Наступленне на Масул (таксама званае аперацыяй «Фатах»; No Peshmerga, Shia militia will enter Mosul: US) — ваенная аперацыя, якая праводзілася з 24 сакавіка 2016 года па 10 ліпеня 2017 года арміяй ўрада Ірака і яго саюзнікамі ў мухафазе Найнава супраць ІДИракская армия начала наступление на Мосул, захваченный «ИГ». Галоўнай мэтай аперацыі з’яўлялася вызваленне сталіцы Найнавы і другога па велічыні горада Ірака МасулаИрак: армия и пешмерга готовятся к штурму Мосула // euronews.comIraqi army launches offensive to push Isis out of Mosul, The Guardian, 24 марта 2016. Гэта найбуйнейшае разгортванне іракскіх узброеных сіл з часоў ўварвання заходняй кааліцыі ў Ірак у 2003 годзе.

Да 23 студзеня 2017 года ўрадавыя войскі адбілі ў ІД усю ўсходнюю частку горадаIraqi forces claim recapture of eastern Mosul after 100 days of fighting. 19 лютага 2017 года пачалося наступленне на заходнюю частку МасулаIraq begins battle to free western Mosul from IS.

Папярэднія падзеі

Масул, другі па насельніцтву (1,5 мільёна) горад Ірака, быў узяты ІД у чэрвені 2014 года. Горад, у асноўным населены сунітамі, быў хутка захоплены баевікамі дзякуючы недаверы насельніцтва да новых шыіцкіх уладаў Ірака. Менавіта ў Саборнай мячэці Масула лідар ІДІЛ Абу Бакр аль-Багдадзі абвясціў стварэнне халіфата, які ахопліваў Ірак і Сірыю. Да 2017 года Масул заставаўся апошняй цытадэллю ІД у Іраку.

Сілы бакоў Сілы кааліцыі Колькасць задзейнічанай у аперацыі іракскай арміі налічвала 85 тыс. салдат, аднак, сюды ўваходзіць таксама шыіцкае апалчэнне, а таксама іранскія і хазарэйскія добраахвотнікі. Акрамя іракскай арміі ў наступленні прымалі ўдзел 60 тыс. курдскіх апалчэнцаў, а таксама менш значныя групоўкі мясцовых асірыйскіх хрысціянаў і туркменаў-сунітаў (па 2 тыс. байцоў). Паветраную падтрымку забяспечвалі самалёты ЗША, Вялікабрытаніі, Францыі, Германіі, ААЭ і ТурцыіA Precarious Alliance Takes on Islamic State.

Нягледзячы на ​​прысутнасць кааліцыйных сіл, прэм’ер-міністр Ірака Хайдэр аль-Абадзі заявіў, што толькі іракская армія і іракская дзяржаўная паліцыя ўвойдуць у сам горад.

Эксперты меркавалі, што здушыць супраціў ІД у Масуле і правесці зачыстку горада здольна толькі армія ЗША. Амерыканскі ўрад накіраваў у раён Масула элітныя падраздзяленні — часці 101-й паветрана-дэсантнай і 1-й пяхотнай дывізій. У Ірак перакінута і 82-я паветрана-дэсантная дывізія.

Сілы ІД Адносна сіл ІД існуюць супярэчлівыя звесткі. Лік іх сіл ацэньваецца ў 17 тысяч баевікоўКоалиция штурмует Мосул. Прадстаўнік рэгіянальнага ўрада Курдыстана адзначыў, што ІД у Масуле карысталіся вялікай падтрымкай мірных жыхароў з ліку сунітаў«Большую поддержку ИГ оказывают мирные жители».

Вялікія страты іракскім сілам наносілі снайперы і смяротнікі. Калі смяротнікі на начыненых выбухоўкай аўтамабілях выкарыстоўваліся ў якасці ўдарных падраздзяленняў, то снайперы ў асноўным былі ўкамплектаваны падрыхтаванымі кадрамі, якія атрымалі вопыт у папярэдніх бітвах за Фалуджу, Рамадзі, Тыкрыт і г. д., выкарыстоўваліся для абароны горада і адлюстраванні штурмавых аперацый іракскага войскаСтрашная война в Мосуле: снайперы и машины со взрывчаткой — BBC Русская служба. На ўзбраенні ў такіх снайперскіх падраздзяленняў меліся як лёгкія, так і цяжкія снайперскія вінтоўкі, што значна запавольвала прасоўванне бранятэхнікі іракскіх сіл.

Тэрарысты ІД выкарыстоўвалі мірных жыхароў у якасці жывога шчыта, а таксама вялікую колькасць замініраваных аўтамабіляў, з якіх яны загадзя збудавалі падабенства барыкад. Эфектыўным сродкам абароны таксама сталі «шахід-мабілі» — загружаныя выбухоўкай з паражальнымі элементамі джыпы, кіраваныя смяротнікамі. Акрамя таго, байцы ІД выкарыстоўвалі беспілотныя лятальныя апараты з відэакамерамі для карэкціроўкі дзеянняў, пераразмеркавання наяўных рэсурсаў і выяўлення варожай тэхнікі і асабістага складу.

Журналіст «Газета.ру» Аляксандр Рыбін, які пабываў у Масуле, лічыў, што «бессэнсоўна» вінаваціць байцоў ІД у тым, што яны «прыкрываюцца» мірнымі жыхарамі. На яго думку, ІД не змагло б утрымаць такую ​​масу насельніцтва ад уцёкаў, таксама сунітаў цалкам задавальняла жыццё пад уладай радыкалаў. Ён меркаваў, што масіраваныя ўдары па раёнах з грамадзянскім насельніцтвам выкліканыя непрафесіяналізмам урадавых войскаў (пераважна шыітаў), якіх рыхтавалі амерыканскія акупацыйныя сілы, першапачаткова для падаўлення грамадзянскага непадпарадкаванняПочему взятие Мосула не приближает разгром ИГ в Ираке.

Па стане на 1 снежня 2016 г. ІД ужылі супраць іракскіх войск і саюзнікаў больш за 600 аўтамабіляў, начынены выбухоўкайIslamic State has unleashed over 600 car bombs in Mosul battle. Некаторыя аўтамабілі са смяротнікамі рухаліся да мэты ў суправаджэнні беспілотнікаў, якія здымалі відэа для прапагандысцкіх фільмаў; таксама некаторыя беспілотнікі скідвалі невялікія бомбыPentagon Confronts a New Threat From ISIS: Exploding DronesISIL ramps up fight with weaponised dronesISIS is using DJI Phantom drones to drop bombs over Mosul . Гэта адно з самых масавых ужыванняў смяротнікаў у сучаснай гісторыі з моманту нападаў камікадзэ Японскай імперыіISIS Suicide Bombers In Mosul Are Terrifyingly Effective.

Па словах прадстаўніка курдаў, групоўка прымяніла 17 аўтамабіляў са смяротнікамі, каб адкрыць дарогу Абу Бакр аль-Багдадзі для уцёкаў з МасулаIsis used 17 suicide car bombs 'to help leader Abu Bakr al-Baghdadi flee Mosul'.

Наступленне 2016 года Наступленне пачалося 24 сакавіка 2016 года каля горада Махмура. Першай мэтай аперацыі з’яўлялася вызваленне размешчанага на захад ад Махмура горада Каяра (50 км ад Масула). Пры руху ад Махмура да Каяра армія Ірака заняла некалькі вёсак, якія раней знаходзіліся пад кантролем ІДВ иракский Махмур для наступления на Мосул стянуты спецназ и артиллерия США. У аперацыі ўдзельнічала таксама падраздзяленне Корпуса марской пяхоты ЗША, якое аказвала арміі Ірака артылерыйскую падтрымкуВ Ираке силы безопасности перешли в наступление на город Мосул, занятый «Исламским государством»Иракцы начали наступление на Мосул, і замежная авіяцыя.

4 чэрвеня курдскія апалчэнцы спыніліся за 30-40 км на ўсход ад МасулаКурдское наступление на окрестности Мосула остановилось.

9 ліпеня армія Ірака адбіла размешчаны побач з горадам Каяра стратэгічны ваенны аэрапортIraqi army takes key base south of Mosul from ISIS, Alarabiya.net, 9 July 2016Iraqi forces push ISIL back from airbase in Mosul . Сілы ІД адступілі да горада, узарвалі каярскі мост і падпалілі нафтавыя свідравіны, каб стварыць перашкоды для дзейнасці авіяцыіIraqi army waits for Qayara bridge repair before final push to retake townRudaw zooms in on Qayara as army and ISIS fight for its control.

Новае маштабнае наступленне пачалося раніцай 14 жніўня, курдскім сілам удалося выбіць баевікоў ІД з сямі вёсак на паўднёвы ўсход ад МасулаИракские курды начали наступление в районе Мосула // Би-би-си, 14 августа 2016.

23 жніўня іракскія сілы пачалі наступленне з мэтай поўнага вызвалення горада Каяра. За два дні да пачатку аперацыі міністэрства абароны Іраку заклікала грамадзянскае насельніцтва горада неадкладна пакінуць яго. Наступленне ажыццяўлялася сухапутнай арміяй Ірака, шыіцкіх апалчэннем, ВПС Ірака і авіяцыяй міжнароднай кааліцыі. 23 жніўня іракскім сілам удалося заняць цэнтр горада. Паведамлялася, што падчас баёў ваенныя знішчылі 23 замініраваных аўтамабіля і дзесяткі байцоў ІД, у тым ліку камандуючага сіламі ІД у Каяры чачэнца Абу ФутухіIraqi Troops Enter Qayyarah, Kill IS Leader in TownAssault launched to reclaim Qayyarah to the south of MosulИракские войска вошли в Каяру и уничтожили местного чеченского лидера ИГ.

Штурм Масула (2016—2017) У ноч на 17 кастрычніка 2016 года прэм’ер-міністр Ірака Хайдэр аль-Абадзі абвясціў аб пачатку аперацыі па вызваленні МасулаСилы Ирака начали битву за освобождение Мосула от ИГ //sputnik.byIraqi Forces Attack Mosul, a Beleaguered Stronghold for ISIS.

Некалькі тыдняў кааліцыя на чале з ЗША бамбіла аб’екты, а іракская армія рабіла паступовыя крокі ў кірунку горада. За 72 гадзіны да пачатку наступлення «Тайфуны», «Тарнада» і беспілотнікі ВПС Вялікабрытаніі былі нацэлены на ракетныя ўстаноўкі, запасы боепрыпасаў, гарматы і мінамёты. Іракскай арміяй над горадам былі раскіданы ўлёткі з заклікамі да людзей не дапамагаць ІД, калі пачнецца бітва, і заставацца як мага далей ад пазіцый сіл ІДИракские ВВС разбросали листовки над Мосулом, с призывами не помогать ИГ // РИА.

21 кастрычніка фарміраванні ІД контратакавалі і напалі на горад Кіркук за 140 км на ўсход ад Масула. Ім удалося заняць 7 кварталаў горада, а таксама вызваліць зняволеных з мясцовай турмы. На думку экспертаў, баевікі вырабілі адцягваючы манеўр, каб перашкодзіць войскам кааліцыі засяродзіцца вакол Масула. 22 кастрычніка ўлады Ірака абвясцілі аб тым, што наступленне ІД на Кіркук спынена, а нападнікі альбо забіты, альбо здзейснілі самападрыўСилы Ирака заявили об окончании контрнаступления ИГИЛ на КиркукIraq pushes into town near Mosul after IS assault on Kirkuk .

31 кастрычніка ўрадавыя сілы Ірака падышлі на адлегласць менш за кіламетр да Масула. Паступіла паведамленне ад Reuters, што іракскі спецназ увайшоў у раён Аль-КарамеИракские военные вошли в Мосул //vesti.az.

1 лістапада іракскія шыіцкія апалчэнцы заявілі, што іх атрады ўсталявалі кантроль над шашой паміж Масулам і сірыйскай Ракай, дарога была асноўным шляхам забеспячэння сіл баевікоў, якія ўтрымлівалі МасулИракские ополченцы взяли под контроль шоссе между Мосулом и Раккой.

4 лістапада брытанскае агенцтва Reuters, са спасылкай на іракскае камандаванне, заявіла аб вызваленні 6 усходніх раёнаўИракские войска отбили у террористов ИГ шесть районов Мосула.

Тым часам прагнозы амерыканскіх ваенных экспертаў аб узяцці Масула да 8 лістапада не апраўдаліся: па стане на 29 лістапада Масул заставаўся пад кантролем ІД.

28 снежня расійскія СМІ са спасылкай на МЗС Ірака паведамілі пра тое, што іракская армія вызваліла большую частку горада (40 з 56 кварталаў)Иракская армия освободила большую часть Мосула.

23 студзеня 2017 года ўрад Ірака заявіў аб тым, што ён кантралюе ўсю тэрыторыю ўсходняга Масула, усе раёны горада, якія знаходзяцца на левым беразе ТыграIraqi forces 'capture eastern Mosul,' defence ministry says.

19 лютага, пасля некалькіх дзён авіяўдараў па пазіцыях ІД, пачалося наступленне на заходнюю частку Масула. У першыя гадзіны аперацыі арміі Ірака ўдалося заняць дзве вёскі на поўдзень ад аэрапорта МасулаIraq begins battle to free western Mosul from IS // BBC World ServicePMUs begin west Mosul invasion, bring down IS defenses // iraqinews.com.

20 лютага Сілы народнай мабілізацыі занялі дарогу, якая злучае два буйных горада — Масул і Тала-Афар.

23 лютага ваенныя Ірака занялі аэрапорт Масула і ваенную базу Эль-Газлані, якія знаходзяцца на паўднёвых ускраінах заходняга горадаIraq retakes Mosul airport; 'ISIS is now trapped,' US envoy saysMosul offensive: Iraqi forces recapture airport in bid to retake city.

1 сакавіка заходні Масул быў цалкам акружаны войскамі Ірака, пасля таго як урадавыя сілы адбілі ў ІД апошнюю пакінутую пад яго кантролем дарогу з Масула ў бок СірыіIraqi army controls main roads out of Mosul, trapping Islamic State // reutersАрмия Ирака взяла под контроль последнюю крупную дорогу из Мосула // РБК.

У чэрвені паў апошні аплот джыхадзістаў, Стары горад і прылеглыя да яго тры квартала, якія абаранялі не больш за 400 баевікоў (да 29 чэрвеня — менш за 200), паводле інфармацыі Багдада. Камандаванне іракскіх узброеных сіл планавала завяршыць узяцце Старога горада ў самыя кароткія тэрміны (да 29-га — знакавай даты — дню абвяшчэння Халіфата).

29 чэрвеня ваеннае ведамства Ірака аб’явіла аб поўным вызваленні Масула ад баевікоў «Ісламскай дзяржавы»Мосул освободили от боевиков ИГ. Аднак па стане на 8 ліпеня баі ў Старым горадзе працягваліся.

Наступствы