Эрнст Тугэндхат (8 сакавіка 1930 года, Брно, Маравія, Чэхаславакія) — нямецкі філосаф, былы прафесар Берлінскага свабоднага ўніверсітэта. У сваіх першых працах на яго аказаў перш за ўсё ўплыў на Марцін Хайдэгер і Эдмунд Гусерль. Пазней Тугэндхат стаў адным з найважнейшых прадстаўнікоў аналітычнай філасофіі ў Германіі.
Жыццё і праца Эрнст Тугэндхат нарадзіўся ў 1930 годзе ў сям’і тэкстыльных фабрыкантаў Фрыца і Грэты Тугэндхат. У 1938 годзе яго сям’я, для якой Людвіг Міс ван дэр Роэ пабудаваў вілу Тугэндхат у Брно, эмігравала ў Швейцарыю, адкуль у 1941 годзе перасялілася ў Венесуэлу.
У 15 гадоў ён пачаў цікавіцца філасофіяй і ў самастойным вывучэнні, у прыватнасці, чытаў у свабодны час Хайдэгера, што устойліва сфарміравала яго. У 16 гадоў ён пераехаў у ЗША, каб вывучаць класічную філалогію ў Стэнфардскім універсітэце, хоць да таго часу ён ужо меў мэту вывучаць філасофію ў Хпйдэгера ў Фрайбурзе, як толькі дазволіць палітычнае становішча. У Стэнфардзе ён працягваў займацца філасофіяй — у тым ліку і далёкаўсходняй. Да зімовага семестра 1949 году Тугэндхат пачаў працаваць у Фрайбурзе ў Вільгельма Сіласі, але пазней перайшоў да Ойгена Фінка, а затым да Карла Ульмера. Акрамя таго, ён удзельнічаў у семінарах Хайдэгера, якія той праводзіў у 1951—1952 гадах. Ён меў вывучаў ПіндараVgl. Zum Rechtfertigungsproblem in Pindars 7. Nemeischem Gedicht. In: Hermes, Bd. 88 (1960), S. 385—409. Auch in: E. T.: Philosophische Aufsätze, Suhrkamp, Frankfurt a. M. 1992, S. 147—178., імкнучыся максімальна вызваліцца ад жаргону Хайдэгера і даказаць свой скептыцызм у адносінах да распаўсюджанага ў Германіі ўяўленні аб асаблівым паняцці Ісціны ў грэкаў.
У 1956 годзе за ім рушыла ўслед доктарская дысертацыя на тэму ці ката цінас («нешта з чагосьці») у Арыстоцеля, а затым тры семестра ў Мюнстэрскім універсітэце, дзе ён быў звязаны з кружком Ёхіма Рытара. Ульмер, які ў гэты час выкладаў у Цюбінгене, зрабіў яго сваім дапаможнікам. У 1966 годзе Тугэндхат зацвердзіўся ў Цюбінгене са сваёй працай аб паняцці ісціны ў Гусерля і Хайдэгера.
На пачатку 1965 года Тугэндхат правёў гасцявы семестр у Мічыганскім універсітэце ў Ан-Арборы, дзе ён быў рэвалюцыянізаваны аналітычнай філасофіяй у сваім «вобразе думкі». З 1966 па 1975 год быў прафесарам філасофіі ў Гайдэльбергскім універсітэце. У гэты перыяд ён стаў адным з вядучых філосафаў-лінгвааналітыкаў Германіі. Прадуктам гэтага перыяду з’яўляецца яго высвятленне праблемы самасвядомасці у самасвядомасць і самавызначэння (1979).
З-за студэнцкага руху ён вырашыў сысці ад выкладання на некалькі гадоў — першапачаткова для таго, каб заняцца сацыяльнай філасофіяй і паліталогіяй. Аднак у 1975 годзе ён рушыў услед прапанове Юргена Хабермаса на працу ў Інстытут Макса Планка па вывучэнні ўмоў жыцця навукова-тэхнічнага свету Штарнберзе, дзе ён правёў пяць гадоў. Тут яго зацікаўленнасць перамясцілася на праблему маральна-філасофскага абгрунтавання. З 1980 па 1992 год выкладаў у якасці прафесара філасофіі ў Свабодным універсітэце Берліна. Адна з яго прац была сканцэнтравана там у галіне этыкі з публікацыямі праблемы этыкі (1984) і лекцыямі па этыцы (1993). У гэты перыяд Тугэндхат таксама актыўна займаўся палітыкай, асабліва ў русе за мір і праблеме права прытулку (Разважанні аб небяспецы ядзернай вайны, 1986; Этыка і палітыка, 1992).
У 1990-х гадах Тугэндхат працаваў запрошаным прафесарам у Папскім каталіцкім універсітэце Сант’яга-дэ-Чылі і чытаў лекцыі ў Вене і Празе. З 2000 года Тугэндхат звярнуўся да антрапалогіі і містыцы. З’явіліся творы «Эгацэнтрызм і містыка», «Антрапалагічная даследаванне» (2003), «Аб смерці» (2006) і «Антрапалогія замест метафізікі» (2007). З 2013 года Тугэндхат жыве ў ФрайбурзеHans-Martin Gauger:Der Freiburger Philosoph Ernst Tugendhat wird 90 Jahre alt, Badische Zeitung, 5. März 2020..
У яго ёсць сястра-мастацтвазнаўца Даніэла Хамер-Тугэндхат, якая вырасла ў Швейцарыі і доўгі час выкладала ў Вене.
Сацыяльны ўдзел Акрамя сваёй мірнай палітыцы, Тугэндхат таксама займаўся праваабарончай дзейнасцюE. T.: Die Kontroverse um die Menschenrechte, in Stefan Gosepath, Georg Lohmann Hgg.: Philosophie der Menschenrechte. Suhrkamp, Frankfurt 1998 ISBN 3-518-28938-1; Auszüge in Martin Morgenstern, Robert Zimmer Hgg.: Staatsbegründungen und Geschichtsbedeutungen. Reihe Treffpunkt Philosophie, 4: «Politische Philosophie». Bayerischer Schulbuch Verlag BSV, München 2001 ISBN 3-7627-0325-6 & Patmos, Düsseldorf 2001, ISBN 3-491-75641-3, S. 40f. Ён даўні заступнік народаў, якія знаходзяцца пад пагрозай, а з 1982 года — сябар кіравання Берлінскага «працоўнага гуртка без ядзернай зброі».
Філасофія
Раннія працы Раннія творы Тугэндхата ў значнай ступені характарызуюцца падобнасцю да філасофіі Хайдэгера. У іх ён займаецца анталогіяй Арыстоцеля і пытаннем ісціны ў Гусерля і ХайдэгераZur Übersicht von Tugendhats Philosophie vgl. Stefan Gosepath: Ernst Tugendhat. In: Julian Nida-Rümelin, Elif Özmen (Hrsg.): Philosophie der Gegenwart in Einzeldarstellungen, Stuttgart 2007, S. 671—677. У доктарскай працы ўпершыню сустракаецца цэнтральнае для Тугэндхата становішча філасофіі як «ідэя арыентаваць чалавечае жыццё ў цэлым на ісціну, гэта значыць праз ідэю жыцця ў крытычнай адказнасці»Ernst Tugendhat: Der Wahrheitsbegriff bei Husserl und Heidegger. Berlin 1967, S. 1.
Моўны аналіз як «першая філасофія» Істотную нітку ў творчасці Тугэндхата складае яго праграма развіцця моўнай аналітычнай «першай філасофіі». Ён хоча традыцыйнай арыентацыі на Быццё (антычная філасофія) або Свядомасць. пераадоленне свядомасці (сучасная філасофія) і пераход да пытання аб разуменні моўных выразаўZum Folgenden vgl.: Bruno Puntel: Idee und Problematik einer formalen Semantik. Zu E. Tugendhats «Vorlesungen zur Einführung in die sprachanalytische Philosophie». In: Zeitschrift für philosophische Forschung, 1977, Bd. 31 (3), S. 413—427; Ulrich Steinvorth: Tugendhat und die sprachanalytische Philosophie. In: Zeitschrift für philosophische Forschung, 1980, Bd. 34(1), S. 59-69. У сваіх лекцыях па ўвядзенні ў моўную аналітычную філасофію, апублікаваных у 1976 годзе, ён разгортвае свой уласны лінгвістычны падыход на аснове разбурэння традыцыйных паняццяў і пытанняў, падвяргаючы крытыцы і папярэднюю моўную аналітычную філасофіюVgl. Ernst Tugendhat: Vorlesungen zur Einführung in die sprachanalytische Philosophie, Frankfurt 1976, S. 127. Мэта працы — разгарнуць новую фармальную універсальную навуку пад назвай «фармальная семантыка», закліканую замяніць усе іншыя формы філасофскай універсальнай навукі, у прыватнасці, анталогію і тэорыю пазнання.
Тэрміны, на якія традыцыйнае філасофстваванне арыентавалася цэнтралізавана, такія як паняцце Быцця, свядомасці, вопыту і розуму, могуць і павінны быць прасветленыя моўным аналітычным шляхам у адпаведнасці з гэтым падыходамErnst Tugendhat: Vorlesungen zur Einführung in die sprachanalytische Philosophie, Frankfurt 1976, S. 25. Тугэндхат, аднак, выключае дзве вобласці традыцыйнай філасофіі з паспяховага лячэння аналітычнай філасофіяй:
«Пытанне пра дабро» і «як нам жыць»Ernst Tugendhat: Vorlesungen zur Einführung in die sprachanalytische Philosophie, Frankfurt 1976, S. 128 «Несупярэчныя спосабы свядомасці»Ernst Tugendhat: Vorlesungen zur Einführung in die sprachanalytische Philosophie, Frankfurt 1976, S. 103, як, напрыклад, прааналізаванае Хайдэгерам БыццёErnst Tugendhat: Vorlesungen zur Einführung in die sprachanalytische Philosophie, Frankfurt 1976, S. 97..
Філасофія самасвядомасці Далей Тугэндхат стаў вядомы сваёй філасофіяй самасвядомасці, на якую істотна паўплывала філасофія Людвіга Вітгенштэйна, якую ён паказвае ў сваёй працы «самасвядомасць і самавызначэнне» (1979). Там ён крытычна ставіцца, перш за ўсё, да канцэпцый Юргена Хабермаса і Дытэра Генрыха. Мэта твора — даць нецыркулярнае апісанне самасвядомасці. Згодна з Тугэндхатам, змест самасвядомасці, як і ўсёй свядомасць чаго-небудзь, павіннен разумецца як прапазіцыянальныя ўстаноўкі. Практычную самасвядомасць ён інтэрпрэтуе як паводзіны да сябе і разумее, услед за Хайдэгерам, як пытанне аб тым, якім чалавекам быць і як жыць.
Этыка Тугэндхат неаднаразова задаваў сабе цэнтральнае пытанне этыкі і некалькі разоў пераглядаў свае адказы на ягоZum Folgenden: Nico Scarano, Mauricio Suárez (Hrsg.): Ernst Tugendhats Ethik. Einwände und Erwiderungen. München 2006, S. 7-12. У трох лекцыях па праблемах этыцы 1981 годаerstmals publiziert in dem Aufsatzband Probleme der Ethik von 1984, ён з дапамогай лінгвістычных аналітычных меркаванняў, зрабіў меркаванне, што маральная норма з’яўляецца дастаткова абгрунтаванай, калі яна служыць раўнамернай цікавасці зацікаўленых асоб. Альтэрнатыўны падыход да гэтага ён развівае ў сваіх лекцыях па этыцы 1993 года, дзе відавочна выступае супраць контрактуалістычных мадэляў аргументацыі, спрабуючы замест гэтага зрабіць зразумелым абгрунтаванне маральных меркаванняў аб паняцці «добрага чалавека». Гэтую канцэпцыю абгрунтавання ён зноў адкідвае неўзабаве і з тых часоў зноў усё больш набліжаецца да контрактуалізму. Да гэтага часу заключны этап развіцця яго тэорыі пачынаецца з «Дыялог ў Лецісіі», апублікаванага ў 1997 годзе. Да гэтага этапу можна аднесці і яго пазнейшыя трактаты, некаторыя з якіх можна знайсці ў томе эсэ 1992—2000 гадоў, апублікаваным у 2001 годзе.
Пры ўсіх рэвізіях ў творчасці Тугэндхата, з цягам часу, захоўваюцца і некаторыя цэнтральныя элементы. Такім чынам, для яго пры вызначэнні паняцця маралі заўсёды заставалася істотным ўнутранае стаўленне да маральных пачуццяў чалавека, асабліва да пачуццяў абурэння і віны ў іх функцыянаванні санкцыйных інстанцый. Іх аснову складае жаданне індывіда быць сябрам супольнасці. Абсалютная абгрунтаванне, якое выходзіць за рамкі фактычнай маралі супольнасці, здаецца немагчымым у сучаснасці, таму што рэлігійныя і метафізічныя традыцыі больш не маюць рэчаіснасці.
У метаэтычных пытаннях Тугэндхат заўсёды строга выступаў супраць усякага роду апрыёрных абгрунтаванняў, высоўваючы тэзіс аб тым, што апраўдальная аснова сучаснай канцэпцыі маралі можа быць толькі ў эмпірычных інтарэсах зацікаўленых асоб.акрамя таго, з цягам часу ён прытрымліваецца фундаментальнага значэння аўтаноміі асобнага індывіда, а таксама прынцыпу эгалітарызму.
Антрапалогія і містыка Тугэндхат ужыў метады аналітычнай філасофіі і да асноўных антрапалагічных пытанняў. Пры гэтым ён разглядае антрапалогію як «першую філасофію», якая адносіцца да экзістэнцыяльных чалавечых асноўных з’яў. Тугэндхат зыходзіць з асноўнай з’явы прэдыкатыўных структуры чалавечай мовы, якое ён лічыць вырашальным прарывам да чалавечага ў рамках біялагічнай эвалюцыі.
Тэма містыкі, на думку Тугэндхата — гэта пераадоленне чалавечай кантынгентнасці. У адрозненне ад рэлігіі, адказы на якую адхіляе Тугэндхат як простае жаданне, містыка не патрабуе звяртацца да адкрыцьця або традыцыі. Іх магчымасць выцякае, хутчэй, з антрапалагічных каранёў самога чалавечага быцця: сабранага быцця ў сабе, якое ў той жа час мае ўласнае Я, а таксама свет «у цэлым» у прадмет. Такім чынам, містыка можа рэлятывізаваць і трансцэндзіраваць эгацэнтрычна, дадзеную нам структурай чалавечай мовы.
Адзнакі Тугэндхат — адзін з самых уплывовых сучасных філосафаў. Адным з першых ён звязаў кантынентальна-еўрапейскую фенаменалагічна-герменеўтычную традыцыю з англа-амерыканскай аналітычнай філасофіяй. Ужо яго раннія працы аб Арыстоцелі, Гусерлі і Хайдэгеры сталі стандартнымі філасофскімі працамі. Яго лекцыі па ўвядзенні ў моўную аналітычную філасофію і вывучэнню самасвядомасці і самавызначэння хутка распаўсюдзіліся на класіку, якая за межамі больш вузкага круга акадэмічнай філасофіі таксама ўваходзіць у іншыя дысцыпліны, такія як моваVgl. Susanne Köbele: E. Tugendhat, Egozentrizität und Mystik, Arbitrium, 2009, Bd. 27(1), S. 11-19 (hier S. 12f.). Найбольшы ўплыў на сучасную філасофскую дыскусію аказваюць маральна-філасофскія даследаванні Тугэндхата, якія, акрамя і супраць дыскурснай этыкі Карла-Ота Апеля і Юргена Хабермаса, прызнаюцца самым значным сістэматычным нямецкамоўным этычным праектам сучаснасці.
Узнагароды