Кафедра́льная пло́шчаНаша Ніва. №1, 1994. С. 7. () — плошча ў цэнтральнай частцы Вільні, у Старым горадзе. На ёй збягаюцца праспект Гедзіміна і Замкавая вуліца.

Архітэктурныя дамінанты плошчы — Кафедра Святых Станіслава і Уладзіслава і Ніжні замак (зруйнаваны расійскімі ўладамі ў 1801 годзе, адбудаваны ў 2009 годзе), помнікі архітэктуры XIV—XVIII стагоддзяў. Побач з плошчай узвышаецца Замкавая гара з вежай Гедзіміна на ёй.

Гісторыя Ранні перыяд і часы Расійскай імперыі Прастора сучаснай плошчы пачала фарміравацца ў XIX стагоддзі. Спачатку тут праводзіліся ваенныя парады і традыцыйны кірмаш Казюкі. У 1884 годзе з усходняга і паўночнага бакоў плошчы былі ўтвораны скверы. Пачынаючы з 1885 года на плошчы раз у два гады праводзіліся сельскагаспадарчыя кірмашы. У 1892 годзе правядзенне кірмашу Казюкі было перанесена на Лукішскую плошчу. Улады Расійскай імперыі актыўна выкарыстоўвалі плошчу для ідэалагічных мэт: у 1900 годзе ў скверы каля плошчы быў усталяваны помнік А. С. Пушкіну, а ў 1903 годзе непасрэдна на самой плошчы быў адкрыты помнік расійскай імператрыцы Кацярыне II. Перад адыходам расійскіх войскаў з Вільні падчас Першай сусветнай вайны ў 1915 годзе гэтыя манументы былі дэмантаваны і вывезены ў цэнтральную Расію.

Міжваенны перыяд У міжваенны перыяд, калі Вільня знаходзілася ў складзе Польскай Рэспублікі, прастора плошчы набыла важнае сімвалічнае і ідэалагічнае значэнне. Новыя ўлады інтэлігенцыя імкнуліся пазбавіцца ад матэрыяльнай спадчыны расійскага панавання і рэалізаваць рамантычнае бачанне Вільні як «новых Афін». Кафедральная плошча пачала ўспрымацца як гістарычнае сэрца горада і своеасаблівы «віленскі Акропаль».

26 красавіка 1931 года адбылася катастрафічная паводка, якая цалкам затапіла Кафедральную плошчу і стварыла экстрэмальную пагрозу для стабільнасці канструкцый Кафедральнага сабора. Неадкладна быў створаны Камітэт ратавання Віленскай базілікі, пасля чаго пачаліся тэрміновыя кансерватыўныя працы пад кіраўніцтвам прафесара Юліуша Клоса. Падчас умацавання падмуркаў галоўнага нефа 21 верасня 1931 года даследчыкі выявілі сярэднявечную крыпту з парэшткамі караля і вялікага князя Аляксандра Ягелончыка, дзвюх жонак Жыгімонта Аўгуста — Елізаветы Габсбург і Барбары Радзівіл. Акрамя таго, у капліцы Святога Казіміра была знойдзена ўрна з сэрцам і ўнутранымі органамі караля Уладзіслава IV Вазы. Гэтае сенсацыйнае адкрыццё выклікала небывалы ўздым патрыятычных настрояў і прывяло да стварэння пад капліцай Святога Казіміра новага каралеўскага некропаля (так званага «малога Вавеля»). Першапачатковы праект быў распрацаваны Юліушам Клосам, а канчатковы выгляд інтэр'ераў маўзалея сфарміраваў архітэктар Станіслаў Букоўскі ў 1937 годзе.

У другой палове 1930-х гадоў наспела неабходнасць горадабудаўнічай рэгуляцыі плошчы, што выклікала гарачыя дыскусіі сярод архітэктараў і гісторыкаў мастацтва. Рухавіком змен стаў маючы адбыцца конкурс на ўзвядзенне помніка Юзафу Пілсудскаму. 28 мая 1937 года гарадская рада і Міністэрства ўнутраных спраў зацвердзілі праект перабудовы Кафедральнай плошчы, распрацаваны Гарадскім урбаністычным бюро пад кіраўніцтвам прафесара Рамуальда Гута. Праект прадугледжваў упарадкаванне дарожнага руху, змяненне ўзроўню пакрыцця і падзел прасторы на тры асноўныя зоны: плошчу перад саборам, вялікую плошчу для масавых урачыстасцей з паўднёвага боку і плошчу для помнікаў каля падножжа Замкавай гары. Манумент не павінен быў абмяжоўвацца адзінай скульптурай, а задумваўся як шматвектарная архітэктурна-прасторавая кампазіцыя, гарманічна ўпісаная ў зялёны ландшафт Замкавай гары, Алтарыі і гары Трох Крыжоў.

Супраць гэтага праекта рэзка выступілі мясцовыя кансерватары, у прыватнасці гісторык мастацтва Марыян Маралёўскі, які лічыў такі маляўнічы і рамантычны падыход неадпаведным «апостальскаму і каралеўскаму» характару месца. У якасці альтэрнатывы мастак Людамір Сляндзінскі прапанаваў стварыць манументальны «Ягелонскі форум» са статуямі манархаў, які б падкрэсліваў веліч базілікі. Нягледзячы на пратэсты Грамадскай урбаністычнай камісіі, якая падтрымала ідэю Сляндзінскага, умовы конкурсу на помнік Пілсудскаму 1938 года былі складзены зыходзячы з зацверджанага плана Рамуальда Гута. У выніку рэалізацыі гэтых праектаў плошча была добраўпарадкавана і набыла сваё сучаснае аблічча.

Сучаснасць У 1996 годзе на плошчы адкрылі помнік вялікаму князю ГедзімінуЛашкевіч К. Страчаная сталіца. Топ-10 сімвалаў беларускай Вільні , TUT.BY, 12 ліпеня 2011 г..

Агульныя звесткі Плошча мае пакрыццё з бетонавых плітаў. Заходні бок плошчы замыкае вуліца Тадэвуша Урублеўскага, паўднёвы бок — вуліца Свінтарога, усходні — парк, паўночную — Кафедра і Ніжні замак. Апроч праспекта Гедзіміна і Замкавай вуліцы, да плошчы збягаюцца вуліца Маставая, вуліца Лаўрына Гуцэвіча, Універсітэцкая вуліца і вуліца Барбары Радзівіл.

Будынкі № 2 — Кафедра Святых Станіслава і Уладзіслава. У 1387—1388 гадах з фундацыі Ягайлы вялося будаванне першага мураванага касцёла. Па пажары ў 1419 годзе Кафедру перабудавалі з ініцыятывы вялікага князя Вітаўта. У 1530-я гады касцёл перабудавалі ў стылі рэнесансу. У канцы XVIII стагоддзя касцёл набыў сучаснае аблічча ў выніку перабудовы ў стылі класіцызму паводле праекту архітэктара Лаўрына Гуцэвіча. Побач з Кафедрай узвышаецца званіца вышынёй 57 метраў.

№ 4 — Ніжні замак. Мураваны замак збудавалі ў часы вялікага князя Аляксандра Ягелончыка. З ініцыятывы вялікага князя Жыгімонта Старога замак перабудавалі ў рэнесансавым стылі. У 1544 годзе да замка дабудавалі крыло, якое пачало звацца Новым палацам. Будынак значна пацярпеў ад маскоўскіх захопнікаў падчас вайны 1655—1661 гадоў. У 1801 годзе ўлады Расійскай імперыі зруйнавалі помнік. У 2002—2009 гадах вялася адбудова замка. З 2013 года ў будынку дзейнічае музей.

Галерэя

Крыніцы

Літаратура

Спасылкі

Катэгорыя:Плошчы Вільні Катэгорыя:Гісторыя Вільні