Z jednej strony możemy mówić o systemach prawa stanowionego, z drugiej zaś o systemach opartych na praktyce prawotwórczej (common law).
W obu rodzajach systemów (common law i civil law) na ogólne kontury składają się: modele tworzenia prawa, polityka prawodawcza, cechy prawodawców itd. Porównywanie ze sobą różnych form tworzenia prawa stwarza podstawę do wyodrębnienia dwóch ich rodzajów – stanowienia i praktyki, które również występują w dwóch odmianach: Stanowienie – jest to zarówno jednostronne wydanie aktu, jak i umowa/kontrakt, czyli przynajmniej dwustronny akt prawotwórczy, ustalający obowiązujące normy; Praktyka – jako metoda tworzenia prawa – przejawia się w sankcjonowaniu zwyczajów i tworzeniu precedensów prawnych.
Zwolennicy skrajnego woluntaryzmu podkreślają, że treść prawa jest kształtowana przez prawodawcę jedynie w oparciu o własną wolę. Zwolennicy umiarkowanego woluntaryzmu uważają, że prawodawca tworzy prawo, ale jego prawotwórcza aktywność jest wielostronnie uwarunkowana, tzn. nie jest zależna od jego wolnej woli niczym nieograniczonej. W świetle stanowiska niewoluntarystycznego (np. prawo natury) prawodawca odkrywa jedynie normy prawne przy pomocy rozumu, emocji, woli – w naturze człowieka, społeczeństwa, świata, wszechświata oraz Boga.