Пратэсты ў Кыргызстане 2020 года (таксама палітычны крызіс у Кыргызстане) — акцыі пратэсту, што пачаліся 5 кастрычніка 2020 года на тэрыторыі Кыргызстана супраць папярэдніх вынікаў выбараў у парламент, якія адбыліся напярэдадні. Пратэстоўцы, не згодныя з абвешчанымі вынікамі парламенцкіх выбараў, захапілі будынкі парламента і ўрада і вызвалілі з няволі былога прэзідэнта краіны Алмазбека Атамбаева.
Перадгісторыя У цэнтры Бішкека ў нядзелю вечарам адразу пасля 20 гадзін прагрымеў салют з нагоды заканчэння выбараў у парламент рэспублікі — Жагорку Кенеша. Кіраўнік ЦВК Нуржан Шайлдабекова пасля апрацоўкі 97,4% бюлетэняў падвяла папярэднія вынікі. Праходзяць наступныя палітычныя партыі: «Бірімдік» («Адзінства») — 24,5%; «Мекен Кыргызстан» («Мая радзіма Кіргізія») — 23,9%; «Кыргызстан» — 8,7%; «Бутун Кыргызстан» («Адзіная Кіргізія») — 7,1%. Тры лідзіруючыя партыі лічацца праўладнымі. Даныя па графе «Супраць усіх» няпоўныя, у Бішкеку за яе аддалі 4,5% галасоў. Усяго — 1,8%. Гэтыя даныя атрыманы з выкарыстаннем тэхналогіі аўтаматычнага падліку галасоў. Але згодна з заканадаўствам Кыргызстана менавіта ручной падлік бюлетэняў з’яўляецца легітымным. Афіцыйныя вынікі абвесцілі праз 20 дзён. Парог, каб трапіць у парламент, устаноўлены ў 7%.
Па папярэдніх даных, выбарчы парог пераадолелі чатыры палітычныя сілы. Партыя «Бірімдік» атрымала 46 дэпутацкіх мандатаў, «Мекен Кыргызстан» — 45, «Кыргызстан» — 16 і «Бутун Кыргызстан» — 13. Адразу 10 з 12 тых, хто прайграў, апазіцыйных партый адмовіліся прызнаваць папярэднія вынікі галасавання. 4 кастрычніка у парламенцкіх выбарах узялі ўдзел 56,5 адсотка з 3,5 мільёны зарэгістраваных выбаршчыкаў. На 120 месцаў у новым складзе парламента прэтэндавалі 16 партый.
Храналогія
5 кастрычніка 5 кастрычніка 2020 года ў цэнтры Бішкека пачаўся мітынг супраць папярэдніх вынікаў папярэдніх парламенцкіх выбараў у Кыргызстане. Паводле афіцыйных вынікаў, большасць галасоў набрала праўладная прарасійская Партыя адзінства ("Бірымдык"), якую ўзначальвае Марат Аманкулаў. Каля тысячы прадстаўнікоў апазіцыйных партый "Рэспубліка", "Ата-Мекен" ("Айчына"), Бір Бол і Замандаш прынялі ўдзел у дэманстрацыі супраць магчымай фальсіфікацыі вынікаў.
Увечары 5 кастрычніка пачаліся масавыя беспарадкі і спробы штурму будынка ўрада. Каля дзвюх тысяч чалавек выйшлі на вуліцы Бішкека, сутыкненні з паліцыяй працягваліся. АМАП зноў разагнаў удзельнікаў акцыі з плошчы каля Белага дома. Пратэстоўцы кінуліся ламаць вароты прэзідэнцкай і ўрадавай рэзідэнцый, пералезлі праз плот і закідалі будынак камянямі. Міліцыя ўжыла слезацечны газ, электрашокавыя гранаты і гумавыя кулі. З абодвух бакоў былі падпалены як мінімум дзве міліцэйскія машыны і адна пажарная машына.
6 кастрычніка
У 03:19 партал 24.kg паведаміў, што пратэстоўцы ўварваліся ў Белы дом. Пратэстоўцы ўварваліся ў будынак Дзяржаўнага камітэта нацыянальнай бяспекі. Праз некалькі хвілін з’явілася паведамленне, што пасля зносу плота пратэстуючымі супрацоўнікі ДКНБ "выйшаў з паднятымі рукамі і сказаў, што яны з людзьмі".
Каля паловы на пятую раніцы ў сетцы з’явіліся відэа з пратэстантамі, якія занялі дэпутацкія крэслы ў зале Белага дома, дзе звычайна праходзяць пасяджэнні парламента. Праз некалькі хвілін Sputnik паведаміў, што з ізалятара ГКНБ быў выпушчаны былы прэзідэнт Кыргызстана Алмазбек Атамбаеў, арыштаваны летам 2019 года.
Пазней Цэнтральная выбарчая камісія Кыргызстана прызнала выбары ў парламент несапраўднымі. Член ЦВК Гульнара Джурабаева таксама заявіла, што вядуцца размовы аб магчымым самароспуску камісіі: «Я лічу, што гэтай выбарчай кампаніяй мы дыскрэдытавалі сябе, і таму самым лепшым і правільным у гэтым выпадку будзе рашэнне аб датэрміновым складанні паўнамоцтваў».
Мэр Бішкека Азіз Суракматов падаў у адстаўку, паведаміла яго саветнік Гуля Алмамбетова. Па яе словах, ён напісаў заяву аб адстаўцы па ўласным жаданні. Алмамбетова адзначыла, што Суракматов ніколі не трымаўся за пасаду. «Пацвярджаю, што я асабіста перадала заяву мэра кіраўніку апарата, які перадасць Бішкекскага гарадскому парламенту», — распавяла саветнік.
Акрамя Суракматова, свае паўнамоцтвы таксама склалі паўнамоцныя прадстаўнікі ўрада ў Баткенскай, Нарынскай, Таласкай і Ісык-Кульскай абласцях. Усе яны напісалі заявы аб сыходзе па ўласным жаданні.
7 кастрычніка Днём 7 кастрычніка Міністэрства аховы здароўя паведаміла, што за час пратэстаў па медыцынскую дапамогу звярнулася ўжо 911 удзельнікаў вулічных сутыкненняў.
У 16:25 з’явілася паведамленне аб тым, што Садыр Жапараў абвясціў сябе адзіным легітымным прэм’ер-міністрам Кыргызстана.
Аднак іншы кандыдат у прэм’ер-міністры Кыргызстана ад партыі «Ата-Мекен» Тілек Тактагазіеў заявіў на мітынгу аб тым, што менавіта ён з’яўляецца легітымным кіраўніком урада, паколькі яго абралі на пасяджэнні Каардынацыйнага савета, заснаванага лідарамі апазіцыйных партый. Тактагазіеў назваў прызначэнне Жапарава незаконным, паколькі дэпутаты ўхвалілі яго пад ціскам некалькіх сотняў прыхільнікаў Садыра Жапарава, якія сабраліся каля гатэля «Достук» падчас пасяджэння парламентарыяў. Таксама праціўнікі Жапарава паказвалі на адсутнасць парламенцкага кворуму і парушэнне працэдуры пры яго абранніhttps://kloop.kg/blog/2020/10/07/pochemu-osuzhdennogo-sadyra-zhaparova-tak-prodvigayut-v-premer-ministry-i-kak-on-stal-tak-populyaren-sredi-nekotoryh-protestuyushhih/.
У Бішкеку і рэгіёнах краіны працягнуліся сутычкі, вечарам 7 кастрычніка ў СМІ з’явіліся паведамленні аб тым, што жыхары Ісык-Кульскай і Нарынскай абласцей напалі на мясцовых пракурораў і прымусілі іх напісаць заявы аб сыходзе.
Група дэпутатаў парламента ініцыявала імпічмент дзеючага прэзідэнта Сооронбая ЖээнбекаваГруппа депутатов парламента Киргизии инициировала импичмент президента.
8 кастрычніка МУС Кыргызстана паведаміла аб знікненні прэзідэнта краіны С. Жээнбекава. Аднак, як удакладнілі ў ведамстве, яго пошукі не пачатыМВД объявило об исчезновении президента Киргизии. У прыватнасці, прэзідэнт абмеркаваў з новым спікерам парламента Мыктыбекам Абдылдаевым пытанне імпічменту Жээнбекава, які быў узняты сярод дэпутатаў днём ранейПрезидент Киргизии обсудил со спикером парламента вопрос импичмента.
Пагранслужба Кыргызстана паведаміла пра паступленне загаду не выпускаць высокапастаўленых чыноўнікаў з тэрыторыі краіныПогранслужба Киргизии не выпустит чиновников из страны. Камендант Бішкека, таксама выканаўца абавязкаў кіраўніка МУС рэспублікі К. Асанаў расказаў, што міністр унутраных спраў Кіргізіі Джунушаліеў бег «як баязлівец» пасля пачатку беспарадкаўГлава МВД Киргизии бежал после начала беспорядков.
9 кастрычніка Прэзідэнт Жээнбекаў увёў надзвычайнае становішча ў краіне з 20.00 9 кастрычніка да 08.00 21 кастрычніка, аднак у МУС заявілі, што рэжым надзвычайнага здарэння ў сталіцы будзе ўведзены з 10 кастрычнікаМВД Киргизии сообщило, что режим ЧП вводится в Бишкеке с 10 октября.
У плыні дня ў горадзе была чутная страляніна, а пратэсты працягнулісяНа митинге в Бишкеке началась стрельба. У прыватнасці, стралялі ў машыну экс-прэзідэнта Кіргізіі Атамбаева, якога пратэстоўцы выпусцілі з СІЗА яшчэ 6 кастрычнікаЭкс-главу Киргизии Атамбаева освободили из СИЗОНеизвестные обстреляли автомобиль экс-президента Киргизии Атамбаева. Былы прэм’ер-міністр краіны Сапар Ісакаў заявіў, што ў яго машыну таксама стралялі баявымі патронаміЭкс-премьер Киргизии заявил, что в его машину стреляли во время митинга.
У ходзе сутыкненняў быў паранены апазіцыянер Тілек Тактагазіеў, вылучаны на пасаду першага віцэ-прэм’ераНесколько человек пострадали во время столкновений в центре БишкекаВ Бишкеке во время беспорядков ранили оппозиционера Токтогазиева.
Прэзідэнт Кыргызстана Жээнбекаў падпісаў указ аб адстаўцы прэм’ер-міністра і ўрадаПрезидент Киргизии подписал указ об отставке правительства. Таксама ён заявіў што згодны на добраахвотнае складанне паўнамоцтваў, але толькі пасля фарміравання новага ўрада і стабілізацыі сітуацыі ў краінеПрезидент Киргизии согласен на отставку из-за чувства, что его время ушло.
Ужо ўвечары ў сетцы з’явіліся відэа заезду ў Бішкек ваеннай тэхнікіВвод военной техники в Бишкек попал на видео.
10 кастрычніка Парламент аднагалосна зацвердзіў новы склад урада і Садыра Жапарава ў якасці прэм’ер-міністра КыргызстанаПарламент Киргизии утвердил новый состав правительства. Премьером стал Садыр Жапаров. Новы кіраўнік урада Жапараў, у сваю чаргу, заявіў, што прэзідэнт Жээнбекаў сыдзе ў адстаўку на працягу двух-трох дзёнЖапаров заявил, что президент Киргизии может уйти с поста в ближайшие дни. У выпадку адстаўкі кіраўніка дзяржавы, выконваць яго абавязкі павінен буў спікер парламента Мыктыбек Абдылдаеў. Аднак той сам падаў у адстаўку, патлумачыўшы гэта крытыкай у яго бок. Зараз усе абавязкі кіраўніка дзяржавы павінны будуць перайсці да прэм’ер-міністра Жапарава. Апошні ўжо заявіў, што не стане ўдзельнічаць у новых выбарах, а будзе толькі часова кіраваць урадам у пераходны перыядГлава Кыргызстана Сооронбай Жээнбеков подаст в отставкуСпикер парламента Киргизии подал в отставку.
Былы прэзідэнт Кыргызстана Алмазбек Атамбаеў быў затрыманы супрацоўнікамі спецпадраздзялення міліцыі, у Генеральнай пракуратуры яго вызваленне палічылі незаконным. Яму таксама ставіцца ў віну арганізацыя масавых беспарадкаўЭкс-президента Киргизии Атамбаева задержали. У гэты ж дзень у рамках крымінальнай справы па факце арганізацыі масавых беспарадкаў быў затрыманы абвешчаны падчас масавых хваляванняў камендант Бішкека і выканаўца абавязкаў міністра ўнутраных спраў Курсан АсанаўВ Киргизии задержали бывшего замглавы МВД, объявившего себя комендантом Бишкека.
Прэзідэнт Жээнбекаў адправіў у адстаўку сакратара Савета бяспекі краіны Даміра Сагынбаева і намесніка сакратара Амурбека Суваналіева. Новым намеснікам Савета прызначаны Жаныбек КапараўПрезидент Киргизии уволил секретаря Совета безопасности.
11 кастрычніка Ваенныя заявілі аб стабілізацыі сітуацыі ў БішкекуВ Бишкеке сообщили о стабилизации ситуации. Нядзельны дзень стаў першым з 5 кастрычніка, калі не праводзілася акцый пратэстуВ Киргизии прошел первый день без протестов после выборов в парламент. Аднак са сканчэннем фазы пратэстаў не наступіла канчатак стадыі палітычнага крызісу. Віцэ-спікер парламента Аіда Касымаліева заявіла аб нелегітымнасці прызначэння новага прэм’ер-міністра краіны Жапарава ў сілу адсутнасці патрабаванага Канстытуцыяй кворуму колькасці дэпутатаў і ўмоў для яго правядзення. Яна паведаміла, што выконваючым абавязкі прэм’ера Кыргызстана працягвае заставацца Алмазбек Баатырбекаў. Некалькі дэпутатаў парламента як ад апазіцыйных, так і ад праўладных фракцый таксама заявілі аб незаконным зацвярджэнні кіраўніка ўрада на гэтую пасаду. Пры гэтым прэзідэнт Кыргызстана да гэтага часу не падпісаў указ аб прызначэнні Жапарава прэм’ерамВице-спикер парламента Киргизии назвала назначение премьера незаконным. Нягледзячы на гэта, Садыр Жапараў прызначыў кіраўніком МУС палкоўніка міліцыі Улана НіязбековаНовый премьер Киргизии Жапаров назначил главой МВД Улана Ниязбекова.
12 кастрычніка У Бішкеку быў паўторна ўведзены рэжым надзвычайнага становішча, пратэстоўцы перадалі будынак парламента ўлады.
13 кастрычніка Прэзідэнт Кыргызстана Жээнбекаў прызнаў незаконным рашэнне парламента аб прызначэнні новага складу кабміна на чале з Садырам Жапаравым 10 кастрычніка.
14 кастрычніка
Прэзідэнт Кыргызстана Жээнбекаў падпісаў указ аб прызначэнні новага складу ўрада на чале з прэм’ер-міністрам Садырам ЖапаравымПрезидент Киргизии подписал указ о назначении нового кабмина во главе с Жапаровым.