republiki Federalnej, które pozwoliło na odwiedzenie szeregu krajowych służb geologicznych w RFN i ośrodków uniwersyteckich w Hanowerze, Getyndze, Wiesbaden, Moguncji i Bochum. Uczestniczył w organizacji kilku kongresów międzynarodowych, m.in. International Symposium Central European Permian – Jabłonna 1978 oraz XIII International Congress on the Carboniferous and Permian 1995 w Krakowie. Brał udział w realizacji wieloletniego projektu IGCP No 86 (1975–1985) – South-West border of the East European Platform – jako międzynarodowy koordynator map litologiczno-paleogeograficznych cechsztynu basenu europejskiego. Wyniki zostały opublikowane w 1992 przez Bundesanstalt für Geowissenschaften und Rohstoffe, Hanower, Niemcy, w formie atlasu w skali 1:1 500 000.
Ryszard Wagner jest autorem i współautorem około 170 prac publikowanych i 200 prac archiwalnych. Wykonał również wiele koreferatów, ekspertyz i opinii na temat kierunków rozwoju nauk geologicznych i poszukiwań złóż węglowodorów.
Po przejściu na emeryturę w 2011 jest nadal czynny zawodowo, przygotowując recenzje artykułów naukowych, recenzje profesorskie i habilitacyjne, ekspertyzy dla obszarów koncesyjnych dla poszukiwań złóż węglowodorów oraz opracowania profilów cechsztynu dla serii wydawniczej Profile Głębokich Otworów Wiertniczych Państwowego Instytutu Geologicznego.
Uczestnictwo w pracach komitetów i zespołów doradczych Komisja Oceny Projektów Badań Geologicznych w Ministerstwie Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, 1986–1992 Komitet Gospodarki Surowcami Mineralnymi PAN, 1990–1993 Komitet Nauk Geologicznych PAN, 1990–1993, 2007–2011 Rada Naukowa Państwowego Instytutu Geologicznego, 1991–1995 Sekcja Geologii Stosowanej i Geofizyki przy Zespole Transportu, Górnictwa, Geologii Stosowanej Komitetu Badań Stosowanych T12, 1992–1994 Komitet Organizacyjny XIII International Congress on the Carboniferous and Permian w Krakowie, Przewodniczący Komisji Programowej i Komisji Grantowej, 1993–1995 oraz Komitetu redakcyjnego Proceedings of the XIII International Congress on the Carboniferous and Permian, 1994–1997 Komisja Zasobów Kopalin przy Ministrze Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, 1992–1999 Zespół doradców Prezesa Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa, 1995–1999 Międzyresortowy Zespół ds. ogólnego nadzoru i monitorowania realizacji programu rekultywacji terenów zdegradowanych przez wojska Federacji Rosyjskiej, przy Ministrze Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, 1996–1999 Komitet redakcyjny Kwartalnika Geologicznego, a następnie Geological Quarterly, 1992–2002
Nagrody i odznaczenia 1981 – Srebrna Odznaka „Zasłużony dla Polskiej Geologii” 1988 – Złoty Krzyż Zasługi 1990 – Stopień Dyrektora Górniczego I stopnia 1990, 1998, 2004, 2009 – Nagrody Ministra Środowiska za działalność naukowo-badawczą 1992 – Złota Odznaka „Zasłużony dla Górnictwa PRL” 1994 – Stopień Generalnego Dyrektora Górniczego III stopnia 1995, 1996, 1998 (dwukrotnie), 2000 – Nagrody Dyrektora PIG za działalność badawczą 1996 – Złota Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej” 1996 – Złota Odznaka Państwowego Instytutu Geologicznego 2010 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
Działalność społeczna Ryszard Wagner był w 1981 członkiem założycielem NSZZ „Solidarność” w Instytucie Geologicznym. W latach 1981–1982 był członkiem władz pierwszej Komisji Zakładowej NSZZ Solidarność w IG. W latach 1982–1989, w stanie wojennym i bezpośrednio po jego zniesieniu, R. Wagner był przewodniczącym Tymczasowej (Tajnej) Komisji Zakładowej NSZZ Solidarność w Państwowym Instytucie Geologicznym. W 1989 był zaangażowany z ramienia Związku w organizację wyborów do Sejmu i Senatu RP. Działalność związkową zawiesił w 1990, po objęciu stanowiska Zastępcy Dyrektora PIG.
W 2019 opublikował wraz Grażyną Niemczynow-Burchart książkę Solidarność Instytutu Geologicznego 1980–1989: wspomnienia konspiratorów, Warszawa 2019, .
Wybrane publikacje Indywidualne Wagner R., 1969, „Perm górny (cechsztyn)”. W: Stanisław Tyski (red.), Synekliza perybałtycka cz. I. Budowa geologiczna. „Prace Geostrukturalne”. s. 57–66, Inst. Geol., Warszawa Wagner R., 1971, „Stratygrafia i paleogeografia – perm górny”. W: Krzysztof Jaworowski (red.), Ropo- i gazonośność obniżenia podlaskiego. Cz. I. Budowa geologiczna obniżenia podlaskiego. „Prace Geostrukturalne”, s. 10–11. Inst. Geol., Warszawa