Skutki Trwający dwa wieki proces wzmacniania autorytetu i zakresu władzy cesarskiej uczynił z princepsów władców absolutnych, których główną podporą miało stać się zamiast senatu – wojsko. Nową fazę w rozwoju cesarstwa nazwano dominatem (od słowa dominus, czyli „pan”). Senat rzymski został ograniczony do administrowania miastem Rzym i dekoracji w systemie nowej władzy. Powołano tetrarchię (współrządy 4 cesarzy), dla lepszej ochrony granic wciąż rozległego imperium. Reformy administracyjne Dioklecjana zmieniły oblicze cesarstwa, gdy podzielił prowincje, zwiększając ich liczbę z 50 do 110 i zgrupował je w 13 większych jednostkach (diecezjach). W nowym podziale administracyjnym oddzielono funkcje wojskowe od cywilnych. Armia, która osiągnęła niesłychaną liczbę 600 tys. żołnierzy, została podzielona na stacjonującą w głębi państwa i graniczną. Dla zwalczenia hiperinflacji wprowadzono nową monetę srebrną (argenteus) i wartościową rozmienną z brązu (follis). Ustanowiono dekret o cenach maksymalnych, za którego naruszenie groziła kara śmierci. Wprowadzono przymus dziedziczenia zawodu z ojca na syna. Imperium nieodwracalnie straciło: północną część Germanii Inferior (dzisiejszą Holandię, na północ od Renu), prowincję Dację, fragment prowincji