byli prekursorami oświeceniowego racjonalizmu. Główny nacisk kładli na ponowne odczytanie Ewangelii i zawarte w niej wskazówki dotyczące zasad miłości bliźniego oraz sprawiedliwości społecznej. Byli przeciwnikami kary śmierci i zaborczych wojen, wskazywali bardzo daleko idącą tolerancję religijną. W obrębie swej wspólnoty dokonali pełnej emancypacji kobiet (zwłaszcza jeśli chodzi o sprawowanie urzędów kościelnych). Zdarzało się, że we własnych majątkach dokonywali uwłaszczenia chłopów; próbowali zakładać gminy społeczne (rodzaj „chrześcijańskich komun”, opartych na zasadach równości i wspólnego korzystania z dóbr materialnych).
Przede wszystkim zaś oddali ogromne usługi kulturze polskiej. Zakładali nowoczesne, jak na owe czasy, szkoły (w 1602 roku w Rakowie, ewangelicka w Pińczowie), drukarnie (w 1574 w Krakowie Aleksego Rodeckiego, oraz w 1602 w Rakowie jego zięcia Sebastiana Sternackiego). Pisali podręczniki, tłumaczyli na język polski Pismo Święte (m.in. Biblia nieświeska). W 1658 – dwadzieścia lat po zlikwidowaniu Akademii Rakowskiej – sejm wydał uchwałę skazującą braci polskich na wygnanie lub zmianę religii pod groźbą kary śmierci.