As perifrasis verbals d'intencionalidat en aragonés expresan a disposición d'o subchecto respecto a un proceso verbal María Luisa Arnal Purroy: El habla de la Baja Ribagorza Occidental. Institución Fernando el Católico, 1998, p 376.. En aragonés belunas d'as perifrasis d'intencionalidat levan a preposición de, a diferencia d'as perifrasis d'intencionalidat equivalents en castellano y coincidindo con cualques estructuras d'infinitivo d'obchecto en francés como essayer de, décider de Jesús Cantera y Eugenio de Vicente: Gramática francesa. Editorial Cátedra, S.A., 1999, pp 221-222..

Son perifrasis d'intencionalidat en aragonés: querer + infinitivo Chabier Lozano Sierra: Aspectos Lingüisticos de Tella. Aragonés de Sobrarbe (Huesca). Gara d'Edizions - Prensas Universitarias de Zaragoza - Institución Fernando el Católico. 2010, p 151. , ir a + infinitivo, decir de + infinitivo Chabier Lozano Sierra, Ánchel Loís Saludas: Aspectos morfosintácticos del belsetán, 2005, Gara d'Edizions, pp 103-105., determinar de + infinitivo, mirar de + infinitivo, prebar de + infinitivo, precurar de + infinitivo y estar per + infinitivo.

Querer + infinitivo A perifrasi querer + infinitivo ye present en atras luengas iberorromanicas y se troba en tot l'aragonés: Te querebe fer una pregunta. Quereba ser lo caporal. Le querebe dar un tocho anoche. Quero chetar-me pronto Ángel Ballarín Cornel: Diccionario del Benasqués. Institución Fernando el Católico, Zaragoza, segunda edición 1978. p 259, p 401..

Decir de + infinitivo A perifrasi decir de + infitinitivo se documenta en belsetán y presenta o mesmo significau que determinar de + infinitivo: Diciemos de puyar ta Tella.

Determinar de + infinitivo A construcción determinar de + infinitivo se documenta d'o sieglo XVI en o Libro Verde, y contina emplegando-se por o menos en belsetán, chistabín y benasqués, presenta un equivalent en a construcción francesa décider de + infinitivo: Determinaron de tener Libro Verde.. Determinorez d'ir-tos-ne ta Francia. He determinau de fer-lo ahora BLAS GABARDA, Fernando y ROMANOS HERNANDO, Fernando, Diccionario Aragonés: Chistabín-Castellano; Gara d'Edizions. Zaragoza, 2008. ISBN978-84-8094-061-0, p 209, p 375, p 430.. Han determinau d'encaminar-s'ie.

Mirar de + infinitivo A perifrasi mirar de + infinitivo u mirar-se de se documenta en aragonés belsetán, chistabín, de Sierra Ferrera Blas Gabarda, F. y Romanos Hernando, F.; El aragonés de Baixo Penyas. 2005, Gara d'Edizions., fovano F. Romanos, F. Sánchez: L'aragonés de A Fueba. Bocabulario y notas gramaticals. Uesca, Publicazions d'o Consello d'a Fabla Aragonesa (col. «Puens enta ra parola», 9) (1999), p 115. y ribagorzano José Antonio Saura Rami: Elementos de fonética y morfosintaxis benasquesas. Gara d'Edizions, Institución Fernando el Católico, 2003 pp 274-275.. Ye d'uso frecuent y presenta un equivalent en o castellano literario ver de. En son eixemplos d'uso: Anque sía una mica lento mirar de fer-lo tot el pur que se pueda. Mirat d'acudir un poco en hora. Mira de meter-lo a nivel. ¿ Por qué no te miras de charrar menos y troballar mas ?.

Precurar de + infitivo A perifrasi precurar de + infinitivo se documenta en belsetán. Precura de no tardar guaire.

Prebar de + infinitivo A perifrasi prebar de + infitinitivo se documenta en chistabín y presenta un significau comparable a mirar de + infinitivo: Ha prebau d'apanyar-lo pero no ha puisto.

Tamién se documenta en benasqués, pero coexistindo con atras perifrasis d'o verbo como probar + infinitivo u probar a + infinitivo: Vem probar de convencer-lo. Proba a vere si puez marchar.

Estar per + infinitivo A perifrase estar per + infinitivo se documenta en belsetán: Yo estoi per fer-lo ansí.

Ir a + infinitivo A perifrasi ir a + infinitivo ye en realidat una perifrasi verbal temporal, manimenos por tener un caracter temporal futuro prene un caracter modal intencional visible en bel caso: ¿ Vas a meter una botiga d'articlos de regalo?. Iba a llevantar-me, pero no va poder d'el dolor que teneba.

Referencias

Bibliografía María Luisa Arnal Purroy: El habla de la Baja Ribagorza Occidental. Institución Fernando el Católico, 1998. Chabier Lozano Sierra, Ánchel Loís Saludas: Aspectos morfosintácticos del belsetán, 2005, Gara d'Edizions. Chabier Lozano Sierra: Aspectos Lingüisticos de Tella. Aragonés de Sobrarbe (Huesca). Gara d'Edizions - Prensas Universitarias de Zaragoza - Institución Fernando el Católico. 2010. Ángel Ballarín Cornel: Diccionario del Benasqués. Institución Fernando el Católico, Zaragoza, segunda edición 1978. BLAS GABARDA, Fernando y ROMANOS HERNANDO, Fernando, Diccionario Aragonés: Chistabín-Castellano; Gara d'Edizions. Zaragoza, 2008. ISBN978-84-8094-061-0, p 209, p 375, p 430. F. Romanos, F. Sánchez: L'aragonés de A Fueba. Bocabulario y notas gramaticals. Uesca, Publicazions d'o Consello d'a Fabla Aragonesa (col. «Puens enta ra parola», 9) (1999), p 115.

Intencionalidat