Расійская камуністычная рабочая партыя — Расійская партыя камуністаў

Расійская камуністычная рабочая партыя — Расійская партыя камуністаў (РКРП-РПК, неафіцыйна таксама Расійская камуністычная рабочая партыя — Рэвалюцыйная партыя камуністаў) — камуністычная партыя ў Расіі, створана ў 2001 годзе як аб’яднанне дзвюх партый — РКРП і РПК. Другая па колькасці камуністычная партыя ў Расіі пасля КПРФ. Органы партыі — газеты «Трудовая Россия» і «Мысль», тэарэтычны часопіс «Советский Союз».

Гісторыя Гісторыя РКРП да аб'яднання Папярэднік РКРП — Рух камуністычнай ініцыятывы (РКІ) паўстала як аб’яднанне прыхільнікаў утварэння Расійскай Кампартыі ў складзе КПСС на платформе Аб’яднанага фронту працаўнікоў (АФП).

На XXVIII з’ездзе КПСС адзін з заснавальнікаў руху камуністаў-ініцыятыўнікаў, эканаміст Аляксей Сяргеяў, быў абраны ў ЦК КПСС. Шэраг актыўных дзеячаў Ініцыятыўнага з’езду патрапіў у ЦК Кампартыі РСФСР (В. Цюлькін, Віктар Абавязкаў, Аляксандр Золатаў, Іван Балтоўскі, Лідзія Калініна і інш.).

11-12 студзеня 1991 сумесны пленум Аргбюро і Цэнтральнай Кантрольнай камісіі Ініцыятыўнага з'езду камуністаў Расіі сфарміраваў працоўную групу па падрыхтоўцы праекта IV Праграмы КПСС.

20-21 красавіка 1991 у Ленінградзе і 29-30 чэрвеня ў Маскве ў два этапу прайшоў II Ініцыятыўны з’езд. Была прынята рэзалюцыя пра «палітычны недавер антынароднаму курсу, які праводзіцца антыкамуністычнай фракцыяй Гарбачова» і прынята рашэнне патрабаваць адстаўкі М. С. Гарбачова з паста Генеральнага сакратара КПСС. Афіцыйна зацвердзілася найменне Рух камуністычнай ініцыятывы (РКІ) для ўдзельнікаў Ініцыятыўных з’ездаў РКП і было прынята рашэнне пра пераўтварэнне Руху з расійскага ва Усесаюзнае. З’езд падтрымаў вылучэнне Аб’яднаным фронтам працаўнікоў (АФП) кандыдатам у Прэзідэнты РСФСР прафесара Аляксея Сяргеява. Бо РКІ не сабрала неабходнага для вылучэння колькасці подпісаў, А. Сяргеяў прыняў прапанову генерала Альберта Макашова балатавацца разам з ім у якасці кандыдата ў віцэ-прэзідэнты.

На прэзідэнцкіх выбарах 12 чэрвеня 1991 пары Макашоў-Сяргеяў набрала меней 4% галасоў (каля 3 мільёнаў чалавек), апынуўшыся ў спісе з 6 прэтэндэнтаў на перадапошнім месцы.

Усярэдзіне РКІ пазначылася два крыла: радыкальнае, бліжэйшае да сталінісцкага «Адзінства» (Міхась Папоў, А. Золатаў, В. Абавязкаў, Віктар Анпілаў) і адносна ўмеранае (Рычард Касалапаў). Адпаведна з’явіліся два праекта праграмных дакументаў, падрыхтаваныя дзвюма працоўнымі групамі.

Падчас другога этапу II з’езду РКІ быў ухвалены праект Праграмы КПСС, падрыхтаваны працоўнай групай пад кіраўніцтвам Касалапава. Пасля забароны КПСС расійскія ўдзельнікі РКІ ў жніўні-верасні 1991 стварылі Аргкамітэт устаноўчага з’езду Расійскай камуністычнай рабочай партыі (РКРП).

Маскоўская падрыхтоўчая канферэнцыя РКРП прайшла 17 лістапада 1991 г. у ДК «Гарбаткі». На канферэнцыі прысутнічала 246 дэлегатаў — з РКІ, АФП, «Адзінствы». Была створана МАК — Маскоўская арганізацыя камуністаў, абрана аргбюро МАК на чале з 1-м сакратаром В. Анпілавым і дэлегаты на Устаноўчы з’езд.

I этап Устаноўчага з’езду РКРП адбыўся 23-24 лістапада 1991 г. у Екацярынбургу. Прысутнічала 525 дэлегатаў з усіх абласцей Расіі. З’езд прыняў Праграмную заяву (праект Р. Касалапава), абраў Цэнтральны Камітэт (ЦК) з 85 чалавек, чатырох кандыдатаў у члены ЦК, 15 членаў Цэнтральнай кантрольнай камісіі. У ЦК увайшлі В. Цюлькін, А. Сяргеяў, М. Папоў, В. Анпілаў, Юрый Цярэнцьеў, А. Макашоў, Теймураз Аваліані, Р. Касалапаў, А. Золатаў, народны дэпутат Расіі Юрый Слабодкін і інш.

Пасля з’езду на абласных канферэнцыях і пленумах абраны абласныя камітэты і іх сакратары, у тым ліку 1-ы сакратар Маскоўскага камітэта В. Анпілаў і 1-ы сакратар Ленінградскага (Санкт-Пецярбургскага) камітэта Ю. Цярэнцьеў.

З восені 1991 гады РКРП стала ствараць пад сваім кіраўніцтвам шырокі пракамуністычны рух «Працоўная Расія».

5-6 студзеня 1992 на пленуме ЦК у Санкт-Пецярбургу было абрана некалькі сакратароў ЦК, якія склалі калектыўны орган — Аргбюро ЦК, што вядзе ролю ў якім стаў гуляць сакратар ЦК РКРП па арганізацыйных пытаннях В. Цюлькін.

Напачатку сакавіка 1992 гады РКРП уступіла ў «Аб’яднаную апазіцыю» (АА) — кааліцыю шэрагу камуністычных і нацыянал-патрыятычных груповак, на аснове якой у кастрычніку 1992 года быў створаны Фронт нацыянальнага выратавання (ФНВ). У ФНВ РКРП не ўвайшла.

У маі 1992 г. Міністэрства юстыцыі Расіі зрабіла РКРП афіцыйнае папярэджанне (за прынятую ЦК РКРП «Праграму экстраных дзеянняў»).

Улетку-ўвосень 1992 г. у РКРП узмацнілася радыкальнае крыло. Ліпеньскі і вераснёвы пленумы ЦК РКРП ухвалілі «ленінградскі» праект Праграмы (М. Папова), а не «маскоўскі» (Р. Касалапава). Радыкальнае крыло (В. Анпілаў, М. Папоў) выступіла таксама супраць спроб Р. Касалапава ўцягнуць РКРП і «Працоўную Расію» ў саюз з «правымі» — Міхасём Астаф’евым, Іллёй Канстанцінавым, Уладзімірам Ісакавым у рамках ФНВ.

5-6 снежня 1992 у Чалябінску адбыўся 2-й этап Устаноўчага з’езду РКРП, у якім удзельнічала 278 дэлегатаў ад абвешчанай (але сумнеўнай) лічбы 80 тысяч членаў РКРП.

З’езд праходзіў пад старшынствам члена Аргбюро ЦК В. Цюлькіна. Самарская і некаторыя іншыя дэлегацыі прапанавалі ўзнавіць адзіную КПСС (тэкст падпісаў, у сумленнасці, А. Макашоў), аднак іх не падтрымалі. Са складу ЦК было выведзена 12 чалавек, у тым ліку Р. Касалапаў, Уладзімір Якушаў і Іля Епіщева — за ўваходжанне без санкцыі партыі ў кіраўнічыя органы ФНВ. Было абрана ў ЦК дадаткова 28 чалавек, непасрэдна злучаных з вытворчасцю. У ЦКК дадаткова абрана 18 працоўных. У аргбюро ЦК увайшлі: В. Анпілаў, А. Золатаў, Зміцер Ігошын (Ніжні Ноўгарад), С. Крупенько (Новасібірск), Н. Палаводаў, Н. Сарвараў (Екацярынбург), А. Сяргеяў, Ю. Цярэнцьеў, Яўген Цімафеяў (Ленінград), В. Цюлькін, Васіль Шышкареў.

На з’ездзе прыхільнікі Р. Касалапава ўтварылі «Ленінскую платформу РКРП» («За аб’яднанне камуністаў»).

7 сакавіка 1993 генералы А. Макашоў і Міхась Цітоў падпісалі заяву (апублікаванае ў «Савецкай Расіі» 13 сакавіка) пра выйсце з ЦК РКРП і з партыі па чынніках, выкладзеным у чатырох пунктах: «правадырызм М. В. Папова, В. І. Анпілова, А. А. Сяргеява, А. В. Золатава і інш.», адрыў РКРП ад патрыятычнага руху, падхалімаж і глыбокая пашана Анпілаву ў Маскоўскай арганізацыі, хібнае рашэнне чалябінскага з’езду не ўдзельнічаць у аднаўленчым з’ездзе КП РФ.

13 лютага 1993 члены РКРП прынялі ўдзел у першым дне Надзвычайнага аднаўленчага з’езду Кампартыі РСФСР (КПРФ, «партыі Зюганава»), але пакінулі з’езд, абвясціўшы РКРП адзіным правапераемнікам старой Кампартыі РСФСР. «Ленінская платформа» Р. Касалапава перайшла з РКРП у КПРФ.

26-27 сакавіка 1993 РКРП у якасці назіральніка прыняла ўдзел у XXIX з’ездзе КПСС, на якім быў утвораны Саюз Камуністычных партый — Камуністычная партыя Савецкага Саюза (СКП-КПСС, „партыя Шэніна“), а пасля ўвайшла ў СКП-КПСС у якасці асацыяванага члена.

Пасля разгону ў кастрычніку 1993 З’езду народных дэпутатаў Расіі, часавай забароны РКРП за актыўны ўдзел у падзеях 21 верасня — 4 кастрычніка 1993 гады і арышту першага сакратара Маскоўскага камітэта РКРП В. Анпілава маскоўскую арганізацыю РКРП узначальваў выканаўца абавязкаў першага сакратара МК Уладзімір Гусеў.

У сентябре-кастрычніку 1993 г. адзін з лідараў РКРП, сакратар Аргбюро ЦК М. Папоў прапанаваў стварыць паралельную легальную партыю пад новай назвай («Рабоча-сялянская Расійская партыя») з захаваннем ранейшай абрэвіятуры. Папова падтрымалі Е. Цімафеяў, В. Абавязкаў, Д. Ігошын, В. Шышкареў, А. Золатаў і інш.

На II з’ездзе РКРП 3-4 снежня 1993 у Чалябінску (які праходзіў без В. Анпілава), В. Цюлькін быў абраны 1-м сакратаром Аргбюро. З’езд засудзіў план М. Папова як «дапамаганне антынароднаму рэжыму» і абраў новы склад Аргбюро ЦК, у які не ўвайшлі М. Папоў і яго аднадумцы. Адначасова з гэтым 4-5 снежня 1993 у Ніжнім Ноўгарадзе прайшоў Устаноўчы з’езд Рабоче-сялянскай расійскай партыі (РКРП-2) на чале з М. Паповым.

Выбары ў Федэральны Збор 12 снежня 1993 гады РКРП афіцыйна байкатавала (але В. Цюлькін тым не менш балатаваўся па аднамандатнай акрузе ў Санкт-Пецярбургу, прайграўшы выбары).

На выбарах 1994 гады ў Думу/Заканадаўчы збор Санкт-Пецярбурга РКРП выступала разам з КПРФ у блоку «Камуністы Ленінграда», Ю. Цярэнцьеў і Барыс Борнелінер сталі дэпутатамі Заканадаўчага збору.

На выбарах у Заканадаўчы збор Санкт-Пецярбурга ў лістапада-снежні 1998 РКРП і КПРФ выступалі ў блоку «Камуністы Ленінграда». У другім туры дэпутатамі ЗЗ сталі 6 кандыдатаў блока, у тым ліку член РКРП Б. Бронелінер (1 — член КПРФ, 4 — беспартыйныя; пяць дэпутатаў блока ўтварылі фракцыю «Народаўладдзе»).

17-18 снежня 1994 у Маскве прайшоў III з’езд РКРП, па выніках якога зацвердзіўся баланс сіл усярэдзіне партыі паміж групоўкамі В. Цюлькіна і В. Анпілава. Апроч асабістага суперніцтва, групоўкі мелі некаторыя ідэйныя адрозненні: В. Цюлькін лічыўся хутчэй інтэрнацыяналістам, чым нацыянал-бальшавіком, больш умераным і схільным да саюза з КПРФ Зюганава, В. Анпілаў — сталіністам, нацыянал-бальшавіком і радыкалам. Быў абраны новы склад ЦК з 82 чалавек, Аргбюро ЦК (16 чалавек), 1-ы сакратар ЦК (В. Цюлькін), сакратары ЦК (Ю. Цярэнцьеў, В. Анпілаў, Барыс Ячменеў), Цэнтральная кантрольная камісіі (старшыня — В. Аляксеяў), кіраўнік справамі ЦК (Вальтазар Кнодель).

Улетку 1995 гады РКРП з’явілася адным з ініцыятараў стварэння выбарчага блока «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз», на выбарах 17 снежня 1995 гады атрымалага 4,53% галасоў.

18-19 сакавіка 1995 у Екацярынбургу адбыўся пленум ЦК РКРП. На пленуме абмяркоўвалася пытанне пра падрыхтоўку да выбараў у Дзярждуму. Было вырашана стварыць блок пад назвай «Камуністы — Працоўная Расія». Ідэя стварэння блока з КПРФ была адпрэчана.

У траўні-чэрвені 1995 РКРП сумесна з іншымі дробнымі кампартыямі і Рухам «Працоўная Расія» ўтварыла блок «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз».

На выбарах у Дзяржаўную Думу 17 снежня 1995 блок не пераадолеў 5-працэнтавага бар’ера, атрымаўшы 3 137 406 галасоў (4,53 %). Найвялікую падтрымку на выбарах 19 снежня 1995 блок «Камуністы — Працоўная Расія — За Савецкі Саюз» атрымаў у Цюменскай вобласці (12,13 %, 2-е месца пасля КПРФ), у Яўрэйскай АТ (8,46 %), ва Удмуртыі (8,42 %), Усць-Ардынскай Бурацкай аўтаномнай акрузе (8,32 %), у Чыцінскай вобласці (8,29 %), ва Ульянаўскай вобласці (8,29 %), у Бураціі (7,87 %), Рэспубліцы Горны Алтай (7,64 %), Татарыі (7,35 %), Агінскай Бурацкай акрузе (7,25 %), у Кіраўскай вобласці (6,96 %), у Краснадарскім краі (6,46 %), Курганскай вобласці (6,31 %), Ленінградскай вобласці (6,31 %), у Хакасіі (5,97 %), у Астраханскай вобласці (6,00 %), у Амурскай вобласці (5,79 %), у Саратаўскай вобласці (5,79 %), Стаўрапальскім краі (5,63 %), у Варонежскай вобласці (5,66 %), у Іркуцкай вобласці (5,54 %).

Па мажарытарнай акрузе прайшоў адзін вылучэнец блока, член РКРП Уладзімір Грыгор’еў (Всеволожская акруга № 99, Ленінградская вобласць; 10,44% галасоў). У Думе В. Грыгор’еў уступіў у дэпутацкую групу «Народаўладдзе» (лідары — Мікалай Рыжков і Сяргей Бабурін).

Пасля выбараў у Дзяржаўную Думу групоўкі Анпілава і Цюлькіна памяняліся месцамі ў тактыцы і ступені радыкалізму. В. Анпілаў адназначна выступіў за саюз з КПРФ і падпісаў (ад імя «Працоўнай Расіі») Дамову пра падтрымку на выбарах прэзідэнта РФ кандыдатуры Генадзя Зюганава. Пункт гледжання В. Цюлькіна складалася ў тым, што КПРФ павінна выставіць кандыдатуру на пост прэзідэнта з улікам меркавання РКРП (гэта значыць прапанаваць больш прымальнага для радыкалаў, чым Г. Зюганаў, кандыдата).

На V з’ездзе РКРП у канцы красавіка 1996 фактычна перамаглі прыхільнікі В. Цюлькіна. 1-м сакратаром быў ізноў абраны В. Цюлькін, сакратарамі ЦК — Ю. Цярэнцьеў і Б. Ячменеў. В. Анпілаў быў адхілены ад пасады сакратара ЦК (застаўшыся членам Аргбюро ЦК), а яго газета «Молнія» пазбаўлена партыйнага фінансавання і статуту друкаванага органа ЦК.