L'Estáu Llibre del Congo o Estáu Independiente del Congo (en francés: État Indépendant du Congo) foi una antigua unión personal colonial africanu, gobernáu pol rei Leopoldu II de Bélxica, que les sos fronteres coinciden cola actual República Democrática d'El Congu. El Congu foi alministráu pol rei Leopoldu II ente 1885 y 1908, añu en que'l territoriu foi cedíu a Bélxica.
Mientres el periodu en que foi alministráu por Leopoldu II, el territoriu foi oxetu d'una esplotación sistemática ya indiscriminada de los sos recursos naturales (especialmente'l marfil y el cauchu), na que s'utilizó puramente mano d'obra indíxena en condiciones d'esclavitú. Pa caltener el so control sobre la población nativa, l'alministración colonial instauró un réxime d'horror, nel que fueron frecuentes los asesinatos en masa y les mutilaciones. Por cuenta de esto y otros factores rellacionaos, hubo un elevadísimo númberu de víctimes mortales: anque ye imposible realizar cálculos exactos, la mayoría de los autores menten cifres d'ente cinco y diez millones de muertos.
A partir de 1900, la prensa europea y d'Estaos Xuníos empezó a informar alrodiu de les dramátiques condiciones en que vivía la población nativa del territoriu. Les maniobres diplomátiques y la presión de la opinión pública consiguieron que'l rei belga arrenunciara al so dominiu personal sobre'l Congo, que pasó a convertise nuna colonia de Bélxica, sol nome de Congo Belga.
Historia Antecedentes thumb|300px|Mapa históricu del Reinu del Congo (esistente mientres los ss. XV, XVI y XVII), y asitiáu na rexón del estuariu del ríu Congo. En 1482, el navegante portugués Diogo Cão afayó la desaguada del ríu Congu. Tres años dempués, en 1485, remontó'l ríu hasta l'actual ciudá de Matadi. Los portugueses, qu'establecieron un granible contautu col reinu del Congo, convirtieron la rexón nún de los centros del comerciu d'esclavos.Según l'historiador Hugh Thomas, del Congo y Angola salieron, mientres los cuatro sieglos que duró tratar transatlántica, un total de 3.000.000 d'esclavos, cuasi la cuarta parte del total de los salíos de puertos africanos (Hugh Thomas, Trátase d'esclavos, 1998; p. 799. Mientres el sieglu XVII esportábense añalmente unos 15.000 esclavos procedentes del reinu del Kongo (Hochschild, p. 31). Sicasí, por cuenta de les presiones de los países abolicionistes, a mediaos del sieglu XIX el tráficu d'esclavos con destín a Brasil y al Caribe quedó atayáu. Tres l'abolición de tratar siguió na rexón el llamáu legitimate trade ("comerciu llexítimu") de productos como'l aceite y les pebíes de palma, el marfil y el cauchu. Na zona de la desaguada del Congo establecieren les sos bases cases comerciales de distintos países europeos (Francia, Portugal, Inglaterra y Países Baxos, principalmente). Anque les empreses comerciales más prósperes yeren les d'ingleses y neerlandeses, el dominiu políticu del territoriu correspondía a los portugueses —descubridores de la zona, y a los que correspondía teóricamente la soberanía de tol territoriu ente Cabinda y Moçamedes— y franceses, establecíos en Gabón.
La rexón oriental del Congo taba apoderada por comerciantes musulmanes de llingua suaḥili procedentes de Zanzíbar que s'abastecíen d'esclavos na zona. El más poderosu d'estos comerciantes foi Tippu Tip, soberanu d'un reinu xunto al ríu Lualaba.Wesseling, p. 100 Teóricamente, acabar col comerciu d'esclavos n'África Central sería unu de los oxetivos de los colonizadores europeos.
La creación del Estáu Llibre Leopoldu II de Bélxica thumb|200px|Leopoldu II de Bélxica. Bélxica, un estáu recién que s'independizara de los Países Baxos en 1830, yera na segunda metá del sieglu XIX unu de los países más desenvueltos d'Europa, que la so prosperidá basar más na industria que nel comerciu. Escarecía de colonies, y la opinión pública yera fuertemente anticolonialista.
Sicasí, el rei de Bélxica, Leopoldu II, nun yera de la mesma opinión que los sos compatriotes. Dende antes d'aportar al tronu amosara un gran interés pola empresa colonial. El so modelu yera la esplotación holandesa de Java, a la que consideraba "una perenal mina d'oru".Wesseling, p. 106 El rei centró la so atención primero n'Oriente, pero llueu se convenció de que nun esistía n'Asia nengún llugar disponible que-y dexara faer realidá los sos falambaldres proyeutos.Dalgunos de los planes de Leopoldu pa establecer colonies fueron mercar les Filipines a España, o adquirir la provincia arxentina d'Entre Ríos. En 1862 inclusive pasó ciertu tiempu en Sevilla, investigando nel Archivu d'Indies cuálos fueren los beneficios llograos per España mientres la so alministración colonial (Hochschild, p. 68).
Leopoldu, rei dende 1865, empezó a interesase per África en 1873, pero los sos planes empezaron a concretase en 1875. N'agostu d'esi añu, el monarca asistió en París al congresu de l'Asociación Xeográfica francesa, lo cual dio-y la idea de celebrar la so propia conferencia en Bruxeles. Al añu siguiente, el 12 de setiembre, inauguró nel palaciu real de Bruxeles la xunta que sería conocida como Conferencia Xeográfica de Bruxeles, a la qu'asistieron xeógrafos y esploradores de les principales naciones europees.
Nel discursu col qu'inauguró'l congresu, Leopoldu plantegó la necesidá de civilizar África Central. Pa ello, decidió crease bases d'operaciones tantu nel este —en Zanzíbar— como nel oeste —la desaguada del ríu Congo —; estableciéronse les posibles rutes pa la esploración del interior del continente; y decidió crease una asociación internacional, l'Asociación Internacional Africana (Association Internationale Africaine, AIA), que coordinaría les aiciones de los distintos comités nacionales.
La AIA constituyóse'l 14 de setiembre de 1876, con sede en Bruxeles y so la presidencia de Leopoldu II. L'asociación yera, n'apariencia, puramente filantrópica. El comité executivu de l'asociación formar, amás del propiu Leopoldu, un alemán (Gustav Nachtigal), un inglés (Sir Barthe Frere) y un francés (Quatregages). Los comités nacionales, sicasí, nun tuvieron demasiao ésitu, sacante en Francia, onde'l so presidente yera Ferdinand de Lesseps, el constructor de la canal de Suez.
La esploración del Congo Desque en 1482 Diogo Cão afayara la desaguada del ríu Congu (al qu'él denominó, basándose nes pallabres de los sos informantes nativos, ríu Zaire), apenes se fixeren intentos d'esplorar el ríu. Cão llegó namái hasta l'altor de l'actual Matadi. Sieglos dempués, en 1816, la espedición del capitán de la marina británica James Tuckey fracasó nel intentu de remontar el ríu, lo cual retrajo mientres décades a los europeos d'esta empresa.
Sicasí, coles mesmes que Leopoldu perfilaba los sos planes en Bruxeles, tuvieron llugar trés viaxes que contribuyiríen conducentemente a la conocencia de la rexón que'l monarca belga habíase propuestu "civilizar": thumb|175px|Henry Morton Stanley.
L'inglés Verney Lovett Cameron llegó en 1873 a Nyangwe, a veres del ríu Lualaba, partiendo del llagu Tanganika. El potentáu esclavista de Zanzíbar Tippu Tip negar a emprestar ayuda a la espedición, magar lo cual Cameron siguió viaxe hasta Benguela, na mariña atlántica, a onde llegó n'ochobre de 1875. Tornó a Europa n'abril de 1876 y entrevistóse con Leopoldu II el mes siguiente. Ye bien posible que la idea de convocar la Conferencia Xeográfica de Bruxeles tuviera rellación coles informaciones que Cameron suministró al monarca, según les cualos África Central yera un mediu favorable pa l'actividá europea, que la so población taba yá relativamente avanzada y onde yera posible la navegación con barcos de vapor al traviés de la rede fluvial. Sicasí, Cameron nun afayó nenguna vía facedera d'accesu al interior dende la mariña.
Henry Morton Stanley, mundialmente famosu desque en payares de 1871 alcontró a David Livingstone, entamara en 1873 un nuevu viaxe, por encargu de los periódicos New York Herald y Daily Telegraph, pa travesar de mariña a costa África Central. El viaxe, que duró cuasi trés años, concluyó'l 9 d'agostu de 1877. Stanley fixo un importante descubrimientu: demostró que'l ríu Congo yera, a partir de Stanley Pool (actual Pool Malebo), una eficaz vía d'accesu al interior d'África Central. La intención de Stanley yera proponer la colonización del Congo al gobiernu británicu, pero la so propuesta foi tornada. Leopoldu II, sicasí, amosó por ella un gran interés, y contrató de momentu al esplorador angloamericanu.
L'italianu nacionalizáu francés Savorgnan de Brazza entamó'l 13 de payares de 1875 un viaxe, por encargu del gobiernu francés, remontando'l ríu Ogooué. Brazza afayó otra vía d'accesu al Congo dende la colonia francesa de Gabón, y llogró espertar l'interés de Francia por colonizar la rexón.
La empresa comercial En 1878, Stanley espunxo'l so plan a Leopoldu de Bélxica. P'abrir al comerciu européu la rexón del Congo, proponía construyir una llinia de ferrocarril que dexara refugar la parte non navegable del cursu del ríu (les tabayones Livingstone), y abrir nel cursu altu, onde'l Congo volvía ser navegable, asentamientos comerciales. Leopoldu dio la so aprobación al proyeutu. Pa llograr los fondos entró en negociaciones cola compañía neerlandesa Afrikaansche Handels-Vereeniging (AHV, Asociación Comercial Africana), la empresa comercial más importante de la rexón de la desaguada del Congo, con 44 factoríes na zona, y un capital de 24.000.000 florinos, una cantidá elevadísima pa la dómina.
Resultáu d'estes negociaciones foi la fundación, el 24 de payares de 1878, en Bruxeles, del Comité d'Estudios del Altu-Congo (CEHC), una "société en participation" con un capital social d'un millón de francos, que los sos principales suscriptores yeren el mesmu Leopoldu, con más de la cuarta parte del capital (260.000 francos), y la AHV, con 130.000. Anque la finalidá del Comité, según definíase nos sos estatutos, yera principalmente filantrópica y científica, falábase yá abiertamente de fomentar el comerciu y la industria na zona. L'oxetivu del Comité yera, primero, financiar una nueva espedición de Stanley pa determinar les posibilidaes de la zona; si tales posibilidaes yeren favorables, proyeutábase construyir la llinia de ferrocarril y empecipiar l'actividá comercial.Wesseling, p. 121
Stanley partió a África en xineru de 1879. Desembarcó primero en Zanzíbar pa reclutar el personal de la espedición, y depués siguió viaxe escontra'l Congo per vía marítima, al traviés de la canal de Suez. Mientres Stanley realizaba esti viaxe, asocedió daqué inesperáu: la AHV fixo suspensión de pagos; de los sos dos xerentes, unu suicidárase, y el paradoriu del otru yera desconocíu. Leopoldu, sicasí, non se arredró, sinón que vio nesti socesu la oportunidá de tomar por completu les riendes de la empresa. Fixo una ufierta a los demás accionistes del Comité, quien aceptaron ensin duldar, y convirtióse nel únicu propietariu de la sociedá, que terminaría per sumir un añu dempués. P'amazcarar los sos propios intereses, Leopoldu fundó l'Asociación Internacional del Congo, que'l so nome taba pensáu pa inducir al públicu a tracamundiu cola filantrópica Asociación Internacional Africana.Hochschild, p. 109
Stanley llegó a la desaguada del Congo'l 14 d'agostu de 1879. Leopoldu encargáralu roblar alcuerdos colos principales xefes tribales de la rexón del Congo, pa encontar el so poder políticu na rexón. El so plan yera arrexuntar a toles tribus de la zona nuna unidá política, que concebía como una "Federación republicana de negros llibres" —con un presidente nomáu por él mesmu— pa facilitar les sos actividaes comerciales.