Pierwsza próbna moneta kolekcjonerska nie została wprowadzona do obiegu żadną ustawą ani rozporządzeniem, po prostu po wybiciu w Mennicy Państwowej trafiła na rynek kolekcjonerski. W odróżnieniu od praktyk stosowanych między I a II wojną światową, miała ona jednak określone parametry i nakład. Była to miedzioniklowa 10-złotówka „Sześćsetlecie Uniwersytetu Jagiellońskiego 1394–1964", przedstawiająca Kazimierza Wielkiego na tronie. Moneta nawiązywała do monety okolicznościowej o tym samym tytule, przedstawiającej głowę Kazimierza Wielkiego. Miała wybity puncą na rewersie wklęsły napis „PRÓBA”.

Kolejnymi monetami tego typu były miedzioniklowe 10-złotówki z 1965 r.:

„VII Wieków Warszawy” i „Siedemset lat Warszawy”.

Miały one już wypukły napis „PRÓBA”, co stało się ogólnie przyjętą zasadą stosowaną przy wybijaniu prób kolekcjonerskich.

Charakterystyka W sumie wybito 100 monet próbnych kolekcjonerskich, w tym jedną w dwóch rocznikach. Na awersie 95 z nich umieszczono nazwę państwa: „POLSKA RZECZPOSPOLITA LUDOWA” i godło w postaci orła bez korony, na pięciu zaś – „RZECZPOSPOLITA POLSKA” i orła w koronie, symbolizujące III Rzeczpospolitą.