Сэр Роберт Герман Шомбург (; 5 чэрвеня 1804, Фрайбург, Курфюрства Саксонія — 11 сакавіка 1865, Шонеберг, Берлін, Прусія) — нямецкі даследчык на службе Вялікабрытаніі; брытанскі консул у Дамініканскай Рэспубліцы і Сіяме (сучасны Тайланд). Праводзіў геаграфічныя, этнаграфічныя і батанічныя пошукі ў Паўднёвай Амерыцы і Вест-Індыі.

Жыццяпіс

Маладосць Роберт Герман Шомбург нарадзіўся 5 чэрвеня 1804 года ў саксонскім Фрайбургу. Быў старэйшым сынам пратэстанцкага святара, у сям’і якога было пяцёра дзяцей. З 14 гадоў навучаўся камерцыі. У 1823 годзе, жывучы ў Лейпцыгу ў свайго дзядзькі Генры Шомбурга, вывучаў батаніку пад кіраўніцтвам прафесара Швійгрыхерэ (Schwiigrichere).

Прадпрымальніцтва Першапачаткова спрабуючы займацца камерцыяй, у 1826 годзе адправіўся ў ЗША, дзе некаторы час быў наёмным служачым у гандлёвых установах Бостана і Філадэльфіі.

У 1828 годзе яму прапанавалі інспектаваць перавозку саксонскіх авечак у амерыканскі штат Вірджынія, і некаторы час ён жыў у гэтым штаце. У тым жа годзе стаў саўладальнікам тытунёвай мануфактуры ў Рычмандзе. Але фабрыка згалела, а Шомбург страціў усе ўкладзеныя сродкі. У далейшым пацярпеў яшчэ адну няўдачу на вест-індскім востраве Сент-Томас, калі ўся яго маёмасць была знішчана пажарам. У рэшце рэшт ён пакінуў дзейнасць прадпрымальніка.

Экспедыцыі на Віргінскія астравы і ў Брытанскую Гвіяну

У 1830 годзе адправіўся на Анегаду, найпаўночнейшы з астравоў Віргінскага архіпелага, сумна вядомы тым, што многія караблі разбіваліся аб яго рыфы, не адзначаныя на мапах. Увесну 1831 гады ён стаў відавочцам трох караблекрушэнняў, якія адбыліся ў берагоў Анегады; асабліва моцнае ўражанне на яго зрабіла крушэнне іспанскай шхуны, у выніку якога загінулі 185 рабоў, прыкаваных у патанулым судне. Не валодаючы спецыяльнымі ведамі, якія патрабаваліся для падобнай працы, ён абследаваў востраў на свае сродкі, старанна закарціраваўшы рыфы, якія атачаюць востраў, і месцазнаходжанне 53 патанулых судоў. Ён апісаў марскія плыні, кліматычныя і батанічныя асаблівасці вострава, паказаў уласцівыя для мясцовай фаўны віды беспазваночных, рыб і паўзуноў і адправіў Каралеўскаму геаграфічнаму таварыству Лондана даклад, які зрабіў такое спрыяльнае ўражанне, што ў 1835 годзе яму было даручана правесці экспедыцыю па даследаванні Брытанскай Гвіяны.

Гэта заданне ён выканаў вельмі паспяхова (1835—1839), выпадкова выявіўшы вялізны гарлачык (1837), апісаны Джонам Ліндлі (1938) як (у гонар каралевы Вікторыі). Акрамя таго, яму ўдалося знайсці мноства новых відаў архідэй, і ў 1938 годзе Ліндлі назваў адзін з родаў гэтага сямейства ў гонар даследчыка — ().

У 1841 годзе ён вярнуўся ў Гвіяну ўжо як афіцыйны прадстаўнік брытанскага ўрада — для інспектавання гэтай калоніі і ўстанаўлення яе ўсходніх і заходніх межаў. У выніку былі намечаны папярэднія межы Брытанскай Гвіяны з Венесуэлай, празваныя «лінія Шомбурга», а таксама з нідэрландскай калоніяй Сурынам (на ўсходзе). Акрамя таго, ён працягнуў свае геаграфічныя і этнаграфічныя даследаванні, сумесна з малодшым братам . Роберт Шомбург неадступна настойваў на неабходнасці замацавання паўднёвых межаў калоніі — з Бразіліяй. Да гэтага яго падахвочвалі неаднаразовыя выпадкі, калі яму непасрэдна даводзілася назіраць, як бразільскія каланізатары занявольваюць індзейцаў мясцовых плямёнаў, якія па большай частцы зніклі. Даследаванні Шомбурга былі запатрабаваны ў пачатку XX стагоддзя, у 1904 годзе, калі пры пасрэдніцтве італьянскага караля Віктара Эмануіла Ⅲ вырашалася пытанне аб размежаванні тэрыторый Брытанскай Гвіяны і Бразіліі.

У чэрвені 1844 года браты прыбылі ў Лондан, дзе Роберт прадставіў Геаграфічнаму таварыству даклад аб сваёй паездцы і за свае заслугі быў узведзены ў рыцарскую годнасць каралевай Вікторыяй (1845). Сэр Роберт Шомбург працягнуў службу на іншых афіцыйных пасадах; у 1846 годзе ён быў накіраваны на Барбадас, дзе займаўся зборам звестак для складання геаграфічнага і статыстычнага апісання вострава. Апошняе было выдадзена ў Лондане (1848) пад загалоўкам «Гісторыя Барбадаса» ().

Дыпламатычная дзейнасць і апошнія гады У 1848 годзе яго прызначылі брытанскім консулам у Дамініканскай Рэспубліцы. У 1850 годзе ён падпісаў выгодную для Вялікабрытаніі гандлёвую дамову, а таксама забяспечыў перамір’е з кіраўніком Гаіці Сулуком у інтарэсах дамініканскага ўрада. У наступныя гады Шомбург пісаў змястоўныя артыкулы па фізічнай геаграфіі вострава Гаіці для часопіса Каралеўскага геаграфічнага таварыства. У 1851 годзе ён стаў першым дакладна вядомым чалавекам, які падняўся на найвышэйшую гару вострава (і ўсяго Карыбскага басейна), Піка Дуартэ, назваўшы яе «Монтэ Ціна» і амаль правільна вымераўшы яе вышыню — 3140 метраў. У 1857 годзе быў прызначаны генеральным консулам Вялікабрытаніі ў Сіяме, дзе брытанская карона ажыццяўляла экстэрытарыяльную юрысдыкцыю праз над . У лісце свайму кузену Уільяму Роберт Шомбург адзначае: Каб атрымаць уяўленне аб англійскім паліцэйскім судаводстве, я быў вымушаны перад ад’ездам з Лондана на працягу некаторага часу наведваць тамтэйшыя паліцэйскія суды, а таксама знаёміцца з гэтымі працэсамі шляхам вывучэння кніг. Абгрунтаваўшыся ў Бангкоку, ён таксама працягнуў свае геаграфічныя пошукі. У лісце даецца кароткая справаздача аб яго паездцы ў паўнезалежнае каралеўства Чыангмай у 1859—1860 гадах'Schomburgk’s Account of Xiengmai' in 1859—1860; 'Schomburgk’s Account of 'The Lao' in 1859—1860'. Forbes, Andrew, and Henley, David, Ancient Chiang Mai Volume 1. Chiang Mai, Cognoscenti Books, 2012., а затым вандраванні на слане праз горны хрыбет да Малам’яйна ў Бенгальскім заліве і вяртанні ў Бангкок пасля шляху працягласцю 130 дзён і прыкладна 1000 англійскіх міль (каля 1600 км).

У 1864 годзе, у сувязі з пагаршэннем стану здароўя, ён быў змушаны пакінуць дзяржаўную службу. Памёр 11 сакавіка 1865 года ў берлінскім прыгарадзе Шонеберг.

Уклад у навуку Р. Г. Шомбург за сваё жыццё правёў комплексныя фізіка-геаграфічныя, этнаграфічныя і батанічныя даследаванні ў Вест-Індыі (астравы Анегада, Барбадас, Гаіці), Брытанскай Гвіяне, Паўднёва-Усходняй Азіі (Чыянгмай). Яго батанічныя зборы ўключалі віды раслін, невядомыя навуцы. Ён апісаў шэраг батанічных таксонаў (суправаджаюцца абазначэннем «R.H.Schomb.»). Яго батанічная калекцыя знаходзіцца ў , а этнаграфічная калекцыя з Гаяны — у Брытанскім музеіBritish Museum Collection. З’яўляецца аўтарам навуковых манаграфій і артыкулаў.

Цікавасці Сэр Р. Г. Шомбург быў не толькі даследчыкам, аўтарам навуковых публікацый і дыпламатам, але таксама таленавітым мастаком.

Узнагароды і прызнанне

Сэр Роберт Герман Шомбург меў навуковую ступень доктара філасофіі і быў членам шэрагу навуковых таварыстваў Еўропы, Амерыкі і Азіі, у тым ліку: Каралеўскага геаграфічнага таварыства; ; Імператарскай акадэміі «Леапальдзіна».

Шомбург з’яўляўся кавалерам ордэнаў прускага «Чырвонага арла», саксонскага «За заслугі» і французскага «Ганаровага легіёна».

У гонар яго названы (Rucervus schomburgki; эндэмічны від Тайланду, вымерлы ў 20 стагоддзі), а таксама шэраг паўднёваамерыканскіх рыб, як Mylesinus schomburgkii (Valenciennes, 1850), Polycentrus schomburgkii (Müller & Troschel, 1849) і Myloplus schomburgkii (Jardine, 1841).

Таксама ў яго гонар названы многія неатропічныя расліны, як, напрыклад, Harperocallis schomburgkiana (Oliv.) L.M.Campb. & Dorr.

Бібліяграфія

Навуковыя працы Р. Г. Шомбурга Манаграфіі (Кніга перакладзена на нямецкую мову братам сэра Роберта Отам Шомбургам пад назвай Reisen in Guiana und am Orinoco in den Jahren 1835-’39 (Leipzig, 1841) — з прадмовай Аляксандра фон Гумбальта)

Артыкулы

Заўвагі

Крыніцы

Літаратура на англійскай мове

на рускай мове

Спасылкі

Biographical information. «Robert Schomburgk and the Flower of the Empire» [Біяграфічныя звесткі. «Роберт Шомбург і кветка імперыі»] Каралеўскае геаграфічнае таварыства Паўднёвай Аўстраліі Эскіз мапы Брытанскай Гвіяны, напісаны сэрам Р. Г. Шомбургам.

Катэгорыя:Дыпламаты Вялікабрытаніі Катэгорыя:Падарожнікі-даследчыкі Катэгорыя:Даследчыкі Паўднёвай Амерыкі Катэгорыя:Гісторыя Вест-Індыі Катэгорыя:Гісторыя Гаяны Катэгорыя:Батанікі Вялікабрытаніі Катэгорыя:Батанікі Германіі Катэгорыя:Батанікі XIX стагоддзя Катэгорыя:Аўтары заалагічных таксонаў Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Фрайбурга