Badania powierzchniowe mogą być wykorzystywane zarówno w celu poszukiwania nieznanych dotąd stanowisk archeologicznych, jak i do dokumentowania i lepszego poznania obiektów już znanych.
Czynniki powodujące, że źródła archeologiczne są widoczne na powierzchni ziemi Pora roku – badania powierzchniowe prowadzone są wiosną i jesienią, kiedy pola są zaorane i nie porośnięte roślinnością. Tylko w tych okresach stanowiska i artefakty są najlepiej widoczne.
Procesy erozyjne – niszcząca działalność wiatru i wody. Zostają odsłonięte zalegające pod powierzchnią gruntu warstwy kulturowe.
Działalność ludzka w przeszłości – tworzenie dużych i trwałych, widocznych gołym okiem obiektów takich jak kurhany, wały grodzisk, fosy. Długotrwałe osadnictwo może doprowadzić do powstania wzgórza tellowego, które góruje we współczesnym krajobrazie.
Współczesna działalność ludzka – orka odsłania i niszczy stanowiska archeologiczne. Eksploatacja surowców, pozyskiwanie np. piasku, gliny lub żwiru może odsłonić stanowisko.