Ludwik Lucjan Sadowski, ps. „Sadwik” (ur. 24 września 1896 w Roczynach, zm. 14 czerwca 1964 w Londynie) – podpułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, oficer wywiadu i kontrwywiadu wojskowego (Oddziału II Sztabu Głównego), kierownik Ekspozytury nr 4 w Katowicach (1928–1931), szef Samodzielnej Placówki Wywiadowczej „Estezet” w Nowym Jorku (1941–1943) oraz Ekspozytury „T” w Jerozolimie (1944), autor monografii na temat działalności Oddziału II.

Życiorys Młodość i I wojna światowa Urodził się 24 września 1896 w Roczynach w powiecie wadowickim, w rodzinie Jana i Wiktorii z domu Syrek.. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Myślenicach, następnie do c.k. gimnazjum w Wadowicach (od 1906) i III Gimnazjum w Krakowie (1909–1914), gdzie zdał maturę.. Studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego (1916–1921).

Po wybuchu I wojny światowej wstąpił w sierpniu 1914 do Legionów Polskich. Służył w 1 kompanii 2 Pułku Piechoty Legionów w składzie II Brygady. Brał udział w walkach w Galicji Wschodniej i na Bukowinie. W sierpniu 1915 został ciężko ranny w walkach pod Rarańczą, po czym przez dziewięć miesięcy leczył się w szpitalach wojskowych w Czerniowcach, Debreczynie, Budapeszcie i Krakowie. Za męstwo na polu walki został odznaczony austriackim Srebrnym Medalem Waleczności 2 klasy. Po rekonwalescencji pełnił służbę w 2 Batalionie Uzupełnień w Kozienicach, sądzie wojskowym oraz Powiatowym Urzędzie Zaciągu w Pińczowie. Ukończył VI kurs wyszkolenia przy 6 Pułku Piechoty LP w Zambrowie (1917), po czym powrócił do służby w 2 pp Legionów. W lutym 1918, w trakcie kryzysu brzeskiego i buntu II Brygady, został wysłany z frontu do Krakowa z zadaniem ocalenia archiwum pułkowego, co pomyślnie zrealizował, unikając aresztowania przez austriacką żandarmerię w Płaszowie. Po zwolnieniu z formacji pomocniczych działał w cywilnych strukturach Polskiej Organizacji Wojskowej w Złoczowie. Został internowany przez władze zachodnioukraińskie, skąd zbiegł, a następnie wstąpił do odradzającego się Wojska Polskiego.

Wojna polsko-bolszewicka i okres międzywojenny Początkowo służył w Dowództwie „Wschód”, a na początku 1919 objął dowództwo plutonu w I Batalionie Grupy ppłk. Izydora Modelskiego. Po awansie na stopień podporucznika odbył kampanię galicyjską w szeregach 9 Dywizji Piechoty, m.in. w Lotnej Kompanii Karabinów Maszynowych. W październiku 1919 został przeniesiony do Naczelnego Dowództwa WP w Warszawie, gdzie pełnił funkcję referenta repatriacyjnego i zastępcy szefa Sekcji Jeńców w Oddziale IV. 1 kwietnia 1920 awansował na porucznika. W czasie wojny polsko-bolszewickiej latem 1920 pełnił obowiązki szefa Sekcji Jeńców w Dowództwie Etapów 6 Armii, po czym powrócił do służby sztabowej w Warszawie. W styczniu 1922 został członkiem Komisji Mieszanej Delegacji RP ds. Repatriacji z Rosji w ramach realizacji postanowień traktatu ryskiego. W latach 1922–1924 był słuchaczem III Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Po jej ukończeniu i uzyskaniu tytułu oficera Sztabu Generalnego (od 1928 oficera dyplomowanego) awansował do stopnia kapitana ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924. Został przydzielony do Oddziału II Sztabu Generalnego, z którym związał większość dalszej służby wojskowej. W latach 1924–1928 pracował jako referent w Wydziale Ewidencji (Studium „Niemcy”). W listopadzie 1928 objął jako pełniący obowiązki (p.o.) kierownictwo Ekspozytury nr 4 w Krakowie (przeniesionej do Katowic), prowadzącej wywiad płytki i kontrwywiad na kierunku niemieckim. W październiku 1930 został zatwierdzony na stanowisku szefa placówki, którą kierował do sierpnia 1931, przekazując agendę mjr. dypl. Karolowi Piaseckiemu.

W latach 1931–1933 odbył staż liniowy w 74 Górnośląskim Pułku Piechoty w Lublińcu (7 Dywizji Piechoty), pełniąc funkcję dowódcy kompanii ckm oraz p.o. dowódcy I batalionu. W latach 1933–1937 był kierownikiem Samodzielnego Referatu Bezpieczeństwa Wojennego w Sztabie Dowództwa Okręgu Korpusu nr VIII w Toruniu, realizując zadania kontrwywiadowcze. Awansował na stopień majora dyplomowanego ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1935. W latach 1937–1939 pełnił funkcję kierownika Wydziału Bezpieczeństwa w Departamencie Dowodzenia Ogólnego Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie. W marcu 1939 powrócił do służby liniowej, obejmując stanowisko dowódcy III Batalionu 48 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych w Stanisławowie.

Kampania wrześniowa 1939 25 sierpnia 1939 został mianowany szefem Oddziału II Sztabu formowanego na Pomorzu Korpusu Interwencyjnego. Po wybuchu II wojny światowej jednostki korpusu weszły w skład Armii „Prusy” jako Zgrupowanie Południowe. W czasie bitwy pod Iłżą (8–9 września 1939), po odcięciu zgrupowania od przepraw wiślanych, współorganizował improwizowane pododdziały osłonowe; dowodząc sekcją w natarciu na wzgórze 246 na południe od Iłży, został ranny w udo.

Po rozbiciu zgrupowania zdołał przeprawić się przez Wisłę i 12 września dołączył do sztabu Armii „Lublin”, otrzymując przydział do Oddziału II Sztabu Armii.. Brał udział w walkach armii na Lubelszczyźnie aż do bitwy pod Tomaszowem Lubelskim. Po kapitulacji dostał się do niewoli niemieckiej, z której wkrótce zbiegł do Zamościa. Stamtąd przez Węgry i Rumunię przedostał się na przełomie października i listopada 1939 do Francji.

Służba w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie 10 listopada 1939 został przyjęty do odtwarzanego Wojska Polskiego we Francji i przydzielony do Biura Rejestracyjnego Ministerstwa Spraw Wojskowych w Paryżu, gdzie kierował Referatem Informacyjnym. Prowadził zbieranie relacji oficerów Oddziału II i przygotowywał syntetyczną analizę działalności polskiego wywiadu przed 1939 rokiem. W maju 1940 został awansowany na stopień podpułkownika dyplomowanego.

Po upadku Francji w czerwcu 1940 został ewakuowany drogą morską z Angers do Wielkiej Brytanii, docierając 23 czerwca do Liverpoolu. Przebywał w obozach Wojska Polskiego w Szkocji (m.in. w Obozie Oficerskim nr 1 w Kirkcaldy, wchodzącym w skład 7 Brygady Kadrowej Strzelców). W lipcu 1941 ukończył w Londynie obszerny raport analityczny pt. Oddział II Sztabu Generalnego. Rezultaty pracy pokojowej i udział w przygotowaniu do wojny..

W sierpniu 1941 został wyznaczony na kierownika Samodzielnej Placówki Wywiadowczej (Ekspozytury) Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza w Stanach Zjednoczonych o kryptonimie „Estezet”.. Placówka funkcjonowała przy Konsulacie Generalnym RP w Nowym Jorku, a Sadowski występował pod przykrywką radcy konsularnego. Koordynował współpracę informacyjną z wywiadem amerykańskim, obejmując zasięgiem operacyjnym kraje Ameryki Północnej i Południowej..

Po reorganizacji placówki w sierpniu 1943 został odwołany do Londynu i przydzielony do Wydziału Studiów Oddziału II Sztabu NW. W marcu 1944 objął stanowisko szefa Ekspozytury „T” Oddziału II Sztabu NW z siedzibą w Jerozolimie, kierującej siecią placówek na Bliskim i Środkowym Wschodzie (w Teheranie, Bagdadzie i Kairze). Pod koniec 1944, po połączeniu z Ekspozyturą „Bałk”, jednostkę przeniesiono do Kairu pod nazwą Ekspozytura „Eswu”. W marcu 1945 powrócił do Londynu i pozostawał w dyspozycji szefa Sztabu Głównego. W 1947 został zdemobilizowany w ramach Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia.

Życie na emigracji Po zwolnieniu ze służby wojskowej pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii i zamieszkał w Londynie (w dzielnicy Ealing). Pracował w firmie konsultingowej E.G. Brisch and Partners Ltd., założonej przez polskiego inżyniera Edwarda Brischa, zajmującej się systemami klasyfikacji przemysłowej.

Zmarł 14 czerwca 1964 w Londynie. Został pochowany na cmentarzu South Ealing w Londynie (sektor BB, grób C-33).. Pozostawił żonę Janinę Zofię z domu Samborską (1903–1983).

Publikacje Ludwik Sadowski: Oddział II Sztabu Głównego (Rezultaty pracy pokojowej i udział w przygotowaniu do wojny), wstęp Andrzej Suchcitz, oprac. Maciej Sobieraj, Wydawnictwo Test, Lublin 2014, ISBN 978-83-7038-028-1.

Ordery i odznaczenia Krzyż Niepodległości (16 września 1931) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych (czterokrotnie) Srebrny Krzyż Zasługi (10 listopada 1928)M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 636 „w uznaniu zasług, położonych w poszczególnych działach pracy dla wojska”. Medal Wojska Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Srebrny Medal za Długoletnią Służbę Brązowy Medal za Długoletnią Służbę Oficer Legii Zasługi (Stany Zjednoczone) Medal Obrony (Wielka Brytania) Medal Wojny 1939–1945 (Wielka Brytania) Srebrny Medal Waleczności 2 klasy (Austro-Węgry)

Przypisy

Bibliografia Maciej Świerzy: Skuteczny wywiadowca, urodzony żołnierz. Ppłk dypl. Ludwik Lucjan Sadowski (1896–1964), „Gazeta Częstochowska”, nr 5 (1508), 4 lutego 2021, s. 9–10. Andrzej Suchcitz: Ppłk. dypl. Ludwik Sadowski i jego elaborat o Oddziale Drugim, [w:] Ludwik Sadowski: Oddział II Sztabu Głównego. Rezultaty pracy pokojowej i udział w przygotowaniu do wojny, Wydawnictwo Test, Lublin 2014, s. 7–16, ISBN 978-83-7038-028-1. Jan Stanisław Ciechanowski: Wywiad polski w Ameryce Północnej i Południowej w czasie II wojny światowej, Zeszyty Historyczne, t. 12, s. 97–124, Wydawnictwo Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie/Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej we Włocławku. Piotr Stawecki: Oficerowie dyplomowani wojska Drugiej Rzeczypospolitej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1997, ISBN 83-04-04390-4. Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939, Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, Kraków 2006, ISBN 978-83-7188-899-1. Samodzielna Placówka Wywiadowcza ESTEZET w zbiorach Instytutu Józefa Piłsudskiego.

Kategoria:Oficerowie wywiadu i kontrwywiadu II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie dyplomowani II Rzeczypospolitej Kategoria:Podpułkownicy piechoty Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Austro-Węgry) Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Oficerowie Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (czterokrotnie) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Wojska Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polacy odznaczeni Legią Zasługi Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Obrony Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Wojny 1939–1945 Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Waleczności Kategoria:Pochowani na cmentarzu South Ealing w Londynie Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Zmarli w 1964