thumb|300px|right|Les cinco vocales con un circunflexu en francés. L'acentu circunflexu ye unu de los cinco diacríticos utilizaos na llingua francesa. Utilizar nes vocales a, y, i, o y o.
Tien trés funciones principales:
precisar la pronunciación d'una a, d'una y y de una o. señalar una lletra qu'anguaño ye muda, pero que nel pasáu esistía. Sirve, fortuitamente, de signu discriminante (ye pos un diacríticu con sentíu etimolóxicu) dexando estremar pallabres homófones.
En ciertos casos, l'acentu circunflexu nun tien una función llingüística específica.
Primeros usos El circunflexu apaeció per primer vegada en francés (inclusive na tipografía occidental) nel sieglu XVI. Ye'l griegu antiguu, tal como se tipografió nesa dómina (y entá agora pa lo esencial), el que-y suministró esti diacríticu, constituyíu a cencielles de la xunta d'un acentu grave y un acentu agudu (pa la historia del acentu circunflexu griegu, ver Diacríticos del Alfabetu Griegu). Paez que l'anatomista y gramático Jacques Dubois, conocíu como Sylvius, foi'l primeru n'importar el circunflexu nel francés, anque escribiera en llatín.
Dellos gramáticos d'esti sieglu intentaron de da-y al circunflexu un rol dientro de la ortografía de la so llingua, rol que non necesariamente caltuvo. Fixo falta n'efeutu esperar hasta'l sieglu XVIII por que'l so usu fora normado y tornárase cercanu al que se-y da anguaño
Jacobus Sylvius thumb|left|Circonflexes de Sylvius
Sylvius fixo del circunflexu un indicador de diptongos gráficos (o falsos diptongos fausses diphtongues, yá que nel francés de la so dómina los diptongos pronunciaos yá nun yeren consideraos). Sylvius señala los sos motivaciones personales na so obra Iacobii Sylvii Ambiani In Linguam Gallicam Isagoge una, cum eiusdem Grammatica Latinogallica ex Hebraeis Graecis et Latinus authoribus ("Una introducción a la llingua gala [francesa] al igual qu'a la so gramática a partir d'autores hebreos, griegos y llatinos", editada por Robert Estienne en 1531). Ésti, ye un estudiu gramatical de la llingua francesa escrita en latin nel cual l'autor sofítase principalmente na comparanza ente les llingües antigües y el francés, pa esplicar les particularidaes del so propiu idioma (nesta dómina, namái concebíase la idea de describir una llingua moderna en rellación a los modelos griegos y llatinos). Puede lleese, al entamu de la obra ( páxina ensin numberación), la llista de ses convenios tipográficos. L'autor presente de manera curtia'l circunflexu, el mesmu que va ser descritu en detalle más palantre: aî, eî, oî, oŷ, aû, eû, oû, diphthongorũ notæ, vt maî, pleîn, moî, moŷ, caûſy, fleûr, poûr, id yſt maius, plenus, mihi, mei, cauſa, flos, pro. Traducción: « aî, eî, oî, oŷ, aû, eû, oû, son les representaciones de los diptongos, como en maî, pleîn, moî, moŷ, caûse, fleûr, poûr, esto ye, en llatín, maius, plenus, mihi, mei, causa, flos, pro.»Nun ye posible incluyir les grafíes del autor. Ésti, asitia n'efeutu, al circunflexu y a la diéresis (que vamos ver más embaxo) ente dos vocales en llugar de faelo sobre una d'elles. La imaxe d'equí embaxo, representa eses grafíes. Contrariamente a la copia que se da equí del so testu, nun s'usa itálica pa estremar los autonymes. La puntuación modernizóse, (nun hai espacio antes de la coma, un espaciu dempués de los dos puntos).
Sylvius ye consciente que se trata nesti casu, d'una notación puramente gráfica, yá que reconoz namái diptongos, esos dígrafos tan solo lleven el nom (lo que sigue solamente concierne aî; páxina 8): Nanque [sic] aî Græcis propriam, Latinis quibuſdam poetis vſurpatam, non æ, ſeu ε cum Græcis: non aï diuiſas vocales cum poetis Latinis, ſed aî vna ſyllaba vtriuſque vocalis ſonum leniter exprimente, pronuntiamus [...]. Traducción: "N'efeutu [Sylvius acaba d'indicar que les vocales de los diptongos franceses escasamente dixébrense], pa aî, diptongu propiu del griegu y tomáu por dellos poetes llatinos, nós nun lo pronunciamos æ [ye dicir aé /ae/, como en llatín] pero más bien ε [ye dicir è /ɛ/], como en griegu: nun ye aï coles vocales separaes, como los poetes llatinos, pero aî, nuna sola sílaba, el soníu de cada vocal siendo llixeramente espresada."Hai que remarcar que Sylvius sofitar na pronunciación del griegu de la so dómina: el diptongu αι ai, n'efeutu, tratar d'un (como æ en llatín) monotongo dende hai enforma tiempu. En griegu clásicu, sicasí, αι lleíase como en aïe.
L'acentu circunflexu opónse, pol mesmu grupu de lletres, a la diéresis (asitiada tamién ente les dos vocales). El problema anicia en que, y como lo señala Sylvius, solo atópense pocos casos pa los cualos les lletres de dichos grupos tienen de ser pronunciaes xebradamente: traî (« je trais») ~ traï (« je trahis»), lo que ye normal. El francés d'esta dómina nun caltién diptongos reales, los casos señalaes son más bien coalescencias, como pa trahis, que nun s'estrema del restu como nel inglés try /traj/. Sylvius fai sicasí, gran usu de les diéresis na notación de soníos griegos y llatinos. Esta notación qu'opón los diptongos gráficos a los "diptongos" orales resulta sicasí, artificial nel idioma francés. L'acentu circunflexu nun se xustifica, la diéresis ye llargamente abonda pa ciertes formes ambigues (he ende pos un exemplu).
Étienne Dolet Étienne Dolet, nel so Maniere de bien traduire d'une langue en aultre: d'aduantage de la punctuation de la langue Francoyse, plus des accents d'ycelle (1540), utiliza'l circunflexu (escritu esta vegada ente dos lletres) pa marcar trés metaplasmes: La síncopaEsti usu, sobrevivió na tipografía onde, nel momentu que una lletra faltaba, la remplazábamos por esti acentu col ánimu de completar la composición de la fueya, pero pa imprimila y empezar a correxir el primer esbozu. Esti signu llamóse caret (pallabra llatina que significa "fai falta") o caron. (desapaición d'una sílaba interna): lai^rra, pai^ra, urai^ment (vrai^ment), don^ra por laiſſyera (laissera), paiera, uraiemẽt (vraiment), donnera. Nun puede perdese de vista qu'antes del sieglu XIV, la y muda o y caduca escrita pronunciar en cualquier posición. Dicíase entós paiera [pɛəra] y non [pɛra]. Ye a partir d'esta dómina, sicasí, que la y caduca empezó a sumir n'hiatu, lo qu'atiesten les formes sincopadas citaes por Dolet, que son agora les úniques correutes (paiera pronunciáu [pɛra], vraiment). Otros sincopes citaos, sicasí, nun se caltuvieron (la vocal foi reintroducida darréu) y cuten al escuchu: lai^rra [lɛra] (agora /lɛsəra/ o /lɛsra/), don^ra [dɔ̃ra] (agora /dɔnəra/ o /dɔnra/). La haploloxía (supresión de fonemes repitíos o cercanos). Dolet cita formes que, anguaño, nun s'utilicen más: au^ous (av^ous), n^auous (n^avous) por auez uous (avez-vous) y n'auez uous (n'avez-vous). La contraición d'una é siguida d'una y caduca en femenín plural, posible en poesía, que da como resultáu una é llarga [yː] (recordemos que la y caduca en posición final de pallabra foi pronunciada hasta'l sieglu XVII. Toles formes que Dolet cita son les úniques consideraes normales anguaño (escaeciendo, ta claro, la gran cantidá esistente). Por casu: pense^ye [pɑ̃seː], ſuborne^ye (suborne^ye) por pensées [pɑ̃seə], ſubornées. Dolet precisa que ye necesariu abstenese d'escribir l'acentu agudu cuando se nota la contraición. Esta contraición puede presentase n'otres pallabres: a^age [aːʒə] por aage [aaʒə] (âge).Thomas Sébillet incluyó'l tratáu de Dolet na edición de la so Art poétique de 1556. Él fixo imprimir l'acentu circunflexu sobre les vocales en casu d'esistir síncope (casu 1): laîra, paîra, vraîement [sic; la y escríbese. Notar l'usu de v] y dônra. Los otros casos de figura utilicen l'acentu ente les lletres.
Dolet fai entós del circunflexu, la marca de los fonemes suprimíos: en francés, esta ye una de les principales funciones d'esti diacríticu anguaño. Sicasí, en dellos exemplos daos por Dolet, poco s'utiliza tal artificiu, sacante âge: en vraiment, l'antigua y n'hiatu a cencielles nun s'escribe, nos femeninos plurales como pensées, nun s'apurrió nengún cambéu, verosímilmente pa caltener les marques flexivas, bien útiles na llectura. El so testimoniu ufierta un interés doble: per una parte pa la historia de la tipografía, considérase importante pa la fonética evolutiva del francés y dexa saber que ye na so dómina que la y caduca (y otres vocales) n'hiatu empezaron a suprimise.
Podemos dexar a Dolet concluyir por sigo mesmu: Ce ſont les preceptions [préceptes], que'l to garderas quant aux accents de la langue Francoyse. -yſquels auſsi obſerueront tous diligents Imprimeurs: car telles choſye enrichiſſent fort l'impreſsion, & demõſtrent [démontrent], que ne faiſons rien par ignorance.
Cambéu del timbre de les vocales La presencia d'un circunflexu sobre a, y y o denota na mayoría de casos un cambéu na pronunciación:
â → [] (/a/ velar o "posterior"); ê → [] (/e/ abierta; equivalente de è o de e siguida por doble consonante); ô → [] (/o/ zarrada; equivalente de o en posición final de sílaba o delantre de s).
Esa ye n'ocasiones la única razón que xustifica la presencia d'un acentu asina dientro d'una pallabra, el mesmu que sume nuna derivación si la pronunciación camuda: infâme [] (per infamie []), grâce [] (pero gracieux []), fantôme [] (pero fantomatique []). Aun así, ciertes irregularidaes son notables: bêtise pronúnciase [] con una /y/ zarrada, a pesar de la presencia de ê, la pallabra siendo direutamente formada sobre bête [], ensin respetu de l'alternanza. Escucharíase *bétise.
En pallabres tomaes del griegu, nótase esporádicamente la presencia d'un oméga (ω) dientro de la pallabra cuando la o pronúnciase [o] (anque oméga fuera pronunciada [], esto ye, /o/ enllargada abierta, en griegu): diplôme (de δίπλωμα), cône (κῶνος). La regla escarez de coherencia yá que podemos atopar pallabres d'orixe griegu ensin el circunflexu, como axiome (ἀξίωμα), que se pronuncia []. Pol restu, si la pallabra heredada del griegu nun caltuvo una [o], l'acentu nun ye utilizáu: comédie [] (de κωμῳδία).
Amás del cambéu de timbre, la vocal ye dacuando enllargada (siquier pa ciertu llocutores). En numberosos acentus, les oposiciones de timbre ente los alófonos de los fonemes /a/, /y/ y /o/ nun se respeten sistemáticamente y funcionen namái en variante combinatoria. Esi ye'l casu, xeneralmente, nel sur de Francia, onde los llocutores nun oponen [] y [] / [] y [] en sílaba abierta, verdaderamente nun empleguen el alófono []. va pronunciase entós dôme [] en llugar de [], por dar un exemplu. Per otra parte, tolos llocutores del francés tán lloñe d'utilizar []. Numberosos son aquellos que van dicir entós [] en cuenta de [] na pallabra âme.
Signu discriminativo Ente que, de normal, ye l'acentu grave el que sirve como signu discriminativo en francés (là-la~ où-ou~ çà-ça~à, a etc.), el circunflexu, por razones históriques, tomó un rol asemeyáu. Ello ye que los casos d'homografíes evitaes son cuasi esplicaes poles razones mentaes enantes: sería falsu dicir qu'en ciertes pallabres ye un signu discriminativo que se sumaría como se fixo col acentu grave. Esto dexa sicasí quitar les ambigüedaes, lo que, nes pallabres con o siguíu de eu, dexó-y ser calteníu dacuando. Demostróse que los acentos circunflexos siguíos d'antiguos diptongos eü monoptongaron en ëu [y] depués escritos o fueron esaniciaos sacante cuando se comprobó que yeren útiles en casu d'homografía, como pa su- y non *sû- proveniente de seü/sëu. Les pareyes siguientes tienen d'anotase: sur –sûr(e)(s) (de seür/sëur): la homografía col axetivu sur(e), <<agriu>>, xustifica'l caltenimientu del acentu en femenín y plural, el mesmu que se caltién tamién na derivaos de sûreté; du – dû (de deü): como la homografía sume nes formes flexivas del participiu pasáu, tenemos dû pero du/due(s); mur – mûr(e)(s) (de meür): el caltenimientu del acentu en toles formes como nos derivaos (mûrir, mûrissement) ten de ser señaláu;