Прапаганда ў Беларусі — адзін са сродкаў рэпрэсіўнага ажыццяўлення ўлады рэжымам Лукашэнкі. У прыватнасці, для прапаганды выкарыстоўваюцца дзяржаўныя СМІ, такія як «Беларусь 1», якія належаць Белтэлерадыёкампаніі, але таксама выкарыстоўваюцца і навучальныя ўстановы.
Пасля 2020 года дзяржаўная прапаганда зведала істотную радыкалізацыю: адбыўся пераход ад абароны рэжыму да адкрытага выкарыстання мовы варожасці, распальвання нянавісці да палітычных апанентаў, уразлівых сацыяльных груп (у тым ліку ЛГБТ-супольнасці) і краін Захаду. Важным інструментам прапаганды і псіхалагічнага гвалту сталі сеткі лаяльных сілавым структурам Telegram-каналаў, праз якія масава распаўсюджваюцца так званыя «пакаянныя відэа» з затрыманымі грамадзянамі, а таксама ажыццяўляецца іх доксінг і публічнае прыніжэнне.
Сітуацыя са сродкамі масавай інфармацыі ў Беларусі, мэты дзяржаўнай прапаганды Нягледзячы на ўстанаўленне свабоды слова ў артыкуле 33 Канстытуцыі Беларусі 1996 года, рэжым Лукашэнкі абмяжоўвае яе іншымі законамі і . Урад падтрымлівае дзяржаўныя СМІ, такія як тэлеканал «Беларусь 1» (раней пад назвай «БТ»), якія здаўна выкарыстоўваюцца для прапаганды, і, дзякуючы іх шырокай прысутнасці ў інфармацыйнай прасторы, ажыццяўляе непасрэдны кантроль над медыя-ландшафтам і распаўсюджваннем інфармацыі адпаведна. Гэта робіць людзей у Беларусі ўразлівымі для дзяржаўнай прапаганды, бо ў іх мала доступу да альтэрнатыўных і незалежных СМІ. Асноўная мэта прапаганды — захаванне ўлады, распаўсюджванне ідэалогіі і папулярызацыя Аляксандра Лукашэнкі. У прыватнасці, прапаганда намагаецца стварыць адчуванне, што дзяржава, урад і Лукашэнка — гэта адно цэлае. Фокус на персоне Лукашэнкі мацнейшы, чым быў на кіраўніках дзяржавы пры СССР.
З 2020 года значна пагоршыўся доступ да незалежных СМІ ў Беларусі: масава блакуецца доступ да сайтаў (Reform.by, TUT.BY, Zerkalo.io, Еўрапейскае радыё для Беларусі, Хартыя'97, Media-Polesye ды шмат інш.), нешматлікія незалежныя газеты былі вымушаны спыніць друк («Народная Воля», «Новы Час», «Брестская газета», «Intex-Press», «Рэгіянальная газета» ды інш.), у 2021 годзе тэлеканалы «Euronews» і «» былі выключаны з тэлевізійнай сеткі.
Характар прапагандысцкай сістэмы бярэ пачатак з савецкіх часоў. Лукашэнка паказваецца як незаменны бацька нацыі і гарант стабільнасці. Спорт гуляе важную ролю ў асвятленні падзеяў як крыніца патрыятызму.
У школах, каледжах і ўніверсітэтах працягвае адбывацца значная : навучэнцы атрымліваюць аднабаковыя паведамленні пра гісторыю і бягучую палітычную сітуацыю. З-за боязі Лукашэнкі, што прафесары распаўсюджваюць крамольныя ідэі пра плюралізм, дэмакратыю і лібералізм, у 2003 годзе ў ВНУ быў уведзены прарасійскі і прасавецкі абавязковы курс «Асновы ідэалогіі беларускай дзяржавы». У прапагандзе, у прыватнасці, заходнія дзяржавы і іх аб’яднанні, такія як ЗША, НАТА, але таксама Польшча і ўвесь Еўрапейскі Саюз, разглядаюцца як варожы бок. Каб мець магчымасць працаваць у дзяржаўным апараце, трэба прайсці ідэалагічныя выпрабаванні.
Прыклады прапаганды і мэтанакіраванага скажэння інфармацыі Падчас пандэміі COVID-19 на Беларусі Лукашэнка прынізіў небяспечнасць сітуацыі, а паведамляць пра эпідэмію першапачаткова не дазвалялася.
Дзяржаўныя СМІ на фоне пратэстаў з 2020 года не толькі ў аўтарскіх перадачах, але ўжо і ў навінах сталі актыўна звяртацца да , выкарыстоўваць і наважваць цэтлікі — вынік іх супрацоўнікаў уласнай прапагандай, на думку журналіста Паўлюка Быкоўскага. Аператыўная рабочая група па стратэгічных камунікацыях зазначыла як прыклад перадачы Рыгора Азаронка на канале «СТБ», у якіх дэзынфармацыя суправаджаецца . У прадстаўленні беларускай прапаганды масавыя акцыі пратэсту ў 2020 годзе — гэта акцыі, кантраляваныя Захадам. Сам Лукашэнка заявіў у жніўні 2020 года, што Захад ставіў мэтай анексію Гродзенскай вобласці. Паводле яго слоў, у рэгіёне ўжо развявалі польскія сцягі. Прапаганда ў Беларусі фальсіфікуе гвалт міліцыі ў дачыненні да дэманстрантаў і, між іншым, спрабуе аслабіць пратэсны рух пры дапамозе дэзынфармацыі; акрамя таго, мэтанакіравана выкарыстоўваюцца і іншыя метады, такія як арышты прадстаўнікоў апазіцыі, напрыклад, членаў Каардынацыйнай рады.
Неўзабаве пасля затрымання 15 верасня 2020 года Сцяпана Латыпава па «Беларусь 1» паказалі сюжэт, у якім са спасылкай на МУС сцвярджалася, што жыхар «Плошчы Перамен» збіраўся выкарыстаць супраць сілавікоў атруту, аднак у канчатковым паведамленні Следчага камітэта аб завяршэнні расследавання гэтая версія адсутнічала. У канцы верасня 2020 года ў эфіры канала «Беларусь 1» былі паказаны прызнальныя паказанні ад групы людзей, якім нібыта заплацілі каардынатары за ўдзел у пратэстах. Паводле сведчанняў аднаго з пацярпелых, 29 верасня 2020 года ў Мікалай Карпянкоў здымаў відэаролікі, пасля і паказаныя па «Беларусь 1», асабіста і камандаваў групай сілавікоў, якая выбівала ілжывыя паказанні ад групы людзей, схопленых ГУБАЗіКам, якіх збіццём і пагрозамі прымушалі сказаць на камеру, што ім заплацілі каардынатары. 3 чэрвеня 2021 года на «АНТ» выйшла перадача з удзелам Рамана Пратасевіча і Марата Маркава, кіраўніка тэлеканала, абазначаная як інтэрв’ю Пратасевіча.Пратасевіч даў інтэрв’ю АНТ Наша Ніва, 3 чэрвеня 2021 г. Перадача выклікала шматлікую крытыку і была расцэненая многімі як элемент катавання палітвязня.Наста Захарэвіч. Чаму ня варта аналізаваць «прызнаньні» Пратасевіча — Радыё Свабода, 3 чэрвеня 2021 г.«Прызнаньне пад руляй аўтамата». Бацька Рамана Пратасевіча і Франак Вячорка пра «інтэрвію» Рамана Пратасевіча — Радыё Свабода, 4 чэрвеня 2021 г.«Интервью с пленными не бывает» — Белорусский партизан, 4 чэрвеня 2021 г.
Telegram-каналы і «пакаянныя відэа»
Адным з найбольш яскравых інструментаў новай прапаганды пасля 2020 года стала сістэматычнае стварэнне і распаўсюджванне так званых «пакаянных відэа». Гэтая практыка была ўкаранёна Галоўным упраўленнем па барацьбе з арганізаванай злачыннасцю і карупцыяй (ГУБАЗіК). Затрыманых грамадзян пад пагрозамі, псіхалагічным ціскам, а часта і пасля фізічнага збіцця, прымушаюць на камеру прызнавацца ў нібыта здзейсненых правапарушэннях, называць памер свайго заробку, паведамляць дэталі прыватнага жыцця, раскайвацца ў падпісцы на незалежныя СМІ і прасіць прабачэння перад сілавікамі.
Гэтыя відэаматэрыялы публікуюцца ў сетцы праўладных і сілавых Telegram-каналаў (напрыклад, «Жоўтыя злівы», каналы ГУБАЗіК). Публікацыі суправаджаюцца абразлівымі і зневажальнымі тытрамі, якія ўтрымліваюць мову варожасці. Такія метады прапаганды праваабарончыя арганізацыі расцэньваюць як форму псіхалагічнага катавання, накіраваную на публічнае знішчэнне годнасці чалавека і татальнае запалохванне грамадства. Часта такія відэа выкарыстоўваюцца для прымусовага аўтынгу — раскрыцця сексуальнай арыентацыі затрыманых з мэтай іх дадатковай дыскрэдытацыі.
Мова варожасці і гамафобная прапаганда З 2022 года беларуская дзяржаўная прапаганда пачала актыўна капіраваць расійскія наратывы, выкарыстоўваючы тэматыку ЛГБТК+ для стварэння вобраза «ўнутранага ворага» і ачарнення дэмакратычных краін. У дзяржаўных СМІ (газета «СБ. Беларусь сегодня», тэлеканалы «СТБ», «АНТ») ЛГБТК-супольнасць сістэматычна асацыюецца з неанацызмам, злачыннасцю, сатанізмам і пагрозай для дзяцей. Прапаганда ставіць «нетрадыцыйныя адносіны» ў адзін шэраг з педафіліяй, тым самым апраўдваючы рэпрэсіі.
Дзяржаўныя прапагандысты і службовыя асобы неаднаразова выкарыстоўвалі прамую мову варожасці. Напрыклад, у эфіры праграмы на «СТБ» у красавіку 2026 года тэлевядучы Рыгор Азаронак заявіў пра прадстаўнікоў ЛГБТК+, што «саджаў бы іх», на што журналістка Людміла Гладкая дадала: «Я б іх расстрэльвала». У артыкулах выдання «СБ. Беларусь сегодня» аўтары (напрыклад, Андрэй Мукавозчык) выкарыстоўвалі дэгуманізуючую лексіку, вітаючы рэпрэсіўныя законы супраць феміністак і прадстаўнікоў руху чайлдфры.
Гэтая маштабная інфармацыйная кампанія стала ідэалагічнай базай для прыняцця ў красавіку 2026 года закона аб увядзенні адміністрацыйнай адказнасці за «прапаганду гомасексуалізму, змены полу, бяздзетнасці і педафіліі», што прывяло да масавай цэнзуры ў кнігавыдавецтве і культуры.
Прапаганда падчас расійска-ўкраінскай вайны
Пасля пачатку поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў лютым 2022 года, для якога была прадастаўлена тэрыторыя Беларусі, дзяржаўныя СМІ цалкам падтрымалі пракрамлёўскую рыторыку. Прапаганда апраўдвала акт агрэсіі і транслявала наратывы расійскіх СМІ.
Адначасова з гэтым беларуская прапаганда была скіравана на жорсткую дыскрэдытацыю антываеннага руху ўнутры краіны. Грамадзяне, якія пратэставалі супраць вайны або ажыццяўлялі дыверсіі на чыгунцы для запаволення расійскай ваеннай тэхнікі (так званыя «рэйкавыя партызаны»), называліся дзяржаўнымі СМІ выключна «тэрарыстамі» і «здраднікамі». Гэта інфармацыйнае суправаджэнне выкарыстоўвалася для апраўдання надзвычай жорсткіх дзеянняў сілавікоў, якія пры затрыманні наўмысна стралялі актывістам у калені баявымі патронамі, а таксама для наступнага ўвядзення смяротнага пакарання за замах на акт тэрарызму.
Падтрымка беларускай прапаганды з боку Расіі Падчас мірных масавых акцый пратэстаў у 2020 годзе супраць, як мяркуецца, сфальсіфікаваных прэзідэнцкіх выбараў журналістаў беларускіх дзяржаўных СМІ, якія адмовіліся падтрымаць афіцыйныя паведамленні пра перамогу Лукашэнкі і аперацыі супраць дэманстрантаў, замянілі супрацоўнікі з Расіі, у тым ліку з «RT». Дзяржаўныя СМІ паведамлялі, што апазіцыя пагражала, што школьныя ўрокі ў хуткім часе будуць праводзіцца толькі на беларускай мове, хаця жыхары Беларусі, паколькі большасць з іх двухмоўныя, не бачылі ў гэтым пагрозы, сведчыла Ксенія Луцкіна, былая карэспандэнтка Белтэлерадыёкампаніі. Паводле нямецкай журналісткі , маніпуляцыі, прадэманстраваныя ў СМІ, маюць почырк расійскіх экспертаў. Дзяржаўны вяшчальнік «Беларусь 1» прадэманстраваў здымкі выступу лідара апазіцыі Марыі Калеснікавай, які быў акампанаваны хорам галасоў, які крычаў (). Аднак гэтыя заклікі пратэснага руху былі накіраваны супраць Лукашэнкі. Таксама на «Беларусь 1» з’явіўся рэпартаж пра сям’ю, якая знаходзілася ў машыне падчас акцый пратэсту супраць Лукашэнкі ў Гродне і падверглася нападу АМАПу, падчас якога дзіця было сур’ёзна паранена. Аднак у паведамленні гаварылася, што сям’я выпадкова трапіла ў аварыю.
Беларускую дзяржаўную прапаганду падтрымаў расійскі прапагандысткі канал «RT». «RT» паказаў відэазаяву супрацоўніка АМАП, які сцвярджаў, што малады чалавек, збіты сіламі АМАП да непрытомнасці, нібыта быў п’яны і ў стане наркатычнага ап’янення; гэтаму супярэчыў незалежны партал «TUT.BY», які апублікаваў заключэнне лекара з супрацьлеглай інфармацыяй. Лукашэнка падзякаваў «RT» за дапамогу ў асвятленні пратэстаў пасля прэзідэнцкіх выбараў.
З моманту першай хвалі пратэстаў у 2020 годзе беларускія дзяржаўныя тэлеканалы пры дапамозе спецыялістаў у сферы СМІ з Расіі не толькі ўзгаднілі свае дэзынфармацыйныя наратывы з пракрамлёўскімі СМІ, але таксама прынялі тую ж тактыку, напрыклад, пераследуючы замежных дыпламатаў.
Наступствы Пачынаючы з 2006 года кіраўнікі і вядучыя прапагандысты дзяржаўных СМІ (Белтэлерадыёкампанія, Агульнанацыянальнае тэлебачанне («АНТ»), «СТБ», «СБ. Беларусь сегодня», БелТА) неаднаразова ўносіліся ў Чорны спіс Еўрасаюза, траплялі ў спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША, санкцыйныя спісы Вялікабрытаніі, Швейцарыі.
З-за дзяржаўнай прапаганды шматлікія журналісты вырашылі летам і восенню 2020 года пакінуць працу ў дзяржаўных сродках масавай інфармацыі Беларусі. Да прыкладу, у гэты перыяд з «АНТ» звольнілася каля чвэрці супрацоўнікаў: не менш за 80 з 300, нават нягледзячы на пагрозы кіраўніцтва тэлеканала ў выглядзе распачатку крымінальных спраў і . У жніўні большая частка калектыву пакінула радыё «Сталіца». Зыход прадоўжыўся і ў 2021 годзе: у студзені налічвалася больш за 100 адкрытых вакансій у Белтэлерадыёкампаніі, а па стане на чэрвень ад Белтэлерадыёкампаніі былі размешчаны ўжо 160 вакансій, ад выдавецкага дому «Беларусь сёння» (газета «СБ. Беларусь сегодня» ды інш.) — 20.