Сумаляк або Суманак (; ; ; каракалп. Sumelek; ; ; , ) — святочная страва персамоўных і цюркамоўных народаў Цэнтральнай Азіі, Ірана і Паўднёвага Каўказа. У асноўным распаўсюджана сярод персаў, пуштунаў, таджыкаў, туркменаў, узбекаў, паўднёвых казахаў, кіргізаў і каракалпакаў. Гатуецца з прарошчаных зерняў пшаніцы. Уваходзіць у склад Хафт сін — святочнага стала вясновага свята Наўруз.
Гісторыя стравы
У старажытнасці сумаляк у якасці рытуальнай стравы гатавалі перад пачаткам вясновых пасяўных работ. Сумаляк гатуюць з прарослых зерняў пшаніцы, якія перамолваюцца, а затым варацца ў катле з даданнем мукі на працягу 20-24 гадзін. На дно казана кладуць невялікія камяні, якія засцерагаюць сумаляк ад падгарання. Лічыцца, што, калі такі камень трапляецца падчас ежы, трэба загадаць жаданне. У многіх культурах сумаляк гадуюць з спевамі, танцамі і жартаўлівымі, вясёлымі прыпеўкамі. Пасля астуджэння страва падаецца да стала. Таксама лічыцца, што гэта страва надзяляе людзей фізічнымі і духоўнымі сіламі.
Легенды пра з’яўленне стравы Існуе некалькі легенд аб паходжанні сумаляка:
Аднойчы Іранскі горад-крэпасць на беразе Джейхуна (цяперашняй Амудар’я) быў абложаны качэўнікамі з усходу. Калі скончыліся ўсе харчы, старэйшыны загадалі атрымаць апошнія мяшкі отсыревшей і прарослай пшаніцы. Калі абаронцы горада паспыталі непрывабнае на выгляд варыва, яны адчулі такі прыліў сіл і з такой лютасцю сталі адбіваць атакі ворагаў, што тыя прыйшлі ў замяшанне і адступілі. На зямлі зноў зацвердзіўся мір. Адны з першых людзей, якія пасяліліся на тэрыторыі Цэнтральнай Азіі, займаліся земляробствам. У адну з зім наступілі надзвычай моцныя халады, да якіх людзі не былі гатовыя. Скончыліся запасы харчавання, у людзей не было цёплых рэчаў. Ужо ў самым канцы зімы людзі сабралі прарослыя пшанічныя зерні і без рэцэпту зварылі ўсё, што ў іх засталося з запасаў. Атрыманая страва дапамагло людзям выратавацца ад голаду, дадала сіл. Земляроб, рыхтуючыся да сяўбы пшаніцы, увільгатніў збожжа. Яно прарасло, але ў гэты момант надвор’е сапсавалася і земляроб папрасіў жонку зварыць кашу з гэтых зерняў. Пасля доўгага варэння атрымалася страва, вельмі упадабаная земляробам. З тых часоў сумаляк гатуюць кожны год.
Крыніцы
Катэгорыя:Таджыкская кухня Катэгорыя:Кіргізская кухня Катэгорыя:Узбекская кухня Катэгорыя:Іранская кухня Катэгорыя:Наўруз Катэгорыя:Туркменская кухня