Jak pisał Karl Kautsky:
Łysenkizm w swej rozwiniętej formie miał być nowoczesną teorią ewolucyjną, tłumaczącą prawidłowości, które kierują powstawaniem i przekształcaniem się gatunków biologicznych. Zakładał, że cały organizm przystosowujący się do zmian w środowisku stanowi podłoże dziedziczne, co z kolei oznacza możliwość dziedziczenia cech nabytych. Oparciem dla tych poglądów była praktyka rolnicza i sadownicza, bazująca na ideach i doświadczeniach Iwana Miczurina oraz filozofia materializmu dialektycznego.
Ponieważ zakładał m.in. skokowe powstawanie nowych gatunków, łysenkizm obiecywał uzyskanie natychmiastowych wyników, takich jak zwiększenie plonów, szybkie otrzymanie odmian odpornych na mrozy, pasożyty i szkodniki, wytworzenie zupełnie nowych gatunków użytecznych gospodarczo. Następnie do łysenkizmu dodawano kolejne elementy, np. pewną postać spuścizny Iwana Pawłowa czy pseudonaukową teorię Olgi Lepieszyńskiej o możliwości stworzenia komórki z niemającej struktury substancji żywej. Ostatecznie stał się mieszaniną niespójnych poglądów, zawierającą elementy neolamarkizmu, mutacjonizmu, witalizmu, preformizmu i innych.