Badania powierzchniowe, prospekcja powierzchniowa – w archeologii najczęściej stosowana i najprostsza metoda prospekcji archeologicznej. Polega na dokładnej penetracji wyznaczonego obszaru w celu odkrycia zabytków archeologicznych widocznych w ziemi lub w formach krajobrazowych takich jak grodziska czy kurhany.
Cele prowadzenia badań powierzchniowych Badania powierzchniowe należą do niedestrukcyjnych metod w archeologii. Pozwalają przebadać wyznaczony obszar, w celu odnalezienia śladów działalności ludzkiej w przeszłości. Jest to najprostsza metoda zbierania informacji na temat zasięgu stanowiska oraz jego planu. Metoda ta opiera się na fakcie, że najwyżej położone warstwy stanowisk archeologicznych są na terenach użytkowanych rolniczo nieustannie rozorywane. Powoduje to, że zabytki takie jak kawałki naczyń widoczne są na powierzchni ziemi. Większe obiekty mogą uwidaczniać się w postaci charakterystycznych form terenowych takich jak pozostałości kurhanów, grodzisk, fos, zabudowań, fundamentów, ruin o różnym stopniu zachowania.