Besançon (, ; alemán antiguu: ; ) ye una comuña francesa asitiada nel este del país, nel departamentu de Doubs y rexón de Francu Condáu. La población de la ciudá propiamente dicha ye de 117.836 habitantes, y constitúi el centru d'un área metropolitana de 222.000 habitantes.
La ciudá foi proclamada de cutiu como primer ciudá verdeConsiderando la superficie de zones verdes por habitante (Sitiu web de la enciclopedia Inquiz, recuadru so la páxina en Francia y cuenta con una calidá de vida reconocida a nivel nacional y remarcada poles sos innovaciones sociales y ecoloxistes. Les fortificaciones de Besançon tán inscrites na llista del Patrimoniu de la Humanidá dende l'añu 2008.
Toponimia La primer mención escrita de la ciudá foi fecha por Xuliu César na so obra De Bello GallicoDe Bello Gallico, Llibru I, parte 38:(del 58 e.C. al 52 e.C. ) cola apelación Vesontio. Mientres el sieglu IV, la lletra V camudó pola lletra B y el nome de la ciudá pasó a ser Besontio o Bisontion, depués sufrió dellos tresformamientos hasta llegar a l'apelación Besançon en 1243. El significáu del términu Vesantio tien delles interpretaciones pero nenguna ta certificada con certidume. La definición más común de la pallabra diz que Vesontio vien del raigañu celta wes- que designaría un monte y que s'atoparía tamién en topónimos como Monte Vesubiu, Vesoul y Vézelay.
Mientres la Edá Media, ente los sieglos IX y XII, la ciudá recibe dacuando'l llamatu ChrysopolisC. Fohlen (1994), Histoire de Besançon,ISBN 2-901040-21-7, páx. 211-213 (la 'ciudá d'oru'). L'orixe d'esta denominación, qu'apaez nun escritu del añu 821, nun tien tampoco una esplicación oficial: presencia d'oru nel llechu del Ríu Doubs, presencia de numberosos edificios romanos, chancia «besen sum» ('soi una moneda d'oru'), oldeo ente los apellíos Bizanciu y Besançon (Chrysopolis yera'l nome d'un barriu de Bizanciu na Historia Antigua).
Mientres la Belle Époque, Besançon esplega una intensiva actividá balnearia y conozse dende entós como Besançon-les-Bains (Baños de Besançon).
Xeografía Allugamientu Besançon ta asitiada nel este de Francia, nel centru de la rexón del Francu Condáu, al nordeste del departamentu del Doubs y a una altitú sobre'l nivel del mar que bazcuya ente los 230 y los 610 metros. La ciudá tien una situación privilexada na exa europea «Rin-Ródano», y ye una importante vía de comunicación ente'l Mar del Norte y el Mediterraneu, Europa del Norte y Europa del Sur. Ta asitiada de manera precisa nel enllaz de la rexón montascosa del Jura y de les amplies llanures cultivables del norte del Francu Condáu.
Conceyos estremeros con Besançon Noroeste: Bonnay Norte: Vieilley, Mérey-Vieilley Nordeste: Braillans Oeste: Serre-les-Sapins, Pirey, École-Valentin, Châtillon-le-Duc 75px Este: Thise, Chalezeule, Montfaucon Suroeste: Avanne-Aveney, Franois Sur: Beure Sureste: Morre, Fontain thumb|200px
Distancies París: 327 km Estrasburgu: 195 km Lyon: 189 km Lausana (Suiza): 94 km Friburgu de Brisgovia (Alemaña): 162 km Mar Mediterraneu (Marsella): 440 km Océanu Atlánticu (Les Sables-d'Olonne): 600 km Frontera con España (Le Perthus): 590 km Frontera con Suiza (Jougne): 80 km
Allugamientu ya hidrografía La ciudá desenvolvióse nun allugamientu natural notable: taba asitiada de primeres nun meandro del ríu Doubs con un diámetru d'alredor d'un quilómetru, en forma d'argolla cuasi perfecta zarrada pol Mont Saint-Étienne, un altu pandu abiertu sobre'l Jura y abrupta al llau de la ciudá, y que la so punta ta cubierta pola ciudadela de Vauban. Depués, la ciudá enchir d'esti cuadru inicial (con una altitú media de 250 metros) pa estendese nuna depresión arrodiada por siete llombes: Chaudanne (422 m), Bregille (458 m), Saint-Étienne (371 m), la Roche d'Or (316 m), Planoise (490 m), Rosemont (466 m), Fort-Benoit (360 m).
Clima El clima de Besançon ye templáu continental húmedu.
La temperatura máximo rexistrada foi de 40,3 °C el 28 de xunetu de 1921 y la temperatura más frío foi de -20,7 °C el primeru de xineru de 1985.
Política y gobiernu Gobiernu municipal El gobiernu del Conceyu de Besançon escoyer por sufraxu universal n'eleiciones celebraes cada seis años. Nes eleccones municipales celebraes en Besançon nel añu 2008, el candidatu socialista Jean-Louis Fousseret foi reelecto pa un segundu mandatu con un 56,8% de los votos na primer vuelta.
Eleiciones municipales, 9 de marzu de 2008 Partíu Candidatu % ConceyalesPS-Verts-PCF Jean-Louis Fousseret 56,76 45UMP Jean Rosselot 25,79 8MoDem Philippe Gonon 9,56 2 Fonte: Ministeriu del Interior (Francia).
Demografía Evolución demográfica La ciudá suma un total de 117.599 d'habitantes (con fecha de primero de xineru de 2008), población menor a la del so máximu demográficu, que foi en 1975. L'área metropolitana suma un total de 236.052 habitantes (censu de 2007).
Gráficu de la evolución de la población de Besançon ente 1921 y 2008Gráfica ellaborada por: Wikipedia sobre la base de los datos del INSEE
Historia Prehistoria De primeres, un allugamientu ideal de población
El pasu de cazadores-pañadores remontar a fai 50 000 años, ente qu'hai testimonios del periodu del Paleolíticu mediu.
Les escavaciones arqueolóxiques llevaes a cabu mientres los últimos sieglos dexaron revelar rastros d'ocupación del allugamientu dende'l neolíticu a lo llargo del ríu Doubs, particularmente xunto a les llombes la Roche d'Or y Rosemont, rastros que pueden datase nel 4.000 e.C. aproximadamente.
Historia antigua Vesontio, un oppidum maximum galu
Dende'l postreru cuartu del sieglu II e.C. , el oppidum pertenecía al pueblu de los Sécuanos, un pueblu galu que tenía un vastu territoriu que s'estendía ente'l Ródano, el Saona, el Jura y la Cordal de los Vosgos. Una muralla, llamada murus gallicus, foi construyida hacia l'añu 80 e.C. : supónse qu'esta muralla tenía un altor de cuasi cinco metros y un anchor de seis metros.
Esti oppidum yera'l centru económicu del territoriu de los secuanos y ye la razón pola que Vesontio yera deseyada polos xermanos y depués los eduos primero que Xuliu César conquistara la ciudá en 58 e.C.
Vesontio, ciudad galo-romana
Xuliu César, impresionáu por esta escepcional posición estratéxica, que describió na so obra De Bello Gallico, decidió faer de la ciudá la capital de la tribu gala de los secuanos (Civitas Maxima Sequanorum) y tamién una plaza fuerte militar y una encruciada d'intercambios de la Galia romana. Vesantio conoció entós una edá d'oru, convirtiéndose nuna de les ciudaes más grandes de la Gallia Belgica y depués de la Germania Cimera.
Nel añu 68 d. C., la ciudá foi l'escenariu de la Batalla de Besançon, engarraos Lucio Verginio Ablondu, un partidariu del emperador Nerón, y Cayo Julio Vindex, un rebelde que foi vencíu y a la fin suicidóse. Los romanos ampliaron la ciudá y enguapecer cola construcción de numberosos edificios a entrambos llaos del cardu (Grande Rue actual), inclusive na vera derecha del ríu Doubs, onde llevantaron un anfiteatru que podía allugar hasta 20.000 espectadores.
El sosuelu de la ciudá tresvierte de testimonios d'esta dómina, y cuenta n'efeutu con más de 200 llugares con descubrimientos arqueolóxicos nel barriu históricu de La Boucle y nos barrios cercanos.
Mientres la Tetrarquía, la ciudá pasó a ser la capital de la Provincia Maxima Sequanorum. Ente les muertes más importantes d'esta dómina figuren l'arcu de trunfu llamáu «Puerta Negra» alzáu en tiempos del emperador Marco Aurelio en 175 d. C. pa celebrar la represión d'unos disturbios, les columnates de la plaza axardinada del Square Castan, los conductos del acueductu romanu qu'aprovía Vesontio d'agua y los restos de les domus, afayaos sol palaciu de xusticia y el colexu Lumière onde atoparon un mosaicu impresionante en bien bon estáu de caltenimientu, llamáu mosaicu de l'Aguamala..
En 360, l'emperador Xulianu, de camín en Vesontio, describió una aldega encoyida en sí mesma», una ciudá que s'atopa en cayente y que yá ye pocu más qu'un pueblu.
Historia medieval Besançon, metrópoli eclesiástica (888–1290)
En 1032, Besançon foi anexonada al Sacru Imperiu Romanu Xermánicu como tol Condáu de Borgoña. L'arzobispu de Besançon, Hugues de Salins, gracies al sofitu del Emperador Enrique III el Negru, convirtióse entós en señor de la ciudá qu'espolletó pol so impulsu. Tres la muerte d'esti arzobispu nel añu 1066, una llucha pola so socesión causó un llargu periodu de crisis. Asina, mientres tola Edá Media, Besançon permaneció como una ciudá direutamente sometida a l'autoridá imperial ya independiente del Condáu de Borgoña, que la so capital yera Dole.
Besançon, Ciudá Imperial Llibre (1290–1678)
Mientres los sieglos XII y XIII, los ciudadanos de Besançon llucharon contra l'autoridá de los arzobispos y llograron a la fin la so independencia en 1290. En 1555 Besançon pasó a la corona de los Habsburgu xunto col restu del Francu Condáu. Carlos V respetó los sos derechos adquiríos calteniendo ésta los derivaos de ser Ciudá Imperial Llibre. Anque sometida al Emperador, la ciudá gobernábase entós a sigo mesma, gracies a un conseyu de 28 personalidaes escoyíes por sufraxu universal y un conseyu de 14 gobernadores designaos poles personalidaes. La independencia nes decisiones foi la razón por que'l primer Camín Español (ruta del Duque d'Alba en 1567) bordiara la ciudá ensin detenese nella. Besançon foi una Ciudá Imperial Llibre mientres cuasi 400 años anque tres la llamada sorpresa de Besançon en 1575 la ciudá va tener una guarnición de 400 soldaos de la Monarquía Hispánica. Derivada de la so importancia estratéxica, Carlos V nun tarda n'ordenar que se reforzaren les defenses de la ciudá. Diverses torres fueron afeches p'allugar cañones y tres bastiones fueron añadíos a lo llargo de los murios del barriu de Battant. Un cuartu bastión (el Bastión de Griffon) foi añadíu en 1595 nos murios de Battant.
Historia moderna Besançon, posesión de la Corona Hispánica (1664–1674)
Un tratáu d'intercambiu ente la ciudá alemana de Frankenthal (perteneciente al rei d'España) y Besançon (posesión del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu), propuestu a partir de 1651, foi aceptáu finalmente polos ciudadanos en 1664.C. Fohlen (1994), Histoire de Besançon, t. II, ISBN 2-901040-27-6, páx. 26-29 Asina, Besançon perdió'l so estatutu de Ciudá Imperial Llibre y convirtióse nuna posesión de la Corona Hispánica. La tregua nun duró enforma: el 8 de febreru de 1668, l'exércitu de Lluis II de Borbón-Condé entró na ciudá tres la capitulación de les autoridaes llocales. La ocupación francesa nun foi bien recibida y les tropes franceses retiráronse'l 9 de xunu del mesmu añu.C. Fohlen (1994), Histoire de Besançon, t. II, ISBN 2-901040-27-6, páx. 35-37 La defensa de la ciudá foi bien mala y les autoridaes decidieron entós ameyorar les fortificaciones: la primer piedra de la ciudadela asítiase nel Mont Saint-Étienne el 29 de setiembre de 1668 y al otru llau de la ciudá entamaron obres d'importancia alredor de Charmont (enriba del barriu Battant).C. Fohlen (1994), Histoire de Besançon, t. II, ISBN 2-901040-27-6, páx. 38
La conquista francesa (1674–1678) thumb|280px|El sitiu de Besançon en 1674. Pintura d'Adam Frans van der Meulen (1632–1690).