Лыбедзь () — у усходнеславянскай міфалогіі генеалагічная гераіня, легендарная сястра трох братоў — заснавальнікаў Кіева і легендарных родапачынальнікаў племя палян Кія, Шчэка і Харыва.
Этымалогія Шэраг навукоўцаў лічыць легенду аб заснаванні Кіева этымалагічным міфам, які тлумачыць назвы кіеўскіх мясцовасцяў. Імёны гэтых персанажаў вытворныя ад кіеўскіх тапонімаў, а не наадварот. У прыватнасці, Лыбедь з’яўляецца персанажам, які тлумачыць назву ракі Лыбідзь, прыток Дняпра. Дадзеныя персанажы разглядаюцца як генеалагічныя героі, героі міфалагічнага эпасу, звязаныя з пачаткам міфалагізаванай гістарычнай традыцыі.
Прыкладна, Лыбедзь звязана з праслав. *Lub, , «верх» (ср. лыбань, «верхняя частка галавы жывёлы»), ср. назва ўзгорка — Дзевыч-гара над ракой Лыбідзь пад Кіевам.
Крыніцы Самая ранняя вядомая крыніца аб гэтых персанажах — рускі летапіс пачатку XII стагоддзя «Аповесць мінулых гадоў», як мяркуецца адлюстраваў старажытнарускае паданне аб паходжанні палян.
Кіеўскі сінопсіс, складзены ў другой палове XVII стагоддзя, меркавана, Інакенціем Гізелем, архімандрытам Кіева-Пячэрскага манастыра, уключае спецыяльныя раздзелы «аб праслаўленым вярхоўным і ўсяго народа расійскага галоўным градзе Кіеве». Аўтар прывёў летапісную легенду аб паселішчы на гарах Кія, Шчэка, Харыва і сястры іх Лыбедзі, якія заснавалі там горад, і даў і дакладную дату заснавання Кіева — 431 год.
Матыў Паданне ў «Аповесці мінулых гадоў» роднасна міфалагічнаму сюжэту пра трох братоў і сястру: у рускай казцы прысутнічае богатырша Белая Лебедзь, якая валодае жывой вадой і маладзільнымі яблыкамі, за якімі былі пасланыя браты. Імя багатыршы, магчыма, ўтворана ад першапачатковага Лыбедзь пад уплывам міфалагічнага матыву ператварэння багатыршы ў птушку.
У тапаніміцы Імя Лыбедзі адлюстравана ў вялікай колькасці тапонімаў у Кіеве: рака Лыбідзь, станцыя метро «Лыбідская», вуліцы Лыбідская і Уладзіміра-Лыбідская. У старым Кіеве існавалі таксама вуліцы Набярэжна-Лыбідская (у цяперашні час частка вуліцы Антонавіча), Новалыбідская (цяпер вуліца Рамана Ратушнага на Саламянцы) і завулак Лыбідскі (цяпер Загарадная вуліца).
Крыніцы
Літаратура Ричка В. М. Либідь // Енциклопедія історії України : у 10 т. : [укр.] / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2009. — Т. 6 : Ла — Мі. — 784 с. : іл. — ISBN 978-966-00-1028-1.
Иванов В. В., Топоров В. Н. Мифологические географические названия как источник для реконструкции этногенеза и древнейшей истории славян // в кн.: Вопросы этногенеза и этнической истории славян и восточных романцев. — М., 1976.
Пономаренко Л. А., Різник О. О. Київ. Короткий топонімічний довідник. Довідкове видання. — Київ: Видавництво «Павлім», 2003. — 124 с.: іл. — ISBN 966-686-050-3
Спасылкі Помнік заснавальнікам Кіева
Катэгорыя:Кіраўнікі ўсходніх славян да Рурыкавічаў Катэгорыя:Гісторыя Кіева